{"id":2363,"date":"2023-01-22T18:22:17","date_gmt":"2023-01-22T17:22:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/?p=2363"},"modified":"2023-01-25T13:29:41","modified_gmt":"2023-01-25T12:29:41","slug":"2363","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/?p=2363","title":{"rendered":"POCZ\u0104TKI PRZEMYS\u0141U NAFTOWEGO W GALICJI W \u015aWIETLE RELACJI JANA TRZECIESKIEGO, SYNA TYTUSA I INNYCH, NOWO ODKRYTYCH \u0179R\u00d3DE\u0141<\/strong>"},"content":{"rendered":"\n

POCZ\u0104TKI PRZEMYS\u0141U NAFTOWEGO W GALICJI … Wiek Nafty 1-4\/2022<\/em><\/p>\n\n\n\n

Z prawdziw\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 zapraszam do lektury dalszych opracowa\u0144 dotycz\u0105cych dzia\u0142alno\u015bci Tytusa Trzecieskiego i Ignacego \u0141ukasiewicza, tw\u00f3rc\u00f3w przemys\u0142u naftowego w Podkarpaciu, w drugiej po\u0142owie XIX w.
   Poni\u017csze, pi\u00f3ra dr hab. Mariana Wolskiego, historyka, praprawnuka Tytusa, a prywatnie naszego drogiego Kuzyna, jest tekstem naukowym, opartym rzetelnie na dost\u0119pnych \u017ar\u00f3d\u0142ach.  Publikuj\u0119 je za mi\u0142\u0105 zgoda Autora, w nadziei, \u017ce zostanie przez Czytelnik\u00f3w przyj\u0119te z zainteresowaniem.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Ignacy \u0141ukasiewicz<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
Tytus Trzecieski<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Narodziny przemys\u0142u naftowego na ziemiach polskich, zaj\u0119tych przez Austri\u0119 i dla zatarcia ich historycznej to\u017csamo\u015bci nazwanych Galicj\u0105, ci\u0105gle jeszcze nie s\u0105 dostatecznie poznane. Na taki stan rzeczy z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 obiektywne przyczyny wynikaj\u0105ce z braku nale\u017cytej dokumentacji owych pierwszych pr\u00f3b z \u201eolejem skalnym\u201d, ich na po\u0142y amatorski charakter, jak i  niepozostawienie przez pionier\u00f3w przemys\u0142u naftowego \u017cadnych wspomnie\u0144, notatek czy pami\u0119tnik\u00f3w. Jedynym wyj\u0105tkiem jest szeroko znana relacja Szcz\u0119snego Morawskiego z rozmowy przeprowadzonej w 1868 roku z Ignacym \u0141ukasiewiczem (\u201eZeznanie w\u0142asne\u201d)1. Niemniej jej fabularyzowana forma, charakter przekazu z drugiej r\u0119ki i dostrzegalne nie\u015bcis\u0142o\u015bci nakazuj\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107 w formu\u0142owaniu wniosk\u00f3w wy\u0142\u0105cznie na jej podstawie2. Niestety ca\u0142a obfita literatura dotycz\u0105ca rozwoju przemys\u0142u naftowego opiera si\u0119 w odniesieniu do pocz\u0105tkowego okresu nie na \u017ar\u00f3d\u0142ach, ale wspomnieniach i  opracowaniach, z kt\u00f3rych najwcze\u015bniejsze pochodz\u0105 dopiero z lat 80- tych XIX w3. Z tego te\u017c powodu ka\u017cde nowo odkryte \u017ar\u00f3d\u0142o nabiera szczeg\u00f3lnej warto\u015bci. Takim za\u015b jest niewykorzystywana dot\u0105d naukowo relacja pozostawiona przez Jana Trzecieskiego, syna Tytusa, z pierwszych pr\u00f3b ojca z \u201eolejem skalnym\u201d i jego spotkania z I. \u0141ukasiewiczem.<\/p>\n\n\n\n

Jan, a w\u0142a\u015bciwie Jan Wojciech Trzecieski, najm\u0142odsze dziecko Tytusa i Anny z W\u0119gle\u0144skich, urodzi\u0142 si\u0119 w  Polance pod Krosnem 7 VI 1855 roku. Studiowa\u0142 prawo na Uniwersytecie Lwowskim i  Jagiello\u0144skim s\u0142uchaj\u0105c wyk\u0142ad\u00f3w m. in. takich \u00f3wczesnych znakomito\u015bci jak J\u00f3zef Szujski, J\u00f3zef \u0141epkowski i Stanis\u0142aw Tarnowski4. By\u0142 nast\u0119pnie zas\u0142u\u017conym dzia\u0142aczem samorz\u0105dowym powiatu kro\u015bnie\u0144skiego i  jego wicemarsza\u0142kiem oraz d\u0142ugoletnim parlamentarzyst\u0105. Z  zami\u0142owania za\u015b by\u0142 historykiem amatorem, dysponuj\u0105cym jednak precyzyjnym warsztatem badawczym tej dyscypliny. \u015awiadcz\u0105 o  tym jego prace, m. in. cenione do dzi\u015b Pami\u0105tki i wspomnienia z sanockiej ziemi <\/em>wydane w 1907 roku5. \u017bywo interesowa\u0142 si\u0119 te\u017c histori\u0105 rodziny, kt\u00f3r\u0105 podejmowa\u0142 z  chwalebnym krytycyzmem naukowym. Jednym z efekt\u00f3w tych zainteresowa\u0144 jest niestety nieuko\u0144czona i  pozosta\u0142a w  zdekompletowanym r\u0119kopisie powie\u015b\u0107 biograficzna o  jego ojcu Tytusie i  stryju Franciszku pt. \u201eDwaj bracia\u201d (ok. 1906-1909). Zawiera ona m. in. informacje o okoliczno\u015bciach spotkania Tytusa Trzecieskiego z  Ignacym \u0141ukasiewiczem. R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 one w  istotnych szczeg\u00f3\u0142ach od tych, znanych z  dotychczasowej historiografii, a tym samym s\u0105 niezwykle wa\u017cne dla rekonstrukcji pocz\u0105tk\u00f3w przemys\u0142u naftowego. W  chwili \u015bmierci ojca Jan Trzecieski mia\u0142 23 lata, \u015bmia\u0142o wi\u0119c mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce \u015bwiadomie przyjmowa\u0142 informacje uzyskiwane od ojca i mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 skonfrontowania ich z \u017cyj\u0105cymi jeszcze uczestnikami pierwszych do\u015bwiadcze\u0144 z  naft\u0105, Ignacym \u0141ukasiewiczem (+ 1882) i Karolem Klobass\u0105 (+ 1886), a tak\u017ce ze zwyk\u0142ymi pracownikami.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Jan Wojciech Trzecieski (Portret autorstwa Jana B\u0105kowskiego<\/a><\/em>)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

O  ile powszechnie przyznaje si\u0119 pierwsze\u0144stwo w zakresie destylacji ropy naftowej Ignacemu \u0141ukasiewiczowi, o  tyle podwaliny pod rozw\u00f3j przemys\u0142u naftowego po\u0142o\u017cy\u0142 Tytus Trzecieski bogaty ziemianin, w\u0142a\u015bciciel licznych maj\u0105tk\u00f3w w  okolicach Krosna i  Jas\u0142a6. On bowiem, opr\u00f3cz wiedzy w  zakresie g\u00f3rnictwa nabytej w czasie studi\u00f3w uniwersyteckich w Niemczech, dysponowa\u0142 kapita\u0142em niezb\u0119dnym do dzier\u017cawy grunt\u00f3w ropono\u015bnych, inwestycji w sprz\u0119t i prac\u0119, wreszcie dystrybucj\u0119 jej produkt\u00f3w7. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni byli w pe\u0142ni \u015bwiadomi tej w\u0142a\u015bnie roli odegranej przez Trzecieskiego. J\u00f3zef Szujski pisa\u0142, \u017ce \u201ew roku 1854 on pierwszy w kraju rozpocz\u0105\u0142 produkcj\u0119 nafty w  Polance\u201d, a  Franciszek Szymusik, \u017ce \u201eodkry\u0142 olej skalny w B\u00f3brce i da\u0142 impuls do rozwini\u0119cia przemys\u0142u naftowego, nie tylko w  powiecie kro\u015bnie\u0144skim, ale i ca\u0142ym kraju\u201d8.<\/p>\n\n\n\n

Zainteresowanie Tytusa Trzecieskiego rop\u0105 naftow\u0105 zacz\u0119\u0142o si\u0119 od choroby owiec w jego stadzie, kt\u00f3ra zapanowa\u0142a w 1853 roku, a kt\u00f3r\u0105 miejscowi ch\u0142opi leczyli mazi\u0105 zbieraj\u0105c\u0105 si\u0119 na powierzchni potok\u00f3w. Jan Trzecieski tak to opisuje:<\/p>\n\n\n\n

 \u201e[\u2026] baran\u00f3w dwadzie\u015bcia ju\u017c chorych [\u2026] sprowadzili\u015bmy z B\u00f3brki, gdzie\u015b za Zr\u0119cinem znachora [\u2026] ju\u017c drugi dzie\u0144 jak\u0105\u015b mazi\u0105, chyba naprawd\u0119 piek\u0142o j\u0105 dostarcza, bo nie pachnie strasznie, smarujemy trzy barany i te zdrowsze. [\u2026] bobrecka ma\u017a [\u2026] p\u0142ynie potokiem. Zak\u0142adaj\u0105 choin\u0119 i osiada na niej, potem palcami si\u0119 j\u0105 obiera i do garnka. Bez \u017cadnej domieszki smaruje si\u0119 barany, ale podobno mo\u017cna i wozy smarowa\u0107 [\u2026] Na drugi dzie\u0144 od samego ranka Pan Tytus w owczarni przesiadywa\u0142 i  co chwil\u0119 zjawia\u0142 si\u0119 jaki\u015b zasmolony ch\u0142opek z  ofiar\u0105 bobreckiej mazi. Dziwny p\u0142yn, ciemno bardzo zielony, na wodzie w  t\u0119cz\u0119 si\u0119 zamienia\u0142 [\u2026] Zaciekawi\u0142 p\u0142yn ten niezwykle Pana Tytusa, oddanemu zawsze marzeniom o bogactwie zawartym w naszej ziemi [\u2026]. Kilkakrotne wycieczki do B\u00f3brki przekona\u0142y go o  obfito\u015bci tej ropy, jak j\u0105 lud, tak\u017ce i zar\u00f3wnie jak i mazi\u0105, nazywa\u0142. Po par\u0119 butelek p\u0142ynu do znajomych swych chemik\u00f3w z M\u00f6glin, do Wiednia, a nawet za rad\u0105 ksi\u0119cia Stanis\u0142awa Jab\u0142onowskiego z  Kobylanki do Pary\u017ca z zapytaniem na jaki u\u017cytek s\u0142u\u017cy\u0107 by mog\u0142a ta ropa9. R\u00f3wnocze\u015bnie zaciekawiony sam z p\u0142ynem pr\u00f3by r\u00f3\u017cne rozpocz\u0105\u0142. Smarowa\u0142 ma\u017a na szybie, ogl\u0105da\u0142 przez powi\u0119kszaj\u0105ce szk\u0142o, gotowa\u0142, pali\u0142, z zaj\u0119ciem znajomych dopytywa\u0142 i radzi\u0107 si\u0119 pocz\u0105\u0142\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u201ePrzychodzi\u0142y powoli odpowiedzi ze stolic \u015bwiata, \u017ce p\u0142yn pos\u0142any, to wyciek ze ska\u0142y \u201eoleum petrae\u201d, bezu\u017cyteczny. Olejem skalnym zatem nazwano go w Polance, ale w bezu\u017cyteczno\u015b\u0107 jego tym mniej wierzono, \u017ce profesor geologii Zajsner10 napisa\u0142 wyra\u017anie, \u017ce p\u0142ynu tego rodzaju u\u017cywa\u0107 na opa\u0142 mo\u017cna, bo w kronikach o tym p\u0142ynie rop\u0105 zwanym w tym znaczeniu s\u0105 zapiski, a nawet kr\u00f3lowie polscy na pob\u00f3r p\u0142ynu w  r\u00f3\u017cnych wsiach przywileje dawali, a szuka\u0107 nale\u017cy go przede wszystkim w miejscowo\u015bciach zwanych \u201eRopicami\u201d lub \u201eRopcami\u201d, ale nie w B\u00f3brce. Gdzie go szuka\u0107 wiedziano, bo za pozwoleniem pana Klobassy pan Tytus p\u0142yn zbiera\u0142 ju\u017c nie tylko na choiny, ale w do\u0142kach wykopywanych,<\/strong> sk\u0105d coraz wi\u0119ksza obfito\u015b\u0107 na wod\u0119 stale si\u0119 wydobywa\u0142a. O obfito\u015bci zatem nie w\u0105tpiono\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W lecie 1853 (czerwiec-wrzesie\u0144) do Polanki przyjecha\u0142 Wincenty Pol, przyjaciel Trzecieskiego, poeta, geograf, \u017cywo interesuj\u0105cy si\u0119 geologi\u0105 i  zasobami naturalnymi ziem polskich11. Obaj wsp\u00f3lnie kontynuowali pr\u00f3by z rop\u0105:<\/p>\n\n\n\n

\u201ePalono z  Polem, i  palono pod kuchni\u0105, w  piecach, ale \u017ce raz obiad zepsuto, drugi raz piec [si\u0119 \u2013 MW] rozlecia\u0142, wyprowadzono si\u0119 na grunt za ogrodem od ch\u0142opa kupiony, nazwany Kopale\u0144k\u0105 i tu w garnkach sma\u017cono, pragn\u0105c destylowa\u0107 i skrapla\u0107 tak, jak w\u00f3dk\u0119. Rezultatu dodatniego nie by\u0142o, pr\u00f3cz koszt\u00f3w kopania i destylowania nieudanych pr\u00f3b. Garnki, rondle, kot\u0142y psuto, niszczono, a z pana Tytusa \u015bmiano si\u0119 ju\u017c w okolicy, maziarzem zw\u0105c. Biedni ludzie, strac\u0105 reszt\u0119 maj\u0105tku na utopi\u0119, na szukanie czego nie ma. Wszak mu z Krakowa, z Wiednia, Warszawy i Pary\u017ca napisano, \u017ce to p\u0142yn bezu\u017cyteczny12. Pod wp\u0142ywem tych ci\u0105g\u0142ych gdera\u0144 os\u0142ab\u0142 w  czynno\u015bci [z  \u2013 MW] czasem i  pan Tytus, ale my\u015bli i pr\u00f3b na mniejsz\u0105 skal\u0119 nie zaprzesta\u0142 ani na chwil\u0119\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Z  powy\u017cszego fragmentu wynika, \u017ce Trzecieski jeszcze przed spotkaniem z \u0141ukasiewiczem za pozwoleniem Karola Klobassy prowadzi\u0142 w B\u00f3brce poszukiwania ropy naftowej13.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pny fragment tekstu Jana Trzecieskiego dotyczy ju\u017c spotkania jego ojca z  I. \u0141ukasiewiczem. Autor datuje je na lato 1854 roku, wskazuj\u0105c jednoznacznie, \u017ce mia\u0142o ono miejsce w aptece P. Mikolascha we Lwowie14<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Il. 1-2 Fragmenty r\u0119kopisu Jana Trzecieskiego z opisem spotkania Tytusa Trzecieskiego z Ignacym \u0141ukasiewiczem<\/p>\n\n\n\n

Fig. 1-2 Fragments of Jan Trzecieski’s manuscript with description of Tytus Trzecieski’s meeting with Ignacy \u0141ukasiewicz<\/p>\n\n\n\n

\u201eInteresa pana Tytusa niestety nie polepsza\u0142y si\u0119 zupe\u0142nie. Przeciwnie wypadkami w  rodzinie, a  przede wszystkim pr\u00f3bami z  olejem skalnym, coraz kosztowniejszymi, pogarsza\u0142y si\u0119 bardzo. [\u2026] Dla uregulowania po\u017cyczek i  innych interes\u00f3w wyjecha\u0142 w  lecie w  1854 do Lwowa na nieco d\u0142u\u017cszy pobyt. Tu bywa\u0142 wiele [\u2026] u  siostrze\u0144c\u00f3w swych Laskowskich15. Pan Felicjan Laskowski, dyrektor w\u00f3wczas Towarzystwa Kredytowego, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 pana Tytusa na wystawiony w  aptece Piotra Mikolascha kaganek z napisem \u201ewoda co si\u0119 pali\u201d16. (il. 1-2)<\/em><\/p>\n\n\n\n

