Co da\u0142o rolnictwu ma\u0142opolskiemu ostatnie siedemdziesi\u0119ciolecie?<\/span><\/strong><\/p>\n Rolnictwo w ostatnich siedemdziesi\u0119ciu latach zale\u017ca\u0142o od rozmaitych czynnik\u00f3w: jedne przy\u015bpiesza\u0142y jego rozw\u00f3j, inne op\u00f3\u017ania\u0142y. Do pierwszych nale\u017cy technika, kt\u00f3ra w tym okresie osi\u0105gn\u0119\u0142a szczyt swego rozwoju, jak r\u00f3wnie\u017c o\u015bwiata rozpowszechniaj\u0105ca wspania\u0142e wynalazki techniki wraz z coraz lepsz\u0105 znajomo\u015bci\u0105 praw przyrody. Do czynnik\u00f3w hamuj\u0105cych rozw\u00f3j rolnictwa nale\u017ca\u0142a przede wszystkim konkurencja kraj\u00f3w zamorskich, kt\u00f3ra szczeg\u00f3lnie silnie wyst\u0105pi\u0142a w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku, niszcz\u0105c katastrofalnym spadkiem cen zupe\u0142nie ca\u0142e ga\u0142\u0119zie produkcji, jak np. owczarstwo, kt\u00f3re wtedy upad\u0142o wskutek konkurencji we\u0142ny australijskiej.
\nDalej ujemny wp\u0142yw mia\u0142o bezkrytyczne stosowanie metod kapitalistycznych przyniesionych \u017cywcem do rolnictwa z przemys\u0142u i handlu, a kt\u00f3re si\u0119 zupe\u0142nie do rolnictwa nie nadawa\u0142y. Przyk\u0142adem tego niech b\u0119dzie rozpowszechnienie kredytu wekslowego, kt\u00f3ry przy powolnych obrotach rolnictwa jest tutaj zupe\u0142nie nieodpowiedni, zaprzeczaj\u0105c samej istocie kredytu wekslowego. Wprawdzie inne poci\u0105gni\u0119cia by\u0142y dla rolnictwa zrazu korzystne, np. rozw\u00f3j d\u0142ugoterminowego kredytu hipotecznego w listach zastawnych, ale i ten kredyt, wskutek niespodziewanych, niekorzystnych zamian dla rolnictwa w tym okresie, okaza\u0142 si\u0119 w ko\u0144cowym rezultacie uci\u0105\u017cliwy.
\nTrzecim wreszcie hamulcem, mo\u017ce najwa\u017cniejszym, by\u0142 brak w\u0142asnej pa\u0144stwowo\u015bci. Ten za\u015b powodowa\u0142, \u017ce tak wa\u017cne sprawy jak polityka traktat\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, polityka przemys\u0142owa, skarbowa itp. by\u0142y prowadzone w zaborze austriackim nie pod k\u0105tem najliczniejszej warstwy rolniczej naszej dzielnicy, lecz dla interesu przemys\u0142u kraj\u00f3w zachodnio-austriackich, kt\u00f3re w b. Galicji znajdowa\u0142y doskona\u0142y rynek zbytu dla swoich produkt\u00f3w i chcia\u0142y go takim jak najd\u0142u\u017cej dla siebie utrzyma\u0107, nie dopuszczaj\u0105c u nas rozwoju przemys\u0142u, kt\u00f3ry mia\u0142by dodatni wp\u0142yw na ceny rolnicze.
\nWszystkie te trudno\u015bci sprawi\u0142y, \u017ce mimo techniki i o\u015bwiaty rolniczej zbiory z jednego ha wzrasta\u0142y w tym okresie minimalnie. \u015awiadczy o tym por\u00f3wnanie zbior\u00f3w z ha dla pszenicy i \u017cyta w latach 1899 i 1936. Zbi\u00f3r pszenicy w pierwszym roku wynosi\u0142 z ha 11.30 q, a w drugim 11.76 q. Analogicznie cyfry dla \u017cyta wynosz\u0105 9.70 q i 11.68 q dla gospodarstw kar\u0142owatych. Nie sama bowiem ilo\u015b\u0107 gospodarstw kar\u0142owatych jest gro\u017ana, ale gro\u017any jest brak zarobku dla nich i dla zupe\u0142nie bezrolnej ludno\u015bci.