Powy\u017cszy przekaz r\u00f3\u017cni si\u0119 zasadniczo od utrwalonego w  historiografii pogl\u0105du, wprowadzonego przez Sz. Morawskiego na podstawie \u201eZeznania w\u0142asnego\u201d I. \u0141ukasiewicza, jakoby spotkanie mia\u0142o miejsce dopiero w  Gorlicach17. Precyzja opisu Jana Trzecieskiego, charakterystyka \u0141ukasiewicza i r\u00f3\u017cne drobne szczeg\u00f3\u0142y, niew\u0105tpliwie powtarzane w rodzinie, przekonuj\u0105 o  jego wiarygodno\u015bci. Na poparcie tego stwierdzenia warto przytoczy\u0107 s\u0142owa W\u0142adys\u0142awa Krai\u0144skiego, zi\u0119cia Tytusa Trzecieskiego, kt\u00f3ry na drugim Zje\u017adzie prawnik\u00f3w i ekonomist\u00f3w polskich w 1891 roku powiedzia\u0142 publicznie, \u017ce Trzecieski dowiedziawszy si\u0119 o  ropie \u201ezaj\u0105\u0142 si\u0119 rzecz\u0105 i  zacz\u0105\u0142 za ni\u0105 robi\u0107 poszukiwania. Nie mia\u0142 \u015brodk\u00f3w i  studnie mu si\u0119 ustawicznie zasypywa\u0142y, ale wreszcie zdo\u0142a\u0142 wydoby\u0107 pewn\u0105 ilo\u015b\u0107 oleju skalnego, z  kt\u00f3rym nie wiedzia\u0142 co pocz\u0105\u0107. Uda\u0142 si\u0119 do Lwowa i  tu mu powiedziano, \u017ce w pewnej aptece znajduje si\u0119 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry si\u0119 tem zajmuje. Tym cz\u0142owiekiem by\u0142 w\u0142a\u015bnie Ignacy \u0141ukasiewicz. Z nim na sp\u00f3\u0142k\u0119 zacz\u0105\u0142 szuka\u0107, oczyszcza\u0107 i robi\u0107 do\u015bwiadczenia\u201d18.<\/p>\n\n\n\n

Wyjazd Trzecieskiego do Lwowa spowodowany by\u0142, jak pisze jego syn, pogorszeniem si\u0119 stanu finans\u00f3w ojca i \u201ewypadkami w rodzinie\u201d. Rzeczywi\u015bcie na pocz\u0105tku lat 50-tych Trzecieski zaanga\u017cowany by\u0142 w kosztowny rozw\u00f3j hut szk\u0142a i \u017celaza (hamerni, fryszeni) w Uj\u015bciu Ruskim, kt\u00f3re stanowi\u0142y wa\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142o dochodu rodziny w tym czasie19. Pisz\u0105c za\u015b o wypadkach w rodzinie, mia\u0142 Jan Trzecieski niew\u0105tpliwie na my\u015bli nag\u0142\u0105 \u015bmier\u0107 szwagra i jednocze\u015bnie wujecznego brata Tytusa, J\u00f3zefa Wiktora, zmar\u0142ego 23 X 1853 oraz jego \u017cony Zofii z W\u0119gle\u0144skich Wiktorowej, zmar\u0142ej w  Polance 15 I  185420. Itinerarium Trzecieskiego z lat 1853 i 1854 przekonuje, \u017ce jedyna mo\u017cliwa d\u0142u\u017csza przerwa w jego obecno\u015bci w Polance przypada na czerwiec-lipiec 1854 r.21 Zatem pobyt Trzecieskiego we Lwowie musia\u0142 mie\u0107 miejsce rzeczywi\u015bcie w lecie 1854 roku, ale w\u00f3wczas, je\u015bli wierzy\u0107 domys\u0142om badaczy, \u0141ukasiewicz by\u0142 ju\u017c w Gorlicach.<\/p>\n\n\n\n

Dotychczasowe badania nad biografi\u0105 \u0141ukasiewicza nie przynosz\u0105 niestety jednoznacznej odpowiedzi na podstawowe pytanie, od kiedy dzier\u017cawi\u0142 on aptek\u0119 w tym mie\u015bcie? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 autor\u00f3w wskazuje na koniec roku 1853 lub prze\u0142om 1853 i 1854 r.22. Na poparcie swej hipotezy nie przywo\u0142uj\u0105 jednak \u017cadnych \u017ar\u00f3de\u0142. Jedynie T. \u015alawski, w  oparciu o  niewydan\u0105 prac\u0119 K. Laskowskiego, poda\u0142, \u017ce \u0141ukasiewicz \u201ew ostatnim kwartale 1854 r. wzi\u0105\u0142 w dzier\u017caw\u0119 aptek\u0119 w Gorlicach i prowadzi\u0142 j\u0105 pod swoim nazwiskiem\u201d23. Stwierdzenie to pokrywa si\u0119 zatem ze s\u0142owami Jana Trzecieskiego, \u017ce spotkanie jego ojca z  \u0141ukasiewiczem mia\u0142o miejsce we Lwowie latem 1854 r., gdy ten \u201ew\u0142a\u015bnie jecha\u0142 do Gorlic, gdzie zadzier\u017cawi\u0142 aptek\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pny fragment po\u015bwi\u0119cony jest ju\u017c rozmowie Trzecieskiego z  \u0141ukasiewiczem i  ze wzgl\u0119du na zawarte szczeg\u00f3\u0142y, zdaje si\u0119 mie\u0107 charakter wiernej relacji wzbogaconej charakterystyk\u0105 \u0141ukasiewicza, znanego autorowi z autopsji:<\/p>\n\n\n\n

\u201eZaciekawiony pan Tytus wszed\u0142 do apteki zapyta\u0107 co w tem kaganku. A to oleum petri [powinno by\u0107 petrae – MW] destyluje nasz prowizor Ignacy \u0141ukasiewicz i  marzyciel chce tym o\u015bwietla\u0107 mieszkania. Wystawia co wiecz\u00f3r taki kaganek. Gdzie jest ten prowizor zawo\u0142a\u0142 pan Tytus. O  tu w  drugim pokoju. Wszed\u0142 pan Tytus, a tu nad rysunkami jakimi\u015b siedzia\u0142 cz\u0142owiek oko\u0142o trzydzie\u015bci lat licz\u0105cy, sympatycznej powierzchowno\u015bci. Zapytany o  sw\u0105 wod\u0119 co si\u0119 pali opowiedzia\u0142 histori\u0119 ab ovo, jak to mia\u0142 w  zwyczaju, przeplataj\u0105c opowiadanie s\u0142owami jemu zwyk\u0142ymi: \u201eojcze\u201d, \u201eojcze dobrodzieju\u201d, \u201ekochany wielmo\u017cny \u0142askawco\u201d i  podobnymi. Popasa\u0142 raz w  Borys\u0142awiu u  biednego \u017byda karczmarza. Gdy si\u0119 zmierzcha\u0142o za\u015bwieci\u0142 gospodarz oryginalny kaganek. Zapach niemi\u0142y pochodzi\u0142 widocznie raczej ze szmaty u\u017cytej za knot. Lamp\u0119 stanowi\u0142a glina przemokni\u0119ta t\u0142uszczem, kt\u00f3rym od czasu do czasu wydr\u0105\u017cenie w  glinie obok knota polewa\u0142. Pokaza\u0142 \u017byd i p\u0142yn, i glin\u0119 z workiem [\u2026], szcz\u0119\u015bliwy, \u017ce kto\u015b podziwia jego inwencj\u0119. Delikatny rozum pa\u0144ski zaraz poj\u0105\u0142 [\u2026], to [\u017ce \u2013 MW] mo\u017cna tak\u0105 lamp\u0105, co nic nie kosztuje \u015bwiat ca\u0142y o\u015bwieca\u0107. [\u2026] Pan \u0141ukasiewicz kupi\u0142 kilka flaszek, wzi\u0105\u0142 do Lwowa, przedestylowa\u0142 i w aptecznych celach chcia\u0142 tym zast\u0105pi\u0107 spirytus w lampkach palony. Ale nie udawa\u0142o si\u0119, g\u0142\u00f3wnie bo zapach niemi\u0142y w aptece szkodzi\u0142. Dolewanie jednak do oliwy dawa\u0142o p\u0142omie\u0144 dobry. Sama \u201ewoda\u201d pali\u0142a si\u0119 bez kopce\u0144 tylko mo\u017ce kwadrans jeden. Blacharz zrobi\u0142 mu lampek kilka i w tych do szpitala biskupa G\u0142owi\u0144skiego \u0141ukasiewicz ofiarnie dostarcza\u0142 o\u015bwiecenia.<\/strong> Nikt inny nie chcia\u0142 tego p\u0142ynu, tylko szpital w darze go przyjmowa\u0142. [\u2026] Sko\u0144czy\u0142 s\u0142owami […], \u017ceby tak wk\u0142adu na ulepszenia, to bym ja by\u0142 pan. B\u0119dziesz nim szanowny panie odpowiedzia\u0142 mu pan Tytus. Powiedz mi w  kr\u00f3tkich s\u0142owach ca\u0142\u0105 tajemnic\u0119 destylacji oleju skalnego. Nie skorzystam z niej nie dawszy Ci panie po\u0142owy zarobku. Ju\u017c od roku pracuj\u0119 nad przedestylowaniem oleju skalnego24. Nie umia\u0142em doj\u015b\u0107 do takiego stopnia, do kt\u00f3rego\u015b ty Panie doszed\u0142. Mam u Klobassy w B\u00f3brce zapewnione prawo kopania ropy<\/strong>. Za\u0142\u00f3\u017cmy destylarni\u0119 na sp\u00f3\u0142k\u0119. Lamp\u0119 wydoskonal\u0105 fachowcy i  o\u015bwieca\u0107 b\u0119dziemy \u015bwiat ca\u0142y naszym p\u0142ynem, bo ca\u0142e podg\u00f3rze nasze ma rop\u0119. [\u2026] Obaj w podnios\u0142ym uczuciu marzyli i  gwarzyli dni kilka i  powsta\u0142 sojusz na ca\u0142e \u017cycie. Sojusz i  przyja\u017a\u0144 najuczciwsza dw\u00f3ch ludzi odmiennych stanowisk, odmiennego wychowania i zapatrywania, ale jednych rzeczowo\u015bci\u0105, zacno\u015bci\u0105, mi\u0142o\u015bci\u0105 Ojczyzny. \u017bycie ich odt\u0105d pop\u0142yn\u0119\u0142o razem i stali si\u0119, jak \u0141ukasiewicz mawia\u0142 \u201eojcami przemys\u0142u naftowego w Polsce\u201d. I to w chwili, gdy w Ameryce nie my\u015blano jeszcze o  nieco p\u00f3\u017aniej uczynionym analogicznym wynalazku. \u0141ukasiewicz w\u0142a\u015bnie jecha\u0142 do Gorlic, gdzie zadzier\u017cawi\u0142 aptek\u0119.<\/strong> St\u0105d porozumiewanie si\u0119 ju\u017c bli\u017csze, ale wiele pieni\u0119dzy dostarczy\u0142 jeszcze na niezupe\u0142nie udane pr\u00f3by pan Tytus, nim mia\u0142y op\u0142aci\u0107 si\u0119 sowicie uczynione wk\u0142ady. Na sp\u00f3\u0142k\u0119 zatem destylowa\u0107 pocz\u0119to w Gorlicach i w Polance, ale pr\u00f3by [nie \u2013 MW] dostarcza\u0142y najznakomitszych rezultat\u00f3w. Ka\u017cda wi\u0119ksza fabryka pali\u0142a si\u0119. Lamp\u0119 zrobiono im w Wiedniu doskona\u0142\u0105 i po kilka tak w Gorlicach, jak i w Polance palono. I w Wiedniu i w Berlinie lamp\u0119 podziwiano, chwalono. Nie mogli si\u0119 jednak panowie wsp\u00f3lnicy podj\u0105\u0107 dostarcza\u0107 stale znaczniejszej ilo\u015bci regularnie nafty. W kraju \u015bmiano si\u0119 z wynalazku, ale w Berlinie traktowano go powa\u017cnie i stamt\u0105d przyjdzie p\u00f3\u017aniej pierwsza powa\u017cna oferta ze znaczn\u0105 kwot\u0105 zadatku na konieczne ulepszenia destylacji25. Powolnie jednak ulepszenia sz\u0142y za ulepszeniami, a[le?] koszta nie raz ogromne, stawia\u0107 musia\u0142y pytania, czy dojdziemy? W przysz\u0142o\u015b\u0107 przemys\u0142u wierzono, w jego \u015bwietny rozw\u00f3j, ale mogli tw\u00f3rcy nie doczeka\u0107 rezultat\u00f3w, jak w historii tyle, a tyle przyk\u0142ad\u00f3w\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W  B\u00f3brce zatem w  1853 i  1854 prowadzi\u0142 Tytus Trzecieski poszukiwania \u017ar\u00f3de\u0142 ropy naftowej jeszcze przed spotkaniem z  \u0141ukasiewiczem i  to on odkry\u0142 znajduj\u0105ce si\u0119 tam z\u0142o\u017ca tego surowca. W literaturze przedmiotu za pocz\u0105tek dzia\u0142alno\u015bci owej pierwszej na \u015bwiecie kopalni ropy przyjmuje si\u0119 do\u015b\u0107 zgodnie rok 1854, cho\u0107 s\u0105 i inne g\u0142osy w tej kwestii26. Wskazuje si\u0119 te\u017c, \u017ce by\u0142a ona dzie\u0142em \u0141ukasiewicza i Trzecieskiego27, oraz, \u017ce w 1854 lub 1856 roku mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c powsta\u0107 pierwsza sp\u00f3\u0142ka naftowa \u0142\u0105cz\u0105ca Trzecieskiego z  \u0141ukasiewiczem i  Klobass\u010528. Oba te stwierdzenia s\u0105 konstruktami historiograficznymi nie opartymi na \u017cadnym wiarygodnym przekazie \u017ar\u00f3d\u0142owym29. Trzecieskiego \u0142\u0105czy\u0142a w  owym czasie z \u0141ukasiewiczem jedynie wsp\u00f3\u0142praca, nie za\u015b sp\u00f3\u0142ka nawet w najszerszym rozumieniu tego poj\u0119cia.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Karol Klobassa<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze pozytywne rezultaty poszukiwa\u0144 w B\u00f3brce nast\u0105pi\u0142y dopiero po dw\u00f3ch latach w 1855 lub 1856 roku30. Austriacki in\u017cynier H. E. Gintl zanotowa\u0142: \u201eObok tego \u017ar\u00f3d\u0142a [gotuj\u0105ce si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142o w B\u00f3brce \u2013 MW] ziemianie Trzecieski i Klobassa wykopali w roku 1855 studni\u0119 \u015bredniej g\u0142\u0119boko\u015bci, w kt\u00f3rej wkr\u00f3tce pojawi\u0142 si\u0119 lepki olej skalny\u201d31. Podobnie, cho\u0107 bez wskazania daty, uj\u0105\u0142 t\u0119 kwesti\u0119 L. Strippelmann, pisz\u0105c, \u017ce \u201cTrzecieki [!] da\u0142 kolejny impuls do rozwoju g\u00f3rnictwa naftowego. Szyb wykopany przez niego [gdzie\u015b \u2013 MW] mi\u0119dzy Dukl\u0105, a Krosnem dawa\u0142 przez kilka lat po 500 garncy czyli 32 cetnary oleju dziennie\u201d32. Z tego zapewne powodu pocz\u0105tek kopalni bobrzeckiej w oficjalnych dokumentach datowano na 1856 r.33 Ewentualny udzia\u0142 \u0141ukasiewicza w tych pierwszych poszukiwaniach ropy na terenie B\u00f3brki wydaje si\u0119 mocno w\u0105tpliwy i, co nale\u017cy z ca\u0142ym naciskiem podkre\u015bli\u0107, w \u017caden spos\u00f3b nie udokumentowany \u017ar\u00f3d\u0142owo34. By\u0142 on zreszt\u0105 w  tym czasie zaanga\u017cowany zupe\u0142nie gdzie indziej.<\/p>\n\n\n\n

Z  dotychczasowych ustale\u0144 wynika, \u017ce do przeprowadzki do Gorlic sk\u0142oni\u0142a \u0141ukasiewicza nie tylko mo\u017cliwo\u015b\u0107 obj\u0119cia w  dzier\u017caw\u0119 apteki. Decyduj\u0105ca by\u0142a zapewne perspektywa wsp\u00f3\u0142pracy z  w\u0142a\u015bcicielami tamtejszych ropono\u015bnych maj\u0105tk\u00f3w, zw\u0142aszcza Stanis\u0142awem Jab\u0142onowskim z Kobylanki, kt\u00f3ry w tym czasie prowadzi\u0142 intensywne poszukiwania ropy i innych surowc\u00f3w naturalnych, o  czym donosi\u0142a prasa galicyjska35. Uwaga i  aktywno\u015b\u0107 \u0141ukasiewicza by\u0142a wi\u0119c w  owym czasie skupiona na tym w\u0142a\u015bnie obszarze, co oczywi\u015bcie nie wyklucza jakiej\u015b formy wsp\u00f3\u0142pracy z  Trzecieskim. Ogranicza\u0142a si\u0119 ona jednak najpewniej do destylacji bobrzeckiego surowca dostarczanego mu przez Trzecieskiego. Trudno bowiem wyobrazi\u0107 sobie jak mia\u0142by \u0141ukasiewicz godzi\u0107 ze sob\u0105 obowi\u0105zki aptekarskie w Gorlicach, a nawet w  znacznie potem bli\u017cszym Ja\u015ble, z  poszukiwaniami w oddalonej o ponad 50 kilometr\u00f3w B\u00f3brce? Sam zreszt\u0105 stwierdzi\u0142 we fragmencie swoich \u201eZezna\u0144\u201d odnosz\u0105cych si\u0119 do sytuacji, jaka zaistnia\u0142a kilka lat p\u00f3\u017aniej, w roku 1857 \u201eja tylko raz na miesi\u0105c zagl\u0105da\u0142em [do B\u00f3brki? \u2013 MW]. Cz\u0119\u015bciej nie mog\u0142em oddala\u0107 si\u0119 od apteki i destylarnie<\/strong>\u201d36. Ciekawe w tym wzgl\u0119dzie \u015bwiadectwo pozostawi\u0142 te\u017c W. Anczyc, kt\u00f3ry odnosz\u0105c si\u0119 do przeprowadzki \u0141ukasiewicza w 1861 (?) r. do Polanki napisa\u0142: \u201ePo urz\u0105dzeniu si\u0119 w Polance, udali si\u0119 do lasu w B\u00f3brce. Skoro \u0141ukasiewicz zobaczy\u0142<\/strong> mn\u00f3ztwo [!] \u017ar\u00f3de\u0142, z kt\u00f3rych ropa mocno si\u0119 s\u0105czy\u0142a, zdecydowa\u0142, a\u017ceby bi\u0107 studni\u0119\u201d37. Je\u015bli da\u0107 wiar\u0119 Anczycowi, a powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 on na osobist\u0105 znajomo\u015b\u0107 i  rozmowy z  \u0141ukasiewiczem, oznacza\u0142oby, \u017ce \u0141ukasiewicz przed 1861 (?) rokiem nie mia\u0142 szczeg\u00f3\u0142owej wiedzy o sytuacji panuj\u0105cej w B\u00f3brce\u2026. O  jego ewentualnym zaanga\u017cowaniu w  prace prowadzone w  B\u00f3brce w  najwcze\u015bniejszym okresie nie mo\u017ce te\u017c \u015bwiadczy\u0107 napis na obelisku postawionym przeze\u0144 na terenie kopalni w 1872 r., kt\u00f3ry upami\u0119tnia jedynie dat\u0119 rozpocz\u0119cia dzia\u0142alno\u015bci kopalni, nie za\u015b jego ewentualn\u0105 rol\u0119 w tym przedsi\u0119wzi\u0119ciu: \u201eDla utrwalenia pami\u0119ci za\u0142o\u017coney kopalni oleyu skalnego w B\u00f3brce w r. 1854. Ignacy \u0141ukasiewicz\u201d38.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie\u017c i  inne przekazy przekonuj\u0105, \u017ce pocz\u0105tkowo \u0141ukasiewicz jedynie korzysta\u0142 z  surowca dostarczanego mu z B\u00f3brki przez Tytusa Trzecieskiego. W sprawozdaniu z wystawy w Ja\u015ble w maju 1858 r., odnotowano wyroby \u0141ukasiewicza z  ropy pochodz\u0105cej z B\u00f3brki, ale bez wskazania, \u017ce sam j\u0105 pozyskuje, ani te\u017c, by by\u0142 z kimkolwiek w sp\u00f3\u0142ce39. Sam \u0141ukasiewicz mia\u0142 zreszt\u0105 powiedzie\u0107: \u201eUrz\u0105dzi\u0142em destylarni\u0105 na 3 retorty i j\u0105\u0142em si\u0119 wyrobu. P. Trzecieski dostarcza\u0142 ropy<\/strong>\u201d. Podobnie A. Gorayski z  Moder\u00f3wki, s\u0105siad i dobry znajomy Trzecieskiego, nafciarz, znakomicie zorientowany (\u201ez w\u0142asnej pami\u0119ci przytoczy\u0107 nam tu wypada\u201d) w tych sprawach zanotowa\u0142: \u201e\u0141ukasiewicz zak\u0142ada w  Ja\u015ble destylarni\u0119, do kt\u00f3rej produkt\u00f3w dostarcza mu Trzecieski<\/strong>\u201d40.<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug cz\u0119\u015bci badaczy ju\u017c w  1856 r. \u0141ukasiewicz mia\u0142 uruchomi\u0107 wspomnian\u0105 destylarni\u0119 w  Ulaszowicach ko\u0142o Jas\u0142a41. Wiadomo jednak, \u017ce w tym czasie przebywa\u0142 jeszcze w Gorlicach i borykaj\u0105c si\u0119 z k\u0142opotami finansowymi w styczniu 1856 ubiega\u0142 si\u0119 o posad\u0119 kasjera miejskiego42. Wobec odmowy w\u0142adz podj\u0105\u0142 si\u0119 prowadzenia w  Gorlicach ajentury lwowskiej filii wiede\u0144skiego Towarzystwa Zabezpieczenia43. Jako\u015b nie koresponduje to z wymagaj\u0105c\u0105 sporych nak\u0142ad\u00f3w budow\u0105 nawet skromnej destylarni i  to jeszcze poza miejscem sta\u0142ego zamieszkania i  aktywno\u015bci zawodowej. Sam zreszt\u0105 \u0141ukasiewicz stwierdzi\u0142, \u017ce destylarni\u0119 w  Ja\u015ble (czyli Ulaszowicach) urz\u0105dzi\u0142 dopiero po przeniesieniu si\u0119 do Jas\u0142a: \u201eJam si\u0119 te\u017c przeprowadzi\u0142 do Jas\u0142a. Urz\u0105dzi\u0142em destyllarni\u0105\u201d44. Najwcze\u015bniej wi\u0119c mog\u0142a ona powsta\u0107 w pierwszym kwartale 1857 roku, kiedy \u0141ukasiewicz obj\u0105\u0142 aptek\u0119 w  Ja\u015ble45. Wed\u0142ug jego bardzo nieprecyzyjnych \u201eZezna\u0144\u201d destylarnia mia\u0142a ju\u017c funkcjonowa\u0107, gdy umar\u0142a \u017cona Trzecieskiego, czyli przed 23 IV 1857. Jednak A. Laskowski na podstawie wiarygodnych informacji zamieszczonej w krakowskim \u201eCzasie\u201d ustali\u0142 niezbicie, \u017ce destylarnia ulaszowicka powsta\u0142a najpewniej nied\u0142ugo przed majem 1858 roku, skoro w czerwcu t.r. pisano o niej, jako \u201eniedawno w Ja\u015ble za\u0142o\u017conej\u201d46. Bior\u0105c zatem pod uwag\u0119 og\u00f3ln\u0105 niedok\u0142adno\u015b\u0107  \u201eZeznania\u201d \u0141ukasiewicza, a mo\u017ce bardziej Sz. Morawskiego, przychyli\u0107 si\u0119 nale\u017cy do stwierdzenia, \u017ce destylarnia ulaszowicka powsta\u0142a najpewniej w pierwszym kwartale 1858 roku.<\/p>\n\n\n\n

Warto te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce na wspomnianej wystawie rolniczo-przemys\u0142owej w  Ja\u015ble odbytej w  dniach 27-29 V 1858 r. \u0141ukasiewicz zaprezentowa\u0142 swe wyroby sam, nie za\u015b jako sp\u00f3\u0142ka, mimo i\u017c na tej samej wystawie obecny by\u0142 jego domniemany wsp\u00f3lnik Tytus Trzecieski47. Mniej wi\u0119cej rok p\u00f3\u017aniej, oko\u0142o lipca 1859 roku, \u0141ukasiewicz zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z Apolinarym i Eugeniuszem Zieli\u0144skimi z podgorlickich Kl\u0119czan, gdzie w lipcu i sierpniu t.r. wybudowa\u0142 du\u017c\u0105 destylarni\u0119 i obj\u0105\u0142 \u201ekierownictwo techniczne\u201d48. Nawi\u0105zanie wsp\u00f3\u0142pracy z  bra\u0107mi Zieli\u0144skimi by\u0142o wynikiem po\u017caru destylarni w Ulaszowicach i braku mo\u017cliwo\u015bci jej odbudowy z powodu oporu miejscowej ludno\u015bci. Po\u017car ten wg ustale\u0144 A. Laskowskiego na podstawie doniesie\u0144 prasowych wybuch\u0142 przed lipcem 1859 r. W  korespondencji z  19 X 1859 zamieszczonej w krakowskim \u201eCzasie\u201d czytamy: \u201e [\u2026] fabryka ta pod Jas\u0142em nieszcz\u0119\u015bliwym wypadkiem [\u2026] do szcz\u0119tu sp\u0142on\u0119\u0142a [\u2026]. Nie zra\u017cony tym wypadkiem [\u0141ukasiewicz \u2013 MW] zrobiwszy uk\u0142ad z panem Zieli\u0144skim, w kt\u00f3rego dobrach Kl\u0119czanach [\u2026] znajduj\u0105 si\u0119 niewyczerpane \u017ar\u00f3d\u0142a oleju skalnego, za\u0142o\u017cy\u0142 tam\u017ce now\u0105 fabryk\u0119\u201d49. Zatem wydarzenia uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w logiczny ci\u0105g. Po po\u017carze w  Ulaszowicach i  przerwaniu wsp\u00f3\u0142pracy z  \u0141ukasiewiczem Trzecieski wzni\u00f3s\u0142 w\u0142asn\u0105 destylarni\u0119 w Polance. \u201eCzas\u201d z 22 X 1859 r. donosi\u0142, \u017ce \u201eOpr\u00f3cz tej fabryki [w Kl\u0119czanach \u2013 MW] jest jeszcze inna, na mniejsz\u0105 skal\u0119 wprawdzie, ale nie mniej dobry wyr\u00f3b wydaj\u0105ca, w obwodzie jasielskim u p. Tytusa Trzecieskiego w Polance pod Krosnem\u201d50. Z kolei krakowskie \u201eOgnisko\u201d 10 III 1860 roku informowa\u0142o czytelnik\u00f3w, \u017ce \u201ew  Polance istnieje fabryka parafiny czyli oleju ziemnego dystylowanego, coraz wi\u0119cej do o\u015bwietlenia u\u017cywanego. Fabryka ta pana Tytusa Trzecieskiego czerpie materia\u0142 surowy ze \u017ar\u00f3de\u0142 w pobliskiem s\u0105siedztwie odkrytych\u201d51.<\/p>\n\n\n\n

Niewielkie ilo\u015bci ropy otrzymywane dot\u0105d w  B\u00f3brce nie zach\u0119ca\u0142y zapewne \u0141ukasiewicza do zawierania bli\u017cszej wsp\u00f3\u0142pracy (sp\u00f3\u0142ki) z  Tytusem Trzecieskim. To w\u0142a\u015bnie okolice Gorlic uwa\u017cano w\u00f3wczas za \u201eniewyczerpane \u017ar\u00f3d\u0142a oleju skalnego\u201d. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 diametralnie dopiero w 1860 r., kiedy w B\u00f3brce dokopano si\u0119 do obfitego z\u0142o\u017ca52. Dnia 29 IX t. r. \u201eOgnisko\u201d w szerszym tek\u015bcie informowa\u0142o: \u201eJeszcze w  pocz\u0105tkach istnienia Ogniska rozpisa\u0142em si\u0119 by\u0142 do\u015b\u0107 szeroko o  skalnym oleju. Wspomnia\u0142em tam, o ile mi si\u0119 zdaje i o dystylarni onego\u017c w  Polance, u  Wiel. Tytusa Trzecieskiego [\u2026] Ot\u00f3\u017c w owej Polance [\u2026] zasz\u0142a od 1 wrze\u015bnia znaczna reforma w fabryce. W\u0142a\u015bciciel z nami\u0119tno\u015bci\u0105 oddaj\u0105cy si\u0119 temu zawodowi, wydoskonali\u0142 i powi\u0119kszy\u0142 swoj\u0105 wyrobni\u0119, tak, \u017ce gdy dot\u0105d ogranicza\u0142 si\u0119 na przerabianiu oleju w bliskiem s\u0105siedztwie wydobywanego [\u2026] teraz uzyskawszy nowe \u017ar\u00f3d\u0142a oleju skalnego surowego, gdzie\u015b za Gorlicami, b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 ten sw\u00f3j wyr\u00f3b podwoi\u0107.\u201d53. Dnia 20 pa\u017adziernika \u201eOgnisko\u201d poda\u0142o znowu do wiadomo\u015bci, i\u017c \u201eDom Komissowy odebra\u0142 w tych dniach z Polanki znaczny transport Benzoliny Naftaliny 1go i 2go gatunku i smo\u0142y g\u0119stej do woz\u00f3w i  machin z  nowo za\u0142o\u017conej przez Wgo Tytusa Trzecieskiego fabryki<\/strong>\u201d54.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem w Kl\u0119czanach dosz\u0142o najpierw do konfliktu o  prawo do eksploatacji z\u0142o\u017ca pomi\u0119dzy Zieli\u0144skimi, a  Maurycym Brunickim, o  czym szeroko rozpisywa\u0142a si\u0119 \u00f3wczesna prasa, a nast\u0119pnie jakich\u015b nieporozumie\u0144 mi\u0119dzy \u0141ukasiewiczem a  Zieli\u0144skimi55. W ich efekcie w 1861 roku \u0141ukasiewicz wycofa\u0142 si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142pracy z  Zieli\u0144skimi lub zosta\u0142 usuni\u0119ty z posady56.<\/p>\n\n\n\n