\nWielu dzisiejszych reformator\u00f3w zapomina o tym podstawowym fakcie, i chc\u0105c uruchomi\u0107 per fas et nef as wszystkie gospodarstwa kar\u0142owate, nie zdaje sobie sprawy na jakie wstrz\u0105sy nara\u017ca pa\u0144stwo, gdyby im si\u0119 uda\u0142o urzeczywistni\u0107 swoje zamiary. Przyjmuj\u0105c bowiem, \u017ce wystarczy\u0142oby ziemi dla wszystkich gospodarstw kar\u0142owatych, co, jak wiadomo jest wykluczone, pozosta\u0142by jeszcze znaczny odsetek ludno\u015bci zupe\u0142nie bezrolnej, kt\u00f3ry pozbawiony zupe\u0142nie pracy wskutek zaniku wi\u0119kszej w\u0142asno\u015bci, sta\u0142by si\u0119 najniebezpieczniejszym dla spo\u0142ecze\u0144stwa elementem. Tak wiec optymalny stosunek wi\u0119kszej w\u0142asno\u015bci do mniejszej oznaczaj\u0105 z jednej strony potrzeby post\u0119pu rolniczego, a z drugiej- potrzeby zarobkowania ludno\u015bci rolniczej. Reformy agrarne nie mog\u0105 przekroczy\u0107 bez z\u0142ych nast\u0119pstw tych naturalnych granic wspomnianego stosunku.
\nW pewnej, cho\u0107 nieznacznej, mierze samo \u017cycie przyczynia si\u0119 do ustalenia tego optymalnego stosunku. Przyk\u0142adem\u00a0 niech b\u0119dzie silny ruch parcelacyjny przed wojn\u0105, dochodz\u0105cy w b. Galicji w poszczeg\u00f3lnych latach do 58 .000 ha, rozparcelowanych przez wi\u0119ksz\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107. By\u0142 to w\u00f3wczas naturalny objaw spowodowany, moim zdaniem, przede wszystkim dzia\u0142ami rodzinnym maj\u0119tno\u015bci obci\u0105\u017conych wi\u0119kszymi po\u017cyczkami hipotecznymi, kt\u00f3re uniemo\u017cliwi\u0142y zaci\u0105gniecie nowej po\u017cyczki dla sp\u0142aty rodzinnej, co czyni\u0142y konieczn\u0105 parcelacj\u0119 ca\u0142ej maj\u0119tno\u015bci. Rzecz oczywista, \u017ce do \u015brodka tego uciekano si\u0119 tam przede wszystkim, gdzie ziemia by\u0142a najdro\u017csza, a zatem gdzie by\u0142a najwi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 gospodarstw kar\u0142owatych. By\u0142 to wi\u0119c naturalny proces, kt\u00f3ry droga powolnej ewolucji, zmienia\u0142 struktur\u0119 agrarn\u0105.
\nProces ten starano si\u0119 przed wojn\u0105 przyspieszy\u0107, stwarzaj\u0105c ustaw\u0105 b. Sejmu Galicyjskiego z roku 1901 instytucji w\u0142o\u015bci rentowych, kt\u00f3ra oparta o fundusze b. Banku Krajowego dawa\u0142a mo\u017cno\u015b\u0107 zas\u0142uguj\u0105cym na kredyt w\u0142o\u015bcianom powi\u0119kszenia swoich gospodarstw do granic, w kt\u00f3rych te gospodarstwa stawa\u0142y si\u0119 samodzielnymi. Zakaz za\u015b dzielenia tych gospodarstw chroni\u0142 je od powrotu do\u00a0 pierwotnego stanu gospodarstw kar\u0142owatych. By\u0142a to najtrafniejsza droga do poprawy naszej struktury agrarnej: nie wprowadza\u0142a \u017cadnego przymusu, nie podwa\u017ca\u0142a prawa w\u0142asno\u015bci, a wykorzystywa\u0142a tylko naturalny proces kszta\u0142towania si\u0119 stosunku mniejszych gospodarstw do wi\u0119kszych, opiera\u0142a si\u0119 na ewolucji, a nie ulegalizowanej rewolucji. To te\u017c dzi\u015b, gdy po tylu niefortunnych eksperymentach stoimy nadal przed wadliw\u0105 struktur\u0105 agrarn\u0105, by\u0142oby na czasie po\u015bwi\u0119ci\u0107 wi\u0119cej uwagi w\u0142o\u015bci rentowych.