W dniach 4-7 czerwca 1861 \u201eTytus Trzecieski z Polanki\u201d zaprezentowa\u0142 na wystawie rolniczo-przemys\u0142owej w  Rzeszowie produkty swej \u201ewyrobni\u201d czyli destylarni. W  jego w\u0142asnym komentarzu znalaz\u0142 si\u0119 bardzo istotny dla niniejszych rozwa\u017ca\u0144 fragment: \u201eZ  tego to oleju skalnego, wydobywanego w  obwodzie Sanockim powiecie Kro\u015bnie\u0144skim w\u0142o\u015bci B\u00f3brce, kt\u00f3ra jest dziedziczn\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 p. Karola Klobassy, wyrabiam z nim wsp\u00f3lnie<\/strong> Naftalin\u0119 czyli Photogen i  olej mineralny\u201d57. Ani s\u0142owa o  jakiejkolwiek sp\u00f3\u0142ce czy bodaj wsp\u00f3\u0142pracy z  \u0141ukasiewiczem! Wynika z  tego jednoznacznie, \u017ce przedsi\u0119biorstwo naftowe Trzecieskiego (destylarnia w  Polance) i  kopalnia w B\u00f3brce do po\u0142owy 1861 dzia\u0142a\u0142y we wsp\u00f3\u0142pracy z K. Klobass\u0105, ale bez udzia\u0142u \u0141ukasiewicza58. A. Gorayski pisze, \u017ce \u201eTrzecieski w po\u0142\u0105czeniu z Karolem Klobass\u0105 w\u0142a\u015bcicielem B\u00f3brki znajduje obfitsz\u0105 ilo\u015b\u0107 ropy, otwiera pierwsz\u0105 wielk\u0105 kopalni\u0119 i powo\u0142uje \u0141ukasiewicza do wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u<\/strong>, zak\u0142adaj\u0105c destylarni\u0119 w Polance na szersze rozmiary\u201d59. Analogicznie ujmuje t\u0119 kwesti\u0119 H. Walter, zatrudniony w B\u00f3brce od 1862 r. i znaj\u0105cy zar\u00f3wno Trzecieskiego jak i \u0141ukasiewicza. Pisze on, \u017ce po do\u015b\u0107 d\u0142ugim czasie od po\u017caru destylarni w Ulaszowicach \u201ezjawia si\u0119 \u015b. p. Tytus Trzecieski [\u2026] z  propozycj\u0105, aby \u0141ukasiewicz wszed\u0142 z  nim w sp\u00f3\u0142k\u0119, celem rozwini\u0119cia przedsi\u0119biorstwa naftowego<\/strong> [\u2026] i ju\u017c w r. 1861 widzimy owoce tej wsp\u00f3\u0142pracy\u201d60. Najwidoczniej wi\u0119c dopiero w czerwcu 1861, pomi\u0119dzy 7 a 29 Trzecieski zawi\u0105za\u0142 z \u0141ukasiewiczem sp\u00f3\u0142k\u0119 pod nazw\u0105 \u201eTytus Trzecieski i Sp\u00f3\u0142ka\u201d, ograniczaj\u0105c\u0105 si\u0119 zapewne do destylarni w Polance61. Nazwa sp\u00f3\u0142ki eksponowa\u0142a zgodnie ze stanem faktycznym pierwszoplanow\u0105 rol\u0119 Trzecieskiego w tym przedsi\u0119wzi\u0119ciu62. Szeroko zakrojona kampania reklamowa destylarni z  Polanki prowadzona za po\u015brednictwem og\u0142osze\u0144 prasowych, pocz\u0105wszy od 25 czerwca w krakowskim \u201eCzasie\u201d, lwowskim \u201ePrzegl\u0105dzie Powszechnym\u201d i  \u201eGwiazdce Cieszy\u0144skiej\u201d przekonuje o  niedawnym powo\u0142aniu do \u017cycia tej sp\u00f3\u0142ki63. (il. 3)<\/p>\n\n\n\n

Inna umowa \u0142\u0105czy\u0107 musia\u0142a wsp\u00f3lnik\u00f3w w  odniesieniu do kopalni w  B\u00f3brce, kt\u00f3rej Klobassa by\u0142 g\u0142\u00f3wnym przedsi\u0119biorc\u0105 (Unternehmer), T. Trzecieski wsp\u00f3lnikiem (Mitbesitzer), a \u0141ukasiewicz dopiero z czasem zosta\u0142 jej dyrektorem64. W 1862 roku K. Klobassa, jako w\u0142a\u015bciciel B\u00f3brki wyst\u0105pi\u0142 o  pozwolenie g\u00f3rnicze na wydobycie tam ropy65.<\/p>\n\n\n\n

W\u0105tpi\u0107 nale\u017cy w wiarygodno\u015b\u0107 kolejnej informacji powtarzanej w literaturze, jakoby destylarnia w Polance uleg\u0142a ca\u0142kowitemu zniszczeniu w po\u017carze w 186566. W roku 1866 Sp\u00f3\u0142ka zg\u0142osi\u0142a bowiem sw\u00f3j akces do reprezentacji krajowej na Wystaw\u0119 \u015awiatow\u0105 w Pary\u017cu w 1867 i wzi\u0119\u0142a w niej udzia\u0142, prezentuj\u0105c szeroki asortyment produkt\u00f3w67 (il. 4).<\/p>\n\n\n\n

Od lipca 1865 do lutego 1867 Tytus Trzecieski przebywa\u0142 w  Kr\u00f3lestwie w  zwi\u0105zku z nabyciem d\u00f3br Siedliszcze po te\u015bciu i  konieczno\u015bci\u0105 ich zagospodarowania. W  tym czasie dzia\u0142alno\u015bci\u0105 sp\u00f3\u0142ki zarz\u0105dza\u0142 najpewniej K. Klobassa68. W 1868 r. mia\u0142o doj\u015b\u0107 do zmiany statutu sp\u00f3\u0142ki69. Czy rzeczywi\u015bcie tak si\u0119 sta\u0142o i  w  jakim zakresie zmieniono pierwotne zapisy? Odpowied\u017a na te pytania przynie\u015b\u0107 mo\u017ce jedynie dalsza kwerenda archiwalna i prasowa. Na rozes\u0142an\u0105 w tym samym roku przez namiestnika Galicji Agenora Go\u0142uchowskiego ankiet\u0119 w sprawie uregulowania przepis\u00f3w prawodawstwa naftowego, odpowiedzi mia\u0142a udzieli\u0107 ju\u017c sp\u00f3\u0142ka o nazwie \u201eTrzecieski, \u0141ukasiewicz, Klobassa\u201d70. W  roku 1870 lub 1871, po up\u0142ywie dziesi\u0119cioletniego okresu, na jaki sp\u00f3\u0142ka zosta\u0142a zawarta, wycofa\u0142 si\u0119 z  niej Tytus Trzecieski71. Nie s\u0105 znane przyczyny tej decyzji. W\u0105tpi\u0107 nale\u017cy, aby powodem by\u0142 stan zdrowia, skoro w tym w\u0142a\u015bnie roku rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w  kro\u015bnie\u0144skiej Radzie Powiatowej, a  tak\u017ce nadal by\u0142 czynny w  r\u00f3\u017cnych towarzystwach gospodarczo-finansowych. Destylarnia w Polance przesz\u0142a przed rokiem 1873 na w\u0142asno\u015b\u0107 \u0141ukasiewicza72. Rok zatem 1870\/71 \u015bmia\u0142o mo\u017cna uzna\u0107 za zamkni\u0119cie pierwszego okresu w  historii przemys\u0142u naftowego na ziemiach polskich.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Il. 3. Og\u0142oszenie zamieszczone w Dodatku do \u201ePrzegl\u0105du Powszechnego\u201d, nr 58<\/p>\n\n\n\n

Fig. 3. An advertisement placed in the Supplement to \u201cThe General Review\u201d, No. 58.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Il. 4. Informacja o udziale sp\u00f3\u0142ki Tytusa Trzecieskiego na Wystawie \u015awiatowej w Pary\u017cu w 1867.<\/p>\n\n\n\n

Fig. 4. Information on the participation of Tytus Trzecieski’s company at the World Exhibition in Paris in 1867.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c przedstawione wy\u017cej fakty stwierdzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce Tytus Trzecieski od roku 1853 samodzielnie poszukiwa\u0142 w  B\u00f3brce ropy naftowej i  prowadzi\u0142 nieudane pr\u00f3by jej destylacji. W lecie 1854 r. spotka\u0142 si\u0119 we Lwowie w  aptece Piotra Mikolascha z \u0141ukasiewiczem, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie wyje\u017cd\u017ca\u0142 do Gorlic, aby obj\u0105\u0107 w  dzier\u017caw\u0119 tamtejsz\u0105 aptek\u0119. W  nast\u0119pnych latach Trzecieski i \u0141ukasiewicz pozostawali we wsp\u00f3\u0142pracy, ograniczaj\u0105cej si\u0119 najpewniej do destylacji przez \u0141ukasiewicza ropy dostarczanej mu przez Trzecieskiego z B\u00f3brki. W pierwszym kwartale 1857 r. \u0141ukasiewicz przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Jas\u0142a i tam, z  pomoc\u0105 Franciszka lub\/i  Tytusa Trzecieskich zbudowa\u0142 destylarni\u0119 w Ulaszowicach, do kt\u00f3rej nadal dostarcza\u0142 surowca z  B\u00f3brki Tytus Trzecieski. Po po\u017carze destylarni przed lipcem 1859 r. \u0141ukasiewicz zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z bra\u0107mi Zieli\u0144skimi z Kl\u0119czan, gdzie wybudowa\u0142 w lipcu-sierpniu rafineri\u0119 i prowadzi\u0142 j\u0105 jako kierownik techniczny do 1861 roku. W tym samym czasie (przed 22 X 1859 r.) Trzecieski zbudowa\u0142 w Polance w\u0142asn\u0105 destylarni\u0119 i ju\u017c we wsp\u00f3\u0142pracy z Karolem Klobass\u0105 prowadzi\u0142 w B\u00f3brce poszukiwania nowych z\u0142\u00f3\u017c i dalsz\u0105 eksploatacj\u0119 dotychczas odkrytych. W 1860 uda\u0142o im si\u0119 dokopa\u0107 do bardzo wydajnego z\u0142o\u017ca, co spowodowa\u0142o konieczno\u015b\u0107 rozbudowy destylarni w Polance. W roku 1861 po odej\u015bciu \u0141ukasiewicza z Kl\u0119czan Tytus Trzecieski zaprosi\u0142 go do sp\u00f3\u0142ki, zawi\u0105zanej najpewniej w  czerwcu 1861 pod nazw\u0105 \u201eTytus Trzecieski i Sp\u00f3\u0142ka\u201d. Od tego dopiero momentu \u0141ukasiewicz zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 osobi\u015bcie w  dzia\u0142alno\u015b\u0107 destylarni w Polance i kopalni w B\u00f3brce. Sp\u00f3\u0142ka zosta\u0142a zawi\u0105zana na okres dziesi\u0119ciu lat, a po ich up\u0142ywie wycofa\u0142 si\u0119 z niej za\u0142o\u017cyciel Tytus Trzecieski.<\/p>\n\n\n\n

Przedstawiony tekst daleki jest od wyczerpania tematu. Ukazuje jednak bezproduktywno\u015b\u0107 powtarzania w  niesko\u0144czono\u015b\u0107 ustale\u0144 dawniejszej literatury bez przeprowadzenia dog\u0142\u0119bnych bada\u0144 \u017ar\u00f3d\u0142owych. Dopiero w\u00f3wczas b\u0119dzie mo\u017cna pokusi\u0107 si\u0119 o powa\u017cne studium nad pocz\u0105tkami przemys\u0142u naftowego w Polsce i rol\u0105 odegran\u0105 w tym procesie przez poszczeg\u00f3lne osoby.<\/p>\n\n\n\n

Przypisy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1 Sz. Morawski, Ignacy \u0141ukasiewicz \u2013 i  ropa galicyjska (Zeznanie w\u0142asne), w: \u015awiatek bo\u017cy i  \u017cycie na nim<\/em>, Rzesz\u00f3w 1871, s. 50-58. Na boku pozostawiamy wspomnienia Jana Zeha o pocz\u0105tkach przemys\u0142u naftowego, jako mocno stronnicze i  nadmiernie eksponuj\u0105ce w\u0142asn\u0105 rol\u0119 kosztem pozosta\u0142ych pionier\u00f3w (J. Zeh, Pierwsze objawy przemys\u0142u naftowego w Galicji<\/em>, \u201eCzasopismo Towarzystwa Aptekarskiego\u201d, R. 18, nr 12, 18 VI 1889).<\/p>\n\n\n\n

2 Przyk\u0142adowo Trzecieski mia\u0142 w czasie spotkania o\u015bwiadczy\u0107, \u017ce ma 50 lat (Sz. Morawski, op. cit., s. 55), co jest niezgodne z  prawd\u0105, gdy\u017c w  rzeczywisto\u015bci mia\u0142 w\u00f3wczas zaledwie 42 lata. Brak precyzji, nie tylko chronologicznej, widoczny jest tak\u017ce w  opisie kontakt\u00f3w Trzecieskiego z Klobass\u0105.<\/p>\n\n\n\n

3 Jedyn\u0105 dot\u0105d prac\u0105 wykorzystuj\u0105c\u0105 materia\u0142 archiwalny jest ksi\u0105\u017cka W. Roeske, Ignacy \u0141ukasiewicz 1822-1882<\/em>, Warszawa 1974. Szczup\u0142o\u015b\u0107 miejsca uniemo\u017cliwia przedstawienie niezwykle obszernej literatury przedmiotu. Z tego te\u017c powodu w tek\u015bcie odwo\u0142uj\u0119 si\u0119 tyko do wybranych pozycji, g\u0142\u00f3wnie dziewi\u0119tnastowiecznych oraz wyj\u0105tkowo do kilku nowszych. Nic nowego nie wnosi do zagadnienia najnowsza pozycja P. Franaszek, P. Grata, A. Kozicka-Ko\u0142aczkowska, M. Ruszel, G. Zamoyski, Ignacy \u0141ukasiewicz. Prometeusz na ludzk\u0105 miar\u0119<\/em>, Warszawa 2021, oparta tak\u017ce prawie ca\u0142kowicie na opracowaniach i ograniczonej kwerendzie prasowej.<\/p>\n\n\n\n

4 M. Wolski, Trzecieski Jan Wojciech<\/em>, w: Ziemianie Polscy XX wieku. S\u0142ownik biograficzny, t. 6, Warszawa 2002, s. 191-194.<\/p>\n\n\n\n

5 Reprint tej ksi\u0105\u017cki ukaza\u0142 si\u0119 nak\u0142adem wydawnictwa Ruthenus w Kro\u015bnie w roku 2008.<\/p>\n\n\n\n

6 Nie wchodz\u0119 przy tym w  dyskusj\u0119 nad wzajemn\u0105 relacj\u0119 Ignacego \u0141ukasiewicza i Jana Zeha.<\/p>\n\n\n\n

7 J. Szujski, Tytus Trzecieski. Wspomnienie po\u015bmiertne<\/em>, w \u201ePrzegl\u0105d polski\u201d, R. 1879, s. 310; F. Szymusik, Tytus Trzecieski oraz Pie\u015b\u0144 weselna (z Goethego),<\/em> Sambor 1893, s. 3-10; J. Szujski, Tytus Trzecieski. Wspomnienie po\u015bmiertne<\/em>, Krak\u00f3w 1894; F. Szymusik, Wincenty Pol w Pola<\/em>nce, Lw\u00f3w 1910; M. Wolski, Trzeciescy<\/em>, [Krosno 2003], s. 26-29; M. Wolski, Teofil Tytus Tomasz Trzecieski<\/em>, \u201eWiek Nafty\u201d, nr 3, 2009, s. 39-44.<\/p>\n\n\n\n

8 Fr. Szymusik, Tytus Trzecieski<\/em>, \u201eGazeta Narodowa\u201d, 1879, nr 3; J. Szujski, Tytus Trzecieski. Wspomnienie po\u015bmiertne,<\/em> \u201d \u201ePrzegl\u0105d polski\u201d, R. 1879, s. 310.<\/p>\n\n\n\n

9 S. Jab\u0142onowski w  podobnym czasie poszukiwa\u0142 w  swych dobrach z\u0142\u00f3\u017c asfaltu, do czego sprowadzi\u0142 z Francji chemik\u00f3w i in\u017cynier\u00f3w (A. Jab\u0142o\u0144ski, Ignacy \u0141ukasiewicz. Tw\u00f3rca przemys\u0142u naftowego w Galicyi,<\/em> \u201eBiesiada literacka\u201d, R. 14, 1882, nr 340, s 6-7 i 10; nr 341, s. 21-23).<\/p>\n\n\n\n

10 Ludwik Zejszner (1805-1871), prof. mineralogii UJ, geolog, geograf, kartograf i krajoznawca, prekursor kartografii geologicznej w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

11 W. Pol, Ze dworu<\/em>, Krak\u00f3w 1856.<\/p>\n\n\n\n

12 Wed\u0142ug \u201eZezna\u0144\u201d \u0141ukasiewicza r\u00f3wnie\u017c Klobassa pos\u0142a\u0142 pr\u00f3bki ropy do Monachium, sk\u0105d otrzyma\u0142 negatywn\u0105 odpowied\u017a co do praktycznego charakteru tej substancji (Sz. Morawski, op. cit., s. 56).<\/p>\n\n\n\n

13 By\u0107 mo\u017ce nie by\u0142o to jedynie pozwolenie? Wed\u0142ug L. Rymara Trzecieski naby\u0142 od Klobassy prawo kopania ropy w B\u00f3brce za 600 gulden\u00f3w (L. Rymar, Galicyjski przemys\u0142 naftowy<\/em>, Krak\u00f3w 1914, s. 82). K. Kraszewski za\u015b pisze wprost o  dzier\u017cawie: \u201ewzi\u0105\u0142 by\u0142 [Trzecieski \u2013 MW] dzier\u017caw\u0119 folwarku, w  kt\u00f3rym odkry\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142o nafty\u201d (K. Kraszewski, Kronika domowa. Silva rerum. Wspomnienia i zapiski dzienne z lat 1830- 1881<\/em>, opr. Z. Sudolski, Warszawa 2000, s. 330). M\u0119tnie za\u015b te sprawy przedstawia Sz. Morawski w  \u201eZaznaniu w\u0142asnym\u201d \u0141ukasiewicza (Sz. Morawski, op. cit., s. 56-57).<\/p>\n\n\n\n

14 W. Anczyc twierdzi\u0142 bezpodstawnie, \u017ce Trzecieski \u201eu Mikolascha, kt\u00f3ry jedynie m\u00f3g\u0142by mu co\u015b o  tym powiedzie\u0107, nie by\u0142<\/strong>\u201d (W. Anczyc, Ignacy \u0141ukasiewicz<\/em>, \u201eK\u0142osy\u201d, 1882, nr 875, s. 223). Jest to ma\u0142o prawdopodobne, skoro w\u0142a\u015bnie apteka \u201ePod Gwiazd\u0105\u201d P. Mikolascha by\u0142a najbardziej renomowan\u0105 we Lwowie.<\/p>\n\n\n\n

15 Mowa o Felicjanie i Anieli z hr. \u0141osi\u00f3w Laskowskich. Aniela by\u0142a c\u00f3rk\u0105 siostry Tytusa Trzecieskiego Emilii z Trzecieskich Ignacowej hr. \u0141o\u015b.<\/p>\n\n\n\n

16 O wystawianiu lampy w witrynie apteki Mikolascha wspomina te\u017c Z. W\u00f3jcik (Z. W\u00f3jcik, op. cit<\/em>., s. 71).<\/p>\n\n\n\n

17 Wed\u0142ug Sz. Morawskiego Trzecieskiego mia\u0142 skierowa\u0107 do \u0141ukasiewicza do Gorlic Karol de Lance sekretarz lwowskiej Izby Handlowej (Sz. Morawski, op. cit., s. 54). Stwierdzenie to dot\u0105d jest powtarzane w  literaturze przedmiotu (W. Anczyc, op. cit<\/em>., nr 875, s 223; A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit<\/em>., nr 340, s. 10; W. Sarna, Opis powiatu kro\u015bnie\u0144skiego pod wzgl\u0119dem geograficzno-historycznym<\/em>, Przemy\u015bl 1898, s. 21; Z. W\u00f3jcik, Ignacy \u0141ukasiewicz<\/em>, Warszawa-Radom 2018, s. 95; P. Franaszek i  in., op. cit<\/em>., s. 52, 134). Warto jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w innym miejscu \u201eZeznania\u201d \u0141ukasiewicza mowa jest o ropie z B\u00f3brki, kt\u00f3r\u0105 Trzecieski przewi\u00f3z\u0142 do Lwowa, a nie Gorlic (Sz. Morawski, op. cit<\/em>., s. 55).<\/p>\n\n\n\n

18 Drugi zjazd prawnik\u00f3w i ekonomist\u00f3w polskich<\/em>, Lw\u00f3w 1891, s. 259.<\/p>\n\n\n\n

19 Prasa donosi\u0142a w  1854 roku, \u017ce \u201eW  maj\u0119tno\u015bci Uj\u015bcie Ruskie w\u0142asno\u015bci pp. Tytusa i  Franciszka Trzecieskich s\u0105 urz\u0105dzone friszernie dawniej z  surowca w\u0119gierskiego \u017celazo kute wyrabiaj\u0105ce, obecnie zupe\u0142nie nie u\u017cywane. Tu znajduje si\u0119 r\u00f3wnie huta szklana produkuj\u0105ca w  taflach, butelkach i  innych naczyniach szk\u0142o ordynaryjne, o  warto\u015bci rocznie do 10,000 z\u0142r\u201d (\u201eCzas\u201d, 1854, nr 15, s. 2). Z  listu Emilii z  Radwa\u0144skich W\u0119gle\u0144skiej do c\u00f3rki Seweryny Moraczewskiej z  Polanki 18 II 1854: \u201eGdyby za\u015b uda\u0142 mu [Wojciechowi W\u0119gle\u0144skiemu \u2013 MW] si\u0119 interes, bardzo ucieszy\u0142by Tytusa marz\u0105cego ci\u0105gle o Uj\u015bciu\u201d (zbiory rodzinne autora). Najpewniej wi\u0119c Trzecieskiego wspiera\u0142 te\u017c te\u015b\u0107 Wojciech W\u0119gle\u0144ski, kt\u00f3rego imi\u0119 otrzyma\u0142 s\u0142ynny szyb w  B\u00f3brce. Przed rokiem 1860 huty sta\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105czn\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 Franciszka Trzecieskiego: \u201eW Uj\u015bciu pod Gorlicami w dobrach p. Franciszka Trzecieskiego obfituj\u0105cem w lasy, jest huta szklanna i fryszerka przerabiaj\u0105ca surowic\u0119 sprowadzan\u0105 z W\u0119gier na \u017celazo\u201d (\u201eOgnisko\u201d, 1860, nr 11, s. 5). Formalnie jednak do sprzeda\u017cy Franciszkowi po\u0142owy Uj\u015bcia dosz\u0142o dopiero w 1871 r.<\/p>\n\n\n\n

20 E. z Jab\u0142onowskich Skrzy\u0144ska, Dzienniki z lat 1844- 1855, wyd. J. Kuzicki i B. Lorens, Rzesz\u00f3w 2020 [dalej cyt.: EJS], s. 302.<\/p>\n\n\n\n

21 Na podstawie dziennik\u00f3w Emilii z  Jab\u0142onowskich Skrzy\u0144skiej, oryginalnej korespondencji rodzinnej zachowanej w zbiorach autora i doniesie\u0144 prasowych mo\u017cna nast\u0119puj\u0105co zrekonstruowa\u0107 obecno\u015b\u0107 Trzecieskiego w Polance w latach 1853-1854: 4 VI 1853 (EJS s. 286), od 2 po\u0142. VI do 8 IX (pobyt W. Pola i  dedykowane Trzecieskim wiersze); 4 VIII 1853 list Trzecieskiego do szwagierki Seweryny Moraczewskiej pisany z Polanki (w  zbiorach autora); 19 IX narodziny w  Polance c\u00f3rki Marii; od 23 X w  Polance przebywa\u0142a pod sta\u0142\u0105 opiek\u0105 obojga Trzecieskich owdowia\u0142a szwagierka Zofia Wiktorowa; 7 XI 1853 (EJS s. 304). Dnia 15 I 1854 w Polance umar\u0142a Zofia Wiktorowa urodziwszy tego samego dnia syna J\u00f3zefa (EJS s. 311-312, 315); Wielkanoc 1854 (16-17 IV) Trzeciescy sp\u0119dzili wsp\u00f3lnie w Polance, odwiedzaj\u0105c te\u017c s\u0105siad\u00f3w (EJS s. 321); 20 V 1854 (EJS s. 325). Dnia 5 VIII Trzecieski by\u0142 nieobecny w  Polance z  powodu wyjazdu do Olchowej do stryjecznej siostry Katarzyny Jab\u0142onowskiej (EJS, s. 333). Od ko\u0144ca sierpnia 1854 przez miesi\u0105c chorowa\u0142a c\u00f3rka Trzecieskiego Maria (EJS, s. 343). Dnia 13 i 28 IX 1854 Trzecieski by\u0142 w Polance (EJS s. 340-341, 343). Dnia 2 XI Trzeciescy odwiedzili Skrzy\u0144skich (EJS s. 349). W Polance by\u0142 Trzecieski tak\u017ce 1 i 3 XII (EJS s. 353). Dnia 11 lub 12 I 1855 Trzecieski wraca\u0142 ze Lwowa do Polanki (\u201eNowiny\u201d, 1855, nr 6, s. 52).<\/p>\n\n\n\n

22 H. Walter sytuowa\u0142 wyjazd \u0141ukasiewicza do Gorlic jeszcze p\u00f3\u017aniej: \u201eW roku 1855 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 \u015b.p. \u0141ukasiewicz jako dzier\u017cawca apteki do Gorlic\u201d ([H. Walter], Ignacy \u0141ukasiewicz<\/em>, \u201eGazeta Lwowska\u201d, R. 72, 1882, nr 7, s. 4). S. Brzozowski datuje przenosiny \u0141ukasiewicza do Gorlic na pocz\u0105tek 1854 r. (S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy<\/em>, w: Polski S\u0142ownik Biograficzny, t. 18, Wroc\u0142aw 1973, s. 521). Natomiast bardzo niedok\u0142adny A. Jab\u0142o\u0144ski pisze, \u017ce w  1855 r. \u0141ukasiewicz przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z  Gorlic do Jas\u0142a [!] po dwuletnim pobycie w  Gorlicach, co oznacza\u0142oby przybycie do Gorlic ju\u017c w  1853 r. (A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit., nr 341, s. 21). Z. W\u00f3jcik podaje og\u00f3lnie, \u017ce \u0141ukasiewicz pracowa\u0142 on u Mikolascha \u201eniemal do ko\u0144ca\u201d 1853 roku (Z. W\u00f3jcik, op. cit<\/em>., s. 63, 75, 95-96, 228). W  najnowszej monografii I. \u0141ukasiewicza podano niekonsekwentnie raz, \u017ce \u201eZ pocz\u0105tkiem roku 1854 \u0141ukasiewicza znajdujemy ju\u017c w  [\u2026] Gorlicach\u201d, a w innym miejscu, \u017ce przeprowadzka mia\u0142a miejsce \u201eju\u017c pod koniec roku 1853\u201d (P. Franaszek, i in., op. cit<\/em>., s. 49, 133).<\/p>\n\n\n\n

23 T. \u015alawski, Ignacy \u0141ukasiewicz w Gorlicach<\/em>, w: Studia i Materia\u0142y Muzeum Okr\u0119gowego w Kro\u015bnie, nr 3, 1983, s. s. 224, a za nim S. Brzozowski, Ignacy \u0141ukasiewicz<\/em>, Warszawa 1974, s. 77. K. Laskowski okre\u015bli\u0142 czas przybycia \u0141ukasiewicza do Gorlic ju\u017c \u201ez ko\u0144cem lata\u201d 1853 r.\u201d Niestety nie wiadomo na jakiej podstawie autor sformu\u0142owa\u0142 to stwierdzenie. Wobec zagini\u0119cia jego pracy propozycja ta jest nieweryfikowalna. Niemniej hipotez\u0119 t\u0119, jak r\u00f3wnie\u017c wiadomo\u015b\u0107 o zapaleniu w grudniu 1853 r. lampy naftowej na skrzy\u017cowaniu dr\u00f3g w Gorlicach merytorycznie zakwestionowa\u0142 W. Roeske (tego\u017c, op. cit<\/em>., s. 51, 53, 54-55).<\/p>\n\n\n\n

24 Zatem zgodnie z faktami od 1853 r.<\/p>\n\n\n\n

25 Prawdopodobnie ten fragment pokrywa si\u0119 z  relacj\u0105 Augusta Gorayskiego o \u201ekupcu niemieckim\u201d Wagenmannie, kt\u00f3ry zawar\u0142 umow\u0119 na znaczn\u0105 kwot\u0119 (A. Gorayski, Ignacy \u0141ukasiewicz<\/em>, \u201eG\u00f3rnik\u201d, R. 1, 1882, nr 2, s. 15-16). Carl Christian Wagenmann pochodzi\u0142 z  Berlina. W  1863 uruchomi\u0142 w  Wiedniu rafineri\u0119, a  jesieni\u0105 tego roku zawar\u0142 umow\u0119 na o\u015bwietlenie kolei Karola-Ludwika (L. Strippelmann, op. cit<\/em>., s. 13-14).<\/p>\n\n\n\n

26 Wed\u0142ug T. Merunowicza \u201eza\u0142o\u017cona przez niego [\u0141ukasiewicza \u2013 MW] w 1853 r. wsp\u00f3lnie z \u015bp. Tytusem Trzecieskim w B\u00f3brce pod Krosnem, maj\u0105tku p. Karola Klobassy, kopalnia, kt\u00f3r\u0105 on do \u015bmierci zarz\u0105dza\u0142\u201d (T. Merunowicz, Ignacy \u0141ukasiewicz<\/em>, \u201eGazeta Narodowa\u201d, 1882, nr 7, s. 1). Ale w  1878 ten\u017ce autor pisa\u0142, \u017ce \u201ew B\u00f3brce za\u0142o\u017cy\u0142 w r. 1854 p. Ignacy \u0141ukasiewicz najracyonalniejsz\u0105 ze wszystkich galicyjskich kopalni nafty\u201d (\u201eTydzie\u0144 literacki, artystyczny, naukowy i spo\u0142eczny\u201d, 1878, nr 47, s. 173).<\/p>\n\n\n\n

27 A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit<\/em>., nr 341, 1882, s. 21; Z kolei L. Rymar pisze, \u017ce \u201eW r. 1854 \u0141ukasiewicz i Trzecieski zacz\u0119li poszukiwa\u0107 ropy [w B\u00f3brce \u2013 MW] kopi\u0105c studnie [\u2026] pierwsz\u0105 tak\u0105 studni\u0119 nazwano \u201eWojciechem\u201d, p\u00f3\u017aniej przysz\u0142y inne\u201d. (L. Rymar, op. cit<\/em>., s. 14). S. Brzozowski pisa\u0142 znowu, \u017ce w roku 1854 \u201eT. Trzecieski, w\u0142a\u015bciciel Polanki (pow. Krosno) nam\u00f3wi\u0142 go do za\u0142o\u017cenia kopalni ropy na terenie znanej od dawna z  wysi\u0119k\u00f3w ropy B\u00f3brki\u201d (S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy<\/em>, s. 521), a Z. W\u00f3jcik nie wiadomo na jakiej podstawie doprecyzowa\u0142 czas powstania kopalni: \u201eKopalnia naftowej sp\u00f3\u0142ki g\u00f3rniczej rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 pod koniec pierwszej po\u0142owy 1854 r. w B\u00f3brce\u201d (Z. W\u00f3jcik, op. cit., s. 96-97). R\u00f3wnie\u017c w  najnowszej wieloautorskiej pracy czytamy: \u201ew 1854 roku wraz z Tytusem Trzecieskim i Karolem Klobass\u0105 za\u0142o\u017cy\u0142 [\u0141ukasiewicz \u2013 MW] pierwsz\u0105 na ziemiach polskich kopalni\u0119 ropy naftowej w  B\u00f3brce ko\u0142o Krosna\u201d (P. Franaszek i  in., p.t. Ignacy \u0141ukasiewicz. Prometeusz na ludzk\u0105 miar\u0119<\/em>, Warszawa 2021, s. 5).<\/p>\n\n\n\n

28 Wed\u0142ug A. Jab\u0142o\u0144skiego sp\u00f3\u0142ka zosta\u0142a zawi\u0105zana wkr\u00f3tce po pierwszym spotkaniu Trzecieskiego z \u0141ukasiewiczem w 1854 r. ([A. Jab\u0142o\u0144ski], op. cit., nr 341, s. 21). A. Tele\u017cy\u0144ski pisze, \u017ce \u201eZa jego [\u0141ukasiewicza \u2013 MW] staraniem powsta\u0142o w roku 1856 pierwsze stowarzyszenie w  Polsce, maj\u0105ce na celu eksploatacj\u0119 i  fabrykacj\u0119 oleju skalnego z  2.400 z\u0142r. wk\u0142adowego kapita\u0142u. Lecz niestety, stowarzyszeni nie mieli ani energii, ani wiary w pomy\u015blno\u015b\u0107 interesu, jak\u0105 posiada\u0142 p. \u0141ukasiewicz, tak \u017ce z  wycofaniem w\u0142o\u017conych pieni\u0119dzy rozwi\u0105zali si\u0119\u201d (A. Tele\u017cy\u0144ski, Olej skalny i  jego zastosowanie w przemy\u015ble i \u017cyciu codziennem<\/em>, Lwow 1870, s. 6). Zdawa\u0142oby si\u0119 zatem, \u017ce mowa o sp\u00f3\u0142ce z Trzecieskim, ale nie zgadza si\u0119 ani data, ani pozosta\u0142e fakty. Z kolei A. Jab\u0142o\u0144ski podaj\u0105c t\u0119 sam\u0105 cyfr\u0119 kapita\u0142u zak\u0142adowego stwierdza, \u017ce by\u0142a to sp\u00f3\u0142ka zawi\u0105zana przez P. Mikolascha, I. \u0141ukasiewicza i  J. Zeha ([A. Jab\u0142o\u0144ski], op. cit<\/em>., nr 340, s. 7). Ta jednak z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w nie mog\u0142a powsta\u0107 w 1856 roku.<\/p>\n\n\n\n