\nDruga spraw\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce znacznie przyspieszy\u0107 post\u0119p w rolnictwie, jest racjonalne odd\u0142u\u017cenie rolnictwa po obecnym kryzysie. Tutaj najwa\u017cniejsz\u0105 rzecz\u0105 jest rozszerzenie przywileju sp\u0142aty niekt\u00f3rych d\u0142ug\u00f3w rolniczych obligacjami pa\u0144stwowymi, wzgl\u0119dnie towarzystw kredytowych ziemskich, po kursie nominalnym, na wszystkie bez wyj\u0105tku d\u0142ugi i zaleg\u0142o\u015bci rolnicze, powsta\u0142e przed dniem 1.I.1937. Wprawdzie przy obecnym\u00a0 kursie tych papier\u00f3w by\u0142aby to redukcja oko\u0142o 40% d\u0142u\u017cnego kapita\u0142u, ale niew\u0105tpliwie po wprowadzeniu takiego przywileju kurs walor\u00f3w odno\u015bnych podni\u00f3s\u0142by si\u0119, a tym samym zmniejszy\u0142a wspomniana redukcja, z drugiej strony jednak by\u0142aby ona zawsze ulg\u0105 dla d\u0142u\u017cnik\u00f3w korzystaj\u0105cych z tego przywileju. Jak d\u0142ugo za\u015b nie uregulujemy problemu odd\u0142u\u017cenia, nie ma mowy o post\u0119pie rolniczym, nikt bowiem nie zechce inwestowa\u0107 w gospodarstwo, gdy ci\u0105\u017c\u0105 na nim d\u0142ugi, b\u0119d\u0105ce dzi\u015b w zmienionych warunkach walutowych naszego pa\u0144stwa wskutek deflacji zupe\u0142nym anachronizmem. Trzeba je najpierw przystosowa\u0107 do nowych warunk\u00f3w, tj. zr\u00f3wna\u0107 z analogicznymi d\u0142ugami pa\u0144stwowymi, a potem \u017c\u0105da\u0107 ich sp\u0142aty. Tak za\u015b postawiona sprawa przyspieszy intensyfikacj\u0119 rolnictwa, gdy\u017c ka\u017cdy wiedz\u0105c ju\u017c ile jest d\u0142u\u017cny, b\u0119dzie d\u0105\u017cy\u0142 do zmniejszenia koszt\u00f3w produkcji wraz z wydatkami na obs\u0142ug\u0119 d\u0142ug\u00f3w, przypadaj\u0105cych na jednostk\u0119 produktu, przez intensyfikacj\u0119 swego warsztatu.
\nTe dwie sprawy: poprawa struktury agrarnej i odd\u0142u\u017cenie rolnictwa znajduj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w r\u0119kach Pa\u0144stwa. W dzisiejszych warunkach s\u0105 one najwa\u017cniejszymi czynnikami post\u0119pu rolniczego. Pr\u00f3cz tego zale\u017cy on od wielu innych warunk\u00f3w, b\u0119d\u0105cych w rekach samorz\u0105du rolniczego. Tutaj zaliczy\u0107 nale\u017cy sp\u00f3\u0142dzielczo\u015b\u0107 rolnicz\u0105, a przede wszystkim zmeliorowanie pastwisk gminnych, czego domaga\u0142 si\u0119 jeszcze w 1904 r.\u00a0 Kamocki podaj\u0105c ich obszar w b. Galicji na 345.000 ha. Proponowa\u0142 on w\u00f3wczas, wobec niemo\u017cno\u015bci zmeliorowania ich przy \u00f3wczesnym niedo\u0142\u0119stwie w\u0142adz gminnych, na zu\u017cytkowanie ich na w\u0142asno\u015bci rentowe. Od tej pory min\u0119\u0142o ju\u017c 32 lata, a sprawa pastwisk jest nadal aktualna, obecnie mo\u017ce nawet wi\u0119cej wobec rozwoju sp\u00f3\u0142dzielni mleczarskich.