29 Nawet nazwa owej domniemanej sp\u00f3\u0142ki pozostaje nieznana. Z. W\u00f3jcik bez jakiejkolwiek podstawy \u017ar\u00f3d\u0142owej nazywa j\u0105 raz \u201epo\u0142anieck\u0105\u201d innym za\u015b razem \u201ebobreck\u0105\u201d (Z. W\u00f3jcik, op. cit<\/em>., s. 88- 89, 228).<\/p>\n\n\n\n

30 \u201ew B\u00f3brce przez dwa lata kopano bez korzy\u015bci\u201d ([A.] Alth, Rzecz o  ropie i  wosku ziemnym w  Galicji<\/em>\u201d, w: Rocznik ces. Kr\u00f3l. Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, Poczet 3, t. 16, Krak\u00f3w 1870, s. 287). W  statystycznych materia\u0142ach do opisu Galicji z 1872 podano, \u017ce: \u201eOlej skalny pocz\u0119to dobywa\u0107 w B\u00f3brce wsi o mil\u0119 od Krosna po\u0142o\u017conej, na gruncie posiadacza ziemskiego p. Klobassy w  r. 1856\u201d (\u201eDodatek miesi\u0119czny do \u201eGazety Lwowskiej\u201d po\u015bwi\u0119cony historii, statystyce i ekonomii krajowej\u201d, R. I, t. 1, Lw\u00f3w 1872, s. 240). Wed\u0142ug H. E. Gintla do 1860 poszukiwania w B\u00f3brce nie przynios\u0142y wi\u0119kszego sukcesu \u201eDie Nachforschungen wurden bis 1860 ohne besonderen Erfolg fortgesetzt, obwohl sich schon ergiebigere Spuren zeigten\u201d (H. E. Gintl, op. cit.,<\/em> s. 231). R\u00f3wnie\u017c i I. \u0141ukasiewicz w swoim \u201eZeznaniu\u201d podkre\u015bla\u0142 du\u017ce nak\u0142ady i brak zysk\u00f3w w pocz\u0105tkowym okresie eksploatacji z\u0142\u00f3\u017c bobrzeckich (Sz. Morawski, op. cit<\/em>., s. 57). Tymczasem wed\u0142ug bardzo niedok\u0142adnego A. Jab\u0142o\u0144skiego poszukuj\u0105cy \u201ew kr\u00f3tkim czasie odkryli znaczn\u0105 ilo\u015b\u0107 surowca bardzo ma\u0142ym kosztem\u201d (A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit<\/em>., nr 341, s. 21).<\/p>\n\n\n\n

31 \u201eN\u00e4chst diesem Brunnen wurde von den Gutsbesitzern Ritter von Trzeczecki und Klobassa im Jahre 1855 ein Schacht von Geringer Tiefe gegraben, in welchem sich alsbald dickfl\u00fcssiges Berg\u00f6l zeigte\u201d (H. E. Gintl, Das Petroleum- iund Ozokerit-Territorium Galiziens<\/em>, \u201cMitteilungen der kais. und k\u00f6nig. geographischen Gesselschaft in Wien\u201d, Wien 1875, s. 231).<\/p>\n\n\n\n

32 \u201eEinen weiteren Impuls zum Petroleum-Bergbau gab Trzecieki [!]. Ein zwieschen Dukla und Krosno von demselben abgeteufter Schacht lieferte durch einige Jahre per Tag 500 Garnec = 32 Cetn. Oel\u201d (L. Strippelmann, Die Petroleum-Industrie Oesterreich-Deutschlands<\/em>, Leipzig 1878, s. 12).<\/p>\n\n\n\n

33 W katalogu wystawy wiede\u0144skiej z 1873 r. zapisano, \u017ce kopalnia w B\u00f3brce zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w 1856 r. – \u201eGegr\u00fcndet 1856\u201d (Welt-Ausstellung 1873 in Wien. Amtlicher Catalog der Ausstellung der im Reichsrathe vertretenen Koenigreiche und Laender Oesterreichs<\/em>, Wien 1873, s. 9).<\/p>\n\n\n\n

34 S. Brzozowski pisa\u0142, \u017ce w roku 1854 \u201eT. Trzecieski [\u2026] nam\u00f3wi\u0142 go do za\u0142o\u017cenia kopalni ropy [\u2026]\u201d (S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy<\/em>, s. 521), W. Roeske, \u017ce: \u201eKorzystaj\u0105c z  pomocy Trzecieskiego i Klobassy \u0141ukasiewiczowi uda\u0142o si\u0119 w 1854 r. zbudowa\u0107 w  B\u00f3brce [\u2026] pierwsz\u0105 w  \u015bwiecie kopalni\u0119 ropy naftowej\u201d (W. Roeske, op. cit<\/em>., s. 55). Z. W\u00f3jcik za\u015b w oparciu o tekst A. Jab\u0142o\u0144skiego stwierdza, \u017ce Trzecieski i  \u0141ukasiewicz \u201eprzyst\u0105pili do uruchomienia czynno\u015bci wydobywczej bodaj w pierwszej po\u0142owie 1854 r.\u201d (Z. W\u00f3jcik, op. cit<\/em>., s. 97; A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit<\/em>., nr 341, s. 21). Wszystkie te stwierdzenia nie pokrywaj\u0105 si\u0119 z przytoczonymi faktami i uzna\u0107 je nale\u017cy za nieuprawnion\u0105 projekcj\u0119 sytuacji z lat 60-tych na czas blisko dziesi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniejszy.<\/p>\n\n\n\n

35 W. Roeske, op. cit<\/em>., s. 52-53; T. \u015alawski, op. cit<\/em>., s. 222.<\/p>\n\n\n\n

36 Sz. Morawski, op. cit<\/em>., s. 57. Chodzi o sytuacj\u0119 wynik\u0142\u0105 z  powodu pi\u0119ciomiesi\u0119cznej nieobecno\u015bci Trzecieskiego w Polance po \u015bmierci \u017cony.<\/p>\n\n\n\n

37 W. Anczyc, Ignacy \u0141ukasiewicz<\/em>, \u201eK\u0142osy\u201d, 1882, nr 875, s. 223.<\/p>\n\n\n\n

38 Nieprzekonuj\u0105ca jest interpretacja W. Roeske (tego\u017c, op. cit<\/em>., s. 55).<\/p>\n\n\n\n

39 \u201eTygodnik rolniczo-przemys\u0142owy\u201d, R. 5, 1858, nr 45, s. 356; \u201eCzas\u201d, 1858, nr 137, s. 1.<\/p>\n\n\n\n

40 \u201eTygodnik rolniczo-przemys\u0142owy\u201d, R. 5, 1858, nr 45, s. 356; Sz. Morawski, op. cit<\/em>., s. 57; A. Gorayski, op. cit., s. 15.<\/p>\n\n\n\n

41 S. Brzozowski pisze: \u201eZarazem musia\u0142 [!] w r. 1856 za\u0142o\u017cy\u0107 [\u2026] rafineri\u0119 nafty w Ulaszowicach pod Jas\u0142em\u201d, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy<\/em>, s. 521; W. Roeske, op. cit<\/em>., s. 56; T. \u015alawski, op. cit<\/em>., s. 230; Ostatnio Z. W\u00f3jcik, op. cit<\/em>., s. 97, 228.<\/p>\n\n\n\n

42 S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy<\/em>, s. 521; W. Roeske, op. cit<\/em>., s. 59-60..<\/p>\n\n\n\n

43 \u201ePrzewodnik\u201d dodatek do \u201eDziennika Literackiego\u201d, 1856, nr 31, s. 4; nr 38, s. 4.<\/p>\n\n\n\n

44 Sz. Morawski, op. cit., s. 57.<\/p>\n\n\n\n

45 A. Laskowski, Zwi\u0105zki Ignacego \u0141ukasiewicza z  Jas\u0142em, W  \u015bwietle materia\u0142\u00f3w archiwalnych, dawnej prasy i  i  literatury<\/em>, Krak\u00f3w 2005, s. 11 (praca niepublikowana, za jej udost\u0119pnienie dzi\u0119kuj\u0119 Autorowi). \u0141ukasiewicz nawi\u0105zuj\u0105c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z  Zieli\u0144skimi z  Kl\u0119czan oko\u0142o maja-czerwca 1859 \u201eju\u017c od dw\u00f3ch lat przerabianiem nafty w  Ja\u015ble by\u0142 si\u0119 trudni\u0142\u201d (\u201eCzas\u201d, nr 157, s. 3).<\/p>\n\n\n\n

46 A. Laskowski, Zwi\u0105zki Ignacego \u0141ukasiewicza z Jas\u0142em<\/em>, s. 17; tego\u017c, Jas\u0142o w dobie autonomii galicyjskiej. Miasto i jego przestrze\u0144<\/em>, Krak\u00f3w 2007, s. 34.<\/p>\n\n\n\n

47 \u201eTygodnik rolniczo-przemys\u0142owy\u201d, R. 5, 1858, nr 45, s. 356.<\/p>\n\n\n\n

48 A. Laskowski, Zwi\u0105zki Ignacego \u0141ukasiewicza z Jas\u0142em<\/em>, s. 28 (niepublikowany); tego\u017c, Jas\u0142o w  dobie autonomii<\/em>, s. 34; \u201eCzas\u201d, 1859, nr 243, z 22 X, s. 1. Po\u017car w Ulaszowicach nast\u0105pi\u0142 najpewniej jeszcze wcze\u015bniej. \u0141ukasiewicz zbudowa\u0142 bowiem dla Zieli\u0144skich pierwsz\u0105 drewnian\u0105 destylarni\u0119 z czterema retortami ju\u017c pomi\u0119dzy majem i czerwcem 1859 (\u201eCzas\u201d, 1861, nr 157, s. 3).<\/p>\n\n\n\n

49 A. Laskowski, Zwi\u0105zki Ignacego \u0141ukasiewicza<\/em>, s. 28; \u201eCzas\u201d, 159, nr 249, s. 1.<\/p>\n\n\n\n

50 \u201eCzas\u201d, 1859, nr 243, z 22 X, s. 1. Nieprawdziwe jest zatem stwierdzenie W. Roeske, \u017ce \u0141ukasiewicz \u201eBuduje kolejn\u0105 rafineri\u0119 w Polance w 1861 roku przy pomocy Trzecieskiego\u201d (W. Roeske, op. cit<\/em>., s. 56).<\/p>\n\n\n\n

51 \u201eOgnisko\u201d, nr 11, 10 marca 1860, s. 4-5. A. Jab\u0142o\u0144ski twierdzi, \u017ce dopiero na pocz\u0105tku 1861 roku Trzecieski sprowadzi\u0142 \u0141ukasiewicza do Polanki, gdzie \u201ezak\u0142adaj\u0105\u201d destylarni\u0119 (A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit<\/em>., nr 341, s. 21; Z. W\u00f3jcik, op. cit<\/em>., s. 93, 101). Stoi to w jawnej sprzeczno\u015bci z informacjami \u017ar\u00f3d\u0142owymi, \u017ce ju\u017c marcu 1860 zbudowana przez Trzecieskiego destylarnia oferowa\u0142a szeroki asortyment produkt\u00f3w. Natomiast data przybycia \u0141ukasiewicza do Polanka wydaje si\u0119 precyzyjna.<\/p>\n\n\n\n

52 Wed\u0142ug H. E. Gintla do 1860 poszukiwania w B\u00f3brce nie przynios\u0142y wi\u0119kszego sukcesu, chocia\u017c pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c obfitsze \u015blady: \u201eDie Nachforschungen wurden bis 1860 ohne besonderen Erfolg fortgesetzt, obwohl sich schon ergiebigere Spuren zeigten\u201d (H. E. Gintl, op. cit<\/em>., s. 231).<\/p>\n\n\n\n

53 \u201eOgnisko\u201d nr 40, 29 wrze\u015bnia 1860, s. 5-6.<\/p>\n\n\n\n

54 \u201eOgnisko\u201d, nr 43, 20 pa\u017adziernika 1860, s. 8. W maju 1860 r. Trzecieski prosi\u0142 Jana J\u0119drzejowicza o  odebranie od niejakiego Schaftra w  Rzeszowie dw\u00f3ch pak naftaliny 1-go i  dw\u00f3ch 2-go gatunku, i  przechowanie w  piwnicy do czasu przekazania jej jesieni\u0105 do Domu Komisowego w Krakowie (AP Rzesz\u00f3w, Archiwum Mier\u00f3w J\u0119drzejowicz\u00f3w, sygn. 289, s. 20-22).<\/p>\n\n\n\n

55 M. in. \u201eOgnisko\u201d, 1860, nr 10, s. 6-7; \u201ePrzegl\u0105d Powszechny\u201d, 1860, nr 21, s. 1.<\/p>\n\n\n\n

56 S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy<\/em>, s. 521. Ten\u017ce autor pisze zaraz dalej, \u017ce z\u0142o\u017ca w  Kl\u0119czanach w tym samym roku si\u0119 wyczerpa\u0142y! W obszernym ha\u015ble \u201eKl\u0119czany\u201d zamieszczonym w  S\u0142owniku Geograficznym Kr\u00f3lestwa Polskiego napisano, \u017ce rafineria w  Kl\u0119czanach powsta\u0142a w  lipcu 1859, a  za\u0142o\u017cycielami jej byli bracia Zieli\u0144scy i  I. \u0141ukasiewicz. W 1861 r. z\u0142o\u017ce zacz\u0119\u0142o si\u0119 wyczerpywa\u0107, i sp\u00f3\u0142ka si\u0119 rozwi\u0105za\u0142a, a \u0141ukasiewicz przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do B\u00f3brki (SG, t. 4, s. 142-143). Gdy w roku 1860 na wystawie Towarzystwa rolniczo-gospodarczego w  Krakowie odbytej w  dniach 18-21 VI bracia Apolinary i  Eugeniusz Zieli\u0144scy otrzymali medal spi\u017cowy za olej skalny z ich \u201efabryki\u201d w Kl\u0119czanach o  \u0141ukasiewiczu w  og\u00f3le nie wspomniano (\u201eTygodnik rolniczo-przemys\u0142owy\u201d, R. 7, 1860, nr 34, s. 266). Pe\u0142ni\u0142 on jedynie rol\u0119 \u201ekierownika technicznego\u201d rafinerii, nie za\u015b wsp\u00f3lnika (\u201eCzas\u201d, 1859, nr 249, s. 1). Potwierdza to nast\u0119puj\u0105cy fragment historii przedsi\u0119biorstwa w Kl\u0119czanach: \u201ePP. Zieli\u0144scy zatem postawili budynek drewniany i umie\u015bcili w  nim cztery retorty, a  to zawezwawszy do tego p. Ignacego \u0141ukasiewicza, aptekarza jasielskiego\u201d (\u201eCzas\u201d, 1861, nr 157, s. 3).<\/p>\n\n\n\n

57 \u201cTygodnik rolniczo-przemys\u0142owy\u201d, 1861, nr 21, s. 162. Za wskazanie tego tekstu serdecznie dzi\u0119kuj\u0119 Panu Prof. dr hab. Tomaszowi Kargolowi.<\/p>\n\n\n\n

58 A. Jab\u0142o\u0144ski datuje przybycie \u0141ukasiewicza do Po lanki, a zatem i B\u00f3brki na rok 1861 (A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit<\/em>., nr 341, s. 21).<\/p>\n\n\n\n

59 A. Gorayski, op. cit<\/em>., s. 15.<\/p>\n\n\n\n

60 [H. Walter], op. cit., s. 4. Potwierdza to tak\u017ce relacja W. Anczyca (W. Anczyc, op. cit., nr 875, s. 223). W. Roeske nies\u0142usznie podejrzewa\u0142, \u017ce propozycja Trzecieskiego dotyczy\u0142a \u201czawi\u0105zania sp\u00f3\u0142ki z Klobass\u0105 i zbudowania nowej rafinerii w Polance\u201d (tego\u017c, op. cit<\/em>., s. 66).<\/p>\n\n\n\n

61 Pierwszy anons tej sp\u00f3\u0142ki zamie\u015bci\u0142 \u201eCzas\u201d w numerze 143 z 25 VI 1861 r.<\/p>\n\n\n\n

62 Sp\u00f3\u0142ka ta nie nosi\u0142a zatem nazwy podawanej w  dotychczasowej literaturze \u201eKlobassa-Trzecieski-\u0141ukasiewicz\u201d (S\u0142ownik Geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego<\/em>, t. 1, s. 261; Z. W\u00f3jcik, op. cit., s. 96, 101). Destylarnia w Polance nie by\u0142a te\u017c \u201erafineri\u0105 \u0141ukasiewicza\u201d (Z. W\u00f3jcik, op. cit<\/em>., s. 100).<\/p>\n\n\n\n

63 \u201eCzas\u201d, 1861, nr 143, s 4; nr 150, s. 4, nr 152, s. 4, nr 154, s. 4, nr 156, s. 4, nr 163, s. 4; \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska. Pismo dla nauki, przemys\u0142u i zabawy\u201d, nr 26, 29 czerwca 1861, s. 182; nr 28, 13 lipca 1861, s. 196; nr 30, 27 lipca 1861, s. 208; nr 35, 31 sierpnia 1861, s. 235; nr 39, 28 wrze\u015bnia 1861, s. 258; \u201ePrzegl\u0105d powszechny\u201d, nr 55, 29 czerwca 1861, s. 4; nr 58, 6 lipca 1861, dodatek; nr 60, 11 lipca 1861, s. 4; nr 63, 18 lipca 1861, s. 4; nr 67, 27 lipca 1861, s. 4; ANK, Teki A. Schneidra, nr 1261 (Polanka).<\/p>\n\n\n\n

64 \u201eder Unternehmer K. Klobassa [\u2026] und der Mitbesitzer Titus Trzecieski (Mitteilungen aus dem Gebiete Statistik<\/em>, R. 16, z. 1, Wien 1867, s. 67). W l. 1866, 1868, 1869 wykazywano Klobass\u0119 jako jedynego w\u0142a\u015bciciela kopalni (Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien f\u00fcr das Jahr 1866, Lemberg, s. 229; Galizisches Provinzial-Handbuch f\u00fcr das Jahr 1868<\/em>, Lemberg, s. 344; Galizisches Provinzial-Handbuch f\u00fcr das Jahr 1869<\/em>, Lemberg, s. 212). Nie jest zatem prawd\u0105 stwierdzenie S. Brzozowskiego, \u017ce kopalnia w B\u00f3brce dopiero w 1871 \u201eprzesz\u0142a w ca\u0142kowite w\u0142adanie Klobassy\u201d (S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy<\/em>, s. 521).<\/p>\n\n\n\n

65 Berg\u00f6hlunternehmung des K. Klobassa in Bobrka bei Krosno [\u2026] welche im Jahre 1862 trotz der damals ausgesprochenen Beschr\u00e4nkung der Berg\u00f6hlregalit\u00e4t sich freiwillig dem Bergregale unterstellte und hierdurch ein hinreichendes Terrain von 7 Grubenmaassen erwarb [\u2026] (Mitteilungen aus dem Gebiete der Statistik<\/em>, R. 16, z. 1, Wien 1869, s. 14). B\u0142\u0119dnie datuj\u0105 uzyskanie tego pozwolenia na rok 1856 autorzy najnowszej monografii \u0141ukasiewicza (P. Franaszek i in., op. cit., s. 135). Warto przypomnie\u0107, \u017ce w tym roku prawo nie wymaga\u0142o jeszcze jakiegokolwiek pozwolenia na eksploatacj\u0119. Dopiero na prze\u0142omie lat 50. i  60. XIX w. toczy\u0142a si\u0119 dyskusja nad natur\u0105 oleju skalnego i kwesti\u0105 jej ewentualnego podlegania pod prawo o  regaliach g\u00f3rniczych. W\u0142adze austriackie wyda\u0142y szereg rozporz\u0105dze\u0144 dotycz\u0105cych wydobycia ropy. Dnia 16 XI 1860 dekret ministerialny w\u0142\u0105czy\u0142 olej skalny do regali\u00f3w g\u00f3rniczych, co powodowa\u0142o konieczno\u015b\u0107 uzyskania pozwolenia na jego wydobycie. W\u0142a\u015bcicielom istniej\u0105cych ju\u017c kopal\u0144 nakazano w  ci\u0105gu 6 miesi\u0119cy wyst\u0105pi\u0107 do starostwa g\u00f3rniczego o przydzielenie powierzchni, w przypadku eksploatacji powierzchniowej lub miar g\u00f3rniczych, je\u015bli wydobycie odbywa\u0142o si\u0119 z  pok\u0142ad\u00f3w le\u017c\u0105cych na wi\u0119kszej g\u0142\u0119boko\u015bci. W wyniku petycji z\u0142o\u017conej do cesarza przez Wydzia\u0142 Krajowy 16 V 1861 wydany zosta\u0142 dekret 29 VI 1861, odraczaj\u0105cy wykonanie rozporz\u0105dzenia z 16 XI 1860 a\u017c do 1865 r. W \u015blad za tym wydane zosta\u0142o postanowienie cesarskie 2 II 1862 precyzuj\u0105ce, \u017ce olej skalny wydobywany do cel\u00f3w o\u015bwietlenia nie nale\u017cy do regali\u00f3w g\u00f3rniczych (O. P. D. Hillbricht, Nafta i  spos\u00f3b jej wydobywania w  Galicji<\/em>, \u201eCzasopismo po\u015bwi\u0119cone prawu i umiej\u0119tno\u015bciom politycznym\u201d, R. 3, 1865, Krak\u00f3w 1865, s. 171-178; \u201ePrzegl\u0105d Powszechny\u201d, 1860, nr 111, s. 3; \u201ePrzyjaciel Domowy\u201d, 1862, nr 1, s. 39; Przek\u0142ady ustaw, rozporz\u0105dze\u0144 i obwieszcze\u0144 z Dziennika Praw Pa\u0144stwa dla kr\u00f3lestwa Galicyi i Lodomeryi, tudzie\u017c Wielkiego Ksi\u0119stwa Krakowskiego<\/em>, R. 1864, Lw\u00f3w 1864, s. 183, 220).<\/p>\n\n\n\n

66 S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy<\/em>, s. 521. Z. W\u00f3jcik datuje ten po\u017car na rok 1862, ale bez wskazania podstawy \u017ar\u00f3d\u0142owej (Z. W\u00f3jcik, op. cit., s. 101, 229). Mia\u0142 on rzeczywi\u015bcie miejsce 22 IX 1862 r. Zniszczony zosta\u0142 w\u00f3wczas jeden budynek destylarni mieszcz\u0105cy 11 kot\u0142\u00f3w. Druga destylarnia maj\u0105ca 10 kot\u0142\u00f3w i pozosta\u0142e budynki ocala\u0142y (\u201eGazeta Lwowska\u201d, 1862, nr 248, s. 989).<\/p>\n\n\n\n

67 \u201eOesterreichische Zeitschrift f\u00fcr Berg- und H\u00fcttenwesen<\/em>\u201d, Jh. 14, 1866, nr 18, s. 142; .J. I. Kraszewski, Z roku 1867 rachunki przez B. Bolest\u0119<\/em>, cz. II, Krak\u00f3w 1868, s. 388, 585.<\/p>\n\n\n\n

68 W  1867 w\u0142a\u015bnie K. Klobassa, a  nie \u0141ukasiewicz zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do prof. J. Dietla o ekspertyz\u0119 wody mineralnej wyp\u0142ywaj\u0105cej z  odwiert\u00f3w w  B\u00f3brce (Z. W\u00f3jcik, op. cit<\/em>., s. 101).<\/p>\n\n\n\n

69 Z. W\u00f3jcik, op. cit<\/em>., s. 230.<\/p>\n\n\n\n

70 Z. Kami\u0144ski, Przemys\u0142 naftowy w Galicji, a w Rumunii w ostatnich latach<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Techniczny\u201d, 1908, nr 18, s. 227.<\/p>\n\n\n\n

71 H. Walter datuje wycofanie si\u0119 Trzecieskiego ze sp\u00f3\u0142ki na rok 1870 (tego\u017c, op. cit<\/em>., s. 4). W  1871 w  B\u00f3brce jako jedynego w\u0142a\u015bciciela kopalni odnotowano ju\u017c tylko K. Klobass\u0119, a  jako dyrektora I. \u0141ukasiewicza (Szematyzm kr\u00f3lestwa Galicyi i Lodomeryi z  wielkiem ksi\u0119stwem krakowskiem na rok 1871<\/em>, Lw\u00f3w 1871, s. 189). A. Jab\u0142o\u0144ski nieprecyzyjnie datuje rozwi\u0105zanie sp\u00f3\u0142ki na 1872 rok (A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit.,<\/em> nr 341, s. 23), a za nim powtarza to W. Anczyc (Ignacy \u0141ukasiewicz<\/em>, \u201eK\u0142osy\u201d, 1882, nr 876, s. 229).<\/p>\n\n\n\n

72 W roku 1873 zapisano, \u017ce \u201eIgnacy \u0141ukasiewicz posiada rafinerj\u0119 oleju skalnego w  Polance\u201d (Polska na Wystawie Powszechnej w Wiedniu w 1873 r. Listy Agatona Gillera<\/em>, Lw\u00f3w 1873, s. 153).<\/p>\n\n\n\n

Dr hab. Marian Wolski, profesor Uniwersytetu Papieskiego Jana Paw\u0142a II, historyk i historyk<\/strong> sztuki<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Urodzony w 1962 roku w Warszawie, absolwent historii sztuki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego (1991), obroni\u0142 prac\u0119 doktorsk\u0105 z  zakresu historii w UJ (1997), habilitowa\u0142 si\u0119 w 2014 r. Od 2018 r. profesor nadzwyczajny w UPJP II. Kierownik dyscypliny historia w UPJP II (od 2019), kierownik Katedry Nauk Pomocniczych Historii. W latach 1995-2013 pracownik Instytutu Historii PAN Pracowni S\u0142ownika Historyczno-geograficznego Ma\u0142opolski w  \u015bredniowieczu. Autor ponad stu publikacji z zakresu historii. Zajmuje si\u0119 genealogi\u0105 i osadnictwem rod\u00f3w i rodzin szlacheckich w \u015bredniowieczu i czasach wczesnonowo\u017cytnych, biografistyk\u0105, paleografi\u0105 \u0142aci\u0144sk\u0105, a  tak\u017ce histori\u0105 ziemia\u0144stwa polskiego. Wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Polskiego Towarzystwa Ziemia\u0144skiego (1990), cz\u0142onek naczelnych w\u0142adz PTZ (od 1991-2009), prezes (2008- 2014), a  obecnie (od 2014) wiceprezes PTZ Oddzia\u0142 Krak\u00f3w, inicjator i  za\u0142o\u017cyciel Archiwum Ziemia\u0144skiego w  Krakowie, ekspert Zwi\u0105zku Polskich Kawaler\u00f3w Malta\u0144skich ds. genealogii i  heraldyki (od 1997), cz\u0142onek Spo\u0142ecznego Komitetu Odnowy Zabytk\u00f3w Krakowa (od 2009), prezes Zarz\u0105du Fundacji Ksi\u0105\u017c\u0105t Czartoryskich w Krakowie (2013 \u2013 23 XII 2016), przewodnicz\u0105cy Rady Fundacji im. Zofii i Jana W\u0142odk\u00f3w (od 2018), cz\u0142onek Rady Naukowej Polskiego S\u0142ownika Biograficznego (od 2019). W 2002 zainicjowa\u0142 podpisanie przez Polskie Towarzystwo Ziemia\u0144skie umowy o  wsp\u00f3\u0142pracy z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej, kt\u00f3rej celem by\u0142o \u015bciganie zbrodni komunistycznych wobec przedstawicieli ziemia\u0144stwa polskiego, a tak\u017ce szerzenie w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy wiedzy o  dziejowym dorobku ziemia\u0144stwa. Jest (od 2013 r.) wsp\u00f3\u0142organizatorem razem z  IPN Krak\u00f3w og\u00f3lnopolskich konkurs\u00f3w wiedzy o  ziemia\u0144stwie polskim dla uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 podstawowych i \u015brednich. Za dzia\u0142ania na rzecz przywr\u00f3cenia pami\u0119ci o  ziemia\u0144stwie polskim zosta\u0142 odznaczony przez Prezydenta RP srebrnym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi (2017).<\/p>\n\n\n\n

THE BEGINNINGS OF THE OIL INDUSTRY IN GALICIA IN THE LIGHT OF THE ACCOUNT OF JAN TRZECIESKI, SON OF TYTUS, AND ACCORDING TO OTHER NEWLY DISCOVERED SOURCES<\/strong><\/p>\n\n\n\n

The birth of the oil industry in the Polish lands, occupied by Austria and called Galicia to obscure their historical identity, is still not sufficiently known. This state of affairs was due to objective reasons resulting from the lack of proper documentation of these first experiments with \u201crock oil\u201d, their semi-amateur nature and the fact that the pioneers of the oil industry did not leave any memoirs, notes or diaries. The only exception is Szcz\u0119sny Morawski\u2019s widely known account of a conversation he had with Ignacy \u0141ukasiewicz in 1868 (\u201cZeznania w\u0142asne\u201d (Private Testimony)1 . However, its fictionalised form, the nature of a second-hand account and perceived inaccuracies dictate that caution should be exercised in drawing conclusions solely on its basis2 . Unfortunately, all the abundant literature on the development of the oil industry, with regard to the early period, is based not on sources but on memoirs and studies, the earliest of which date from the 1880s3 . For this reason each newly discovered source acquires special value. Such is the account, not used academically yet, left by Jan Trzecieski, son of Tytus, of his father\u2019s first experiments with \u201crock oil\u201d and his meeting with I. \u0141ukasiewicz.<\/p>\n\n\n\n

Jan, or rather Jan Wojciech Trzecieski, the youngest child of Tytus and Anna n\u00e9e W\u0119gle\u0144ska, was born in Polanka, near Krosno, on 7 June 1855. He studied law at the University of Lw\u00f3w and the Jagiellonian University, listening to lectures by such eminent persons as J\u00f3zef Szujski, J\u00f3zef \u0141epkowski and Stanis\u0142aw Tarnowski4 . He was then a  distinguished activist in the local government of the Krosno district and its vice-marshal, as well as a  parliamentarian for many years. He was an amateur historian by passion, but had a precise research methodology in this discipline. This is evidenced, among others, by his works Memories and Recollections from the Sanok Land, published in 1907,5 which are valued to this day. He was also keenly interested in his family history which he addressed with praiseworthy scholarly criticism. One of the results of these interests is, a biographical novel about his father Tytus and uncle Franciszek, which was left unfinished, unfortunately, and remains in an incomplete manuscript form, entitled \u201cTwo Brothers\u201d (approx. 1906-1909). It contains, among other things, information on the circumstances of Tytus Trzecieski\u2019s meeting with Ignacy \u0141ukasiewicz. They differ in important details from those known from previous historiography and are thus extremely important for reconstruction of the beginnings of the oil industry. At the time of his father\u2019s death, Jan Trzecieski was 23 years old, so it is safe to say that he consciously accepted the information obtained from his father and had the opportunity to confront it with the still living participants of the first experiments with kerosene, Ignacy \u0141ukasiewicz (+1882) and Karol Klobassa (+1886), as well as with ordinary employees.<\/p>\n\n\n\n