\nOstatnim, najwa\u017cniejszym czynnikiem post\u0119pu jeste\u015bmy my sami rolnicy. Od d\u0142ugoletniej naszej pracy zale\u017cy rozw\u00f3j warsztat\u00f3w rolniczych. Warunkiem za\u015b takiej pracy mo\u017ce by\u0107 tylko zupe\u0142na pewno\u015b\u0107 nieuszczuplonego warsztatu. Dzi\u015b takiego warunku nie posiadamy; coroczne podwa\u017canie w swych fundamentach najlepiej nawet funkcjonuj\u0105cych gospodarstw, nawet tych, kt\u00f3re uzyska\u0142y wy\u0142\u0105czenia przymusowej parcelacji na zasadzie ustawy o reformie rolnej, musi ka\u017cdego wi\u0119kszego rolnika nape\u0142nia\u0107 g\u0142\u0119bok\u0105 trosk\u0105, \u017ce w najbli\u017cszych latach spotka to i jego samego, i \u017ce praca jego p\u00f3jdzie wskutek tego na marne.
\nW tych warunkach praca na roli staje si\u0119 dzi\u015b szczeg\u00f3lnie niewdzi\u0119czna. Zach\u0119t\u0105\u00a0 do niej mo\u017ce by\u0107 tylko prze\u015bwiadczenie, \u017ce \u201dtempora mutantur et nos mutamur in illis\u201d, i \u017ce zmieni\u0105 si\u0119 kiedy\u015b ustawy krzywdz\u0105ce jednych obywateli na korzy\u015b\u0107 drugich, ale wyniki pracy naszej wbrew odmiennym pozorom pozostan\u0105.
\nStreszczaj\u0105c, odpowiadamy na pytanie: \u201dCo da\u0142o rolnictwu ostatnie siedemdziesi\u0119ciolecie?\u201d. Post\u0119p rolniczy by\u0142 w tym czasie wzrastaj\u0105cej techniki i o\u015bwiaty niedostateczny, a sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na to rozmaite przyczyny, w g\u0142\u00f3wnej mierze brak w\u0142asnej pa\u0144stwowo\u015bci. Chc\u0105c przyspieszy\u0107 ten post\u0119p, musimy rozwi\u0105za\u0107 wiele zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z polityk\u0105 pa\u0144stwa, w pierwszym rz\u0119dzie dotycz\u0105cych struktury agrarnej i odd\u0142u\u017cenia rolniczego. Pierwsza sprawa to unormowanie stosunku wi\u0119kszej w\u0142asno\u015bci do mniejszej, co ju\u017c dokonuje si\u0119 w drodze ewolucji i co nale\u017cy skierowa\u0107 na odpowiednie tory przez stworzenie takiej instytucji, jaka np. by\u0142y w\u0142o\u015bci rentowe na zasadzie dawnej ustawy Sejmu Galicyjskiego.
\nDruga sprawa to rozszerzenie przywileju sp\u0142aty niekt\u00f3rych d\u0142ug\u00f3w rolniczych obligacjami po kursie nominalnym na wszystkie d\u0142ugi. Pod tym wzgl\u0119dem ,musi by\u0107 w imi\u0119 sprawiedliwo\u015bci\u00a0 spo\u0142ecznej przeprowadzone zr\u00f3wnanie d\u0142ug\u00f3w kryzysowych rolniczych z d\u0142ugami pa\u0144stwa. Dalszym czynnikiem post\u0119pu rolniczego jest samorz\u0105d rolniczy, a przede wszystkim rolnicy sami. Poniewa\u017c za\u015b praca tych ostatnich jest z natury rzeczy obliczona na d\u0142u\u017cszy szereg lat przeto powinna by\u0107 dana mo\u017cno\u015b\u0107 oparcia jej na bezwzgl\u0119dnej pewno\u015bci posiadania warsztat\u00f3w rolnych.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/wp-content\/uploads\/2013\/04\/Artykul-Klunia1.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/wp-content\/uploads\/2013\/04\/Artykul-Klunia3.jpg\")
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":1,"featured_media":1739,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[40],"tags":[],"class_list":["post-192","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly-o-rodzinie-i-czlonkow-rodziny"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/192","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=192"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/192\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1454,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/192\/revisions\/1454"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1739"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=192"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=192"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=192"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}