While Ignacy Lukasiewicz is generally credited with being the first to distil crude oil, the foundations for the development of the oil industry were laid by Tytus Trzecieski, a wealthy landowner who owned numerous estates around Krosno and Jas\u0142o6 . In addition to the mining knowledge acquired during his university studies in Germany, he had the capital necessary to lease oil lands, invest in equipment and labour, and finally distribute its products7 . His contemporaries were fully aware of this particular role played by Trzecieski. J\u00f3zef Szujski wrote that \u201cin 1854 he was the first in the country to start producing kerosene in Polanka\u201d, and Franciszek Szymusik that \u201che discovered rock oil in B\u00f3brka and gave an impulse to the development of the oil industry, not only in the Krosno district, but also in the whole country\u201d8 .<\/p>\n\n\n\n

Tytus Trzecieski\u2019s interest in oil began with a sheep disease in his flock in 1853, which local peasants treated with slurry that collected on the surface of streams. Jan Trzecieski describes it as follows:<\/p>\n\n\n\n

 \u201c[…] twenty rams are already ill […] we brought a witch doctor from B\u00f3brka, somewhere outside of Zr\u0119cin […] for two days with some kind of ointment, I think it really comes from hell, because it does not smell awful, we spread it on three rams and the healthier ones. The […] B\u00f3brka ooze […] flows in a stream. They put in a fir tree branch and it settles on it, then they peel it with their fingers and into a pot. The rams are smeared without any admixture, but apparently the carts can also be greased […] On the second day, Mr Tytus would sit in the sheepfold from the very morning and every now and then a greasy peasant would appear with an offering of the B\u00f3brka slurry. A  strange fluid, very dark green, on the water turned into a rainbow […] This fluid aroused great interest in Mr Tytus, always devoted to dreams of the wealth contained in our land […].<\/em><\/p>\n\n\n\n

Several trips to B\u00f3brka convinced him of the abundance of this oil, as the people called it, also as a smear. He sent a few bottles of the liquid to his chemist friends in M\u00f6glin, to Vienna and even, on the advice of Prince Stanis\u0142aw Jab\u0142onowski from Kobylanka, to Paris, asking what use this oil could be put to9 . At the same time, being curious, he began to make various experiments with the liquid himself. He smeared the ooze on the glass pane, looked at it through a magnifying glass, boiled it, burnt it, asked his friends questions and began to ask for advice\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u201cResponses came slowly from the capitals of the world that the liquid sent was a spill from the rock, \u2018oleum petrae\u2019, useless. Therefore it was called rock oil in Polanka, but its uselessness was even less believed since geology professor Zajsner10 wrote explicitly that this kind of fluid could be used for heating, as there are notes in chronicles about this fluid called crude oil (petroleum) in this meaning, and even Polish kings gave privileges for collecting this fluid in various villages, and it should be looked for above all in villages called \u201cRopice\u201d or \u201cRopce\u201d (in Polish \u201cropa\u201d means crude oil), but not in B\u00f3brka. It was known where to look for it, because with Mr Klobassa\u2019s permission Mr Tytus already collected the liquid not only on the fir tree branches, but in the dug-out holes<\/strong>, from where an ever-increasing abundance was constantly coming up on water. Abundance was therefore not in doubt.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

In the summer of 1853 (June-September), Wincenty Pol, a friend of Trzecieski\u2019s, poet, geographer and a person of keen interest in geology and natural resources of the Polish lands11 came to Polanka. Both continued their oil tests together:<\/p>\n\n\n\n

\u201cIt was burnt with Pol, and in the oven, in the furnaces, but since once the dinner was spoiled, then the furnace got damaged, they moved out to the land behind the garden bought from a peasant, called a little oil field (Kopale\u0144ka), and here they fried the oil in pots, trying to distil and liquefy it like vodka. There was no positive result, apart from the cost of digging and the distillation attempts which failed. Pots, pans and cauldrons were damaged and destroyed, and Mr Tytus was laughed at in the neighbourhood as a grease collector. Poor people, they will lose the rest of their wealth on utopia, on looking for what is not there. After all, it has been written to him from Krakow, Vienna, Warsaw and Paris that it is a useless liquid12. Under the influence of these constant grumbles, Mr Tytus also weakened in his activities with time, but his thoughts and attempts on a smaller scale did not cease even for a moment.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

It is clear from the above passage that Trzecieski, even before his meeting with \u0141ukasiewicz, with the permission of Karol Klobassa, conducted oil exploration in B\u00f3brka13.<\/p>\n\n\n\n

The next fragment of Jan Trzecieski\u2019s text concerns his father\u2019s meeting with I. \u0141ukasiewicz. The author dates it to the summer of 1854, clearly indicating that it took place in the pharmacy of P. Mikolasch in Lw\u00f3w.14<\/p>\n\n\n\n

\u201cMr Tytus\u2019s business was unfortunately not improving at all. On the contrary, accidents in the family, and above all his experiments with rock oil, which were becoming increasingly expensive, worsened considerably. […] In order to settle his loans and other interests, he left for Lw\u00f3w in the summer of 1854 for a somewhat longer stay. He spent a lot of time here […] with his nephews the Laskowskis15. Mr Felicjan Laskowski, director of the Credit Society at the time, drew Mr Tytus\u2019s attention to a torch displayed in Piotr Mikolasch\u2019s chemist\u2019s shop, with the inscription \u201cwater that burns\u201d16. (Fig. 1-2)<\/em><\/p>\n\n\n\n

The above account differs fundamentally from the view, established in historiography, introduced by Sz. Morawski on the basis of the \u201cpersonal testimony\u201d of I. \u0141ukasiewicz, that the meeting took place in Gorlice17. The precision of Jan Trzecieski\u2019s description, the characterisation of \u0141ukasiewicz and various small details, undoubtedly repeated in the family, convince us of its reliability. In support of this statement, it is worth quoting the words of W\u0142adys\u0142aw Krai\u0144ski, Tytus Trzecieski\u2019s son-in-law, who said publicly at the Second Congress of Polish Lawyers and Economists in 1891 that Trzecieski, having learned about oil, \u201ctook up the thing and started doing research for it. He had no resources and his wells were constantly backfilling, but he finally managed to extract a quantity of rock oil, which he did not know what to do with. He went to Lw\u00f3w and there he was told that there was a man in a certain pharmacy who dealt with this matter. This man was Ignacy Lukasiewicz. Together with him he started to search, purify and experiment\u201d18.<\/p>\n\n\n\n

Trzecieski\u2019s trip to Lw\u00f3w was caused, according to his son, by the deterioration of his father\u2019s finances and \u201caccidents in the family\u201d. Indeed, in the early 1950s Trzecieski was involved in a costly development of the glassworks and ironworks (mechanical forging press, steelworks) in Uj\u015bcie Ruskie, which were an important source of family income at the time19. When writing about incidents in the family, Jan Trzecieski undoubtedly had in mind a sudden death of his brother-in-law and at the same time Tytus\u2019 uncle, J\u00f3zef Wiktor, who died on 23 October 1853, and his wife Zofia Wiktorowa, n\u00e9e W\u0119gle\u0144ska, who died in Polanka on 15 January 1854.20. Trzecieski\u2019s itinerary for the years 1853 and 1854 convinces us that the only possible longer break in his presence in Polanka was in June-July 1854.21 Thus, Trzecieski\u2019s stay in Lw\u00f3w must indeed have taken place in the summer of 1854, but at that time, if the researchers are to be believed, \u0141ukasiewicz was already in Gorlice.<\/p>\n\n\n\n

The research to date into \u0141ukasiewicz\u2019s biography does not, unfortunately, provide a clear answer to the basic question: from when did he lease a pharmacy in the town? Most authors point to the end of 1853 or the turn of 1853 and 1854.22 However, they do not cite any sources in support of their hypothesis. Only T. \u015alawski, basing on an unpublished work by K. Laskowski, stated that \u0141ukasiewicz \u201cleased a pharmacy in Gorlice in the last quarter of 1854 and ran it under his own name.\u201d23 This statement therefore coincides with Jan Trzecieski\u2019s words that his father\u2019s meeting with \u0141ukasiewicz took place in Lw\u00f3w in the summer of 1854, when the latter was \u2018just on his way to Gorlice, where he leased a pharmacy\u2019.<\/p>\n\n\n\n

The next fragment is devoted to a  conversation between Trzecieski and \u0141ukasiewicz and, because of the details it contains, it seems to be an accurate account enriched with the characteristics of \u0141ukasiewicz, known to the author from his own experience:<\/p>\n\n\n\n

\u201cWith interest, Mr Tytus went into the pharmacy to ask what was in that cresset. Well, this oleum petri [should be petrae – MW] is distilled by our commissioner Ignacy \u0141ukasiewicz and the dreamer wants to use it to light flats. He puts out such a light every night. Where is the commissionaire, Mr Tytus asked. Right here, in the other room. Mr Tytus entered, and there, over some drawings, sat a man of about thirty years of age, of pleasant appearance. Asked about his water which burnt, he told the story ab ovo, as was his custom, interspersing the tale with his usual words: \u201cfather\u201d, \u201cfather benefactor\u201d, \u201cdear venerable gracious lord\u201d and the like. Once I stayed in Borys\u0142aw at the home of a poor Jewish innkeeper. When it was getting dark, the host lit the original cresset. The unpleasant smell apparen tly came rather from the rag used as a wick. The lamp was made of clay soaked in grease, which he used to pour from time to time over the hollow in the clay next to the wick. The Jew showed both the liquid and the clay with the bag […], happy that someone was admiring his invention. The gentleman\u2019s delicate mind immediately grasped […] [that – MW] the whole world can be illuminated by such a lamp, which costs nothing. […] Mr \u0141ukasiewicz bought a few flasks, took them to Lw\u00f3w, distilled them and wanted to use them in pharmacies to replace the spirit burnt in lamps. But he was unsuccessful, mainly because the smell in the pharmacy was unpleasant and harmful. Adding to oil, however, gave a good flame. The \u201cwater\u201d itself burnt without any smoke, only maybe a quarter of an hour. A tinsmith made him several lamps and in these \u0141ukasiewicz generously delivered lighting to the hospital of bishop G\u0142owi\u0144ski<\/strong>. Nobody else wanted this fluid, only the hospital accepted it as a gift. […] He ended with the words […] if I were given some capital contribution towards improvements, then I would be a lord. You shall be, Sir,\u2019 replied Mr Tytus. Tell me in brief the whole secret of the distillation of rock oil. I will not use it without giving you, sir, half of my earnings. For a year now I have been working on the distillation of rock oil24. I have not been able to reach the level that you have reached, Sir. I have the right to dig for oil ensured by Klobassa in B\u00f3brka<\/strong>. Let\u2019s set up a distillery in partnership. The lamp will be improved by experts and we will illuminate the<\/em> whole world with our liquid, because our whole foothills have petroleum. [\u2026] They both dreamed and chatted in a solemn atmosphere for several days, and a lifelong alliance was forged. A life-long alliance and friendship of the fairest kind between two people of differing positions, upbringing and outlook, but united in their objectivity, nobility and love of the Homeland. From then on their lives flowed together and they became, as \u0141ukasiewicz used to say, \u201cthe fathers of the oil industry in Poland\u201d. And this happened at a time when no thought had yet been given in America to an analogous invention made somewhat later. \u0141ukasiewicz was on his way to Gorlice, where he rented a pharmacy<\/strong>. The communication was already closer from here, but a lot of money was still provided by Mr Tytus for the not-quite-successful attempts, before the contributions made were to pay off. So they started to distil in partnership in Gorlice and Polanka, but the attempts did not provide the best results. Every larger factory was destroyed by fire. A perfect lamp was made for them in Vienna and several were lit both in Gorlice and in Polanka. Both in Vienna and in Berlin the lamp was admired and praised. However, the partners were not able to supply more kerosene on a regular basis. At home the invention was laughed at, but in Berlin it was taken seriously, and from there would later come the first serious offer with a substantial sum of advance money for the necessary improvements in distillation.25 Slowly, however, improvement after improvement followed, but the costs, sometimes enormous, raised the question: will we get there? They believed in the future of the industry, in its great development, but the originators might not live long enough to see the results, as there have been so many examples in history\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Thus, in B\u00f3brka in 1853 and 1854, Tytus Trzecieski had already been searching for oil sources before he met \u0141ukasiewicz and it was he who discovered the deposits of this raw material there. In the literature on the subject, the year 1854 is quite unanimously accepted as the beginning of the activity of this first oil field in the world, although there are also other opinions on this issue.26 It is also indicated that it was the work of \u0141ukasiewicz and Trzecieski,27 and that in 1854 or 1856 the first oil company was also to be founded, associating Trzecieski with \u0141ukasiewicz and Klobassa.28 Both of these statements are historiographical constructs not based on any reliable source testimony29. At that time, Trzecieski and \u0141ukasiewicz were only working together, not as a  partnership even in the broadest sense of the term.<\/p>\n\n\n\n

The first positive results of the exploration in B\u00f3brka came only after two years in 1855 or 1856.30 An Austrian engineer H. E. Gintl wrote: \u201cNext to this spring [boiling spring in B\u00f3brka – MW] the landowners Trzecieski and Klobassa dug a well of a medium depth in 1855, in which viscous rock oil soon appeared.\u201d31 Similarly, although without indicating the date, L. Strippelmann, wrote that \u201cTrzecieki [!] gave another impulse to the development of oil production. The shaft he dug [somewhere – MW] between Dukla and Krosno yielded 500 pots or 32 cetnar of oil a day for several years.\u201d32 This is probably the reason why the beginning of the B\u00f3brka oil field was dated in official documents in 1856.33 \u0141ukasiewicz\u2019s possible involvement in these first oil explorations in the B\u00f3brka area seems highly questionable and, which should be strongly emphasised, in no way documented in the sources.34 He was, by the way, engaged elsewhere at the time.<\/p>\n\n\n\n

The findings so far suggest that \u0141ukasiewicz was motivated to move to Gorlice not only by the possibility of leasing a pharmacy. The decisive factor was probably the prospect of cooperation with the owners of oil-bearing estates there, in particular Stanis\u0142aw Jab\u0142onowski of Kobylanka, who at that time was conducting intensive exploration for oil and other natural resources, as reported in the Galician press.35 \u0141ukasiewicz\u2019s attention and activity was therefore focused on this very area, which obviously does not exclude some form of cooperation with Trzecieski. However, it was most likely limited to the distillation of the raw material from B\u00f3brka, supplied to him by Trzecieski. It is hard to imagine how \u0141ukasiewicz could reconcile his pharmacist\u2019s duties in Gorlice, (or later in Jas\u0142o, much closer to B\u00f3brka), with his search in B\u00f3brka, still more than 50 kilometres away? In fact, in a  fragment of his \u201cTestimonies\u201d, referring to the situation that occurred a  few year later in 1857, he himself stated: \u201cI only visited [B\u00f3brka? – MW] once a  month. I  could not go away from the pharmacy and distillery more often<\/strong>\u201d. 36 An interesting testimony in this respect was also left by W. Anczyc, who, referring to \u0141ukasiewicz\u2019s move to Polanka in 1861 (?), wrote \u201cAfter settling down in Polanka, they went to the forest in B\u00f3brka. When \u0141ukasiewicz saw<\/strong> a multitude [!] of springs from which oil was flowing heavily, he decided to drill a  well.\u201d37 If Anczyc is to be believed, and he referred to his personal acquaintance and conversations with \u0141ukasiewicz, it would mean that \u0141ukasiewicz had no detailed knowledge of the situation in B\u00f3brka before 1861 (?) … Nor can the inscription on the obelisk he erected on the site of the oil field in 1872, which only commemorates the date of the commencement of the oil field\u2019s activity and not his possible role in it, bear any testimony to his possible involvement in the works carried out in B\u00f3brka in the earliest period: \u201cTo commemorate the established rock oil field in B\u00f3brka in 1854. Ignacy \u0141ukasiewicz.\u201d38<\/p>\n\n\n\n

Other accounts also convince us that initially \u0141ukasiewicz only used the raw material supplied to him from B\u00f3brka by Tytus Trzecieski. A report on an exhibition held in Jas\u0142o in May 1858 mentions \u0141ukasiewicz\u2019s products made from the B\u00f3brka oil, but without any indication that he himself was sourcing it or that he was in a  partnership with anyone39. \u0141ukasiewicz himself is supposed to have said: \u201cI set up a distillery for 3 retorts and started making the product. Mr Trzecieski supplied the crude oil\u201d<\/strong>. Similarly, A. Gorayski from Moder\u00f3wka, Trzecieski\u2019s neighbour and good friend, an oilman, well versed in these matters (\u201cfrom my own memory I have to quote here\u201d) wrote: \u201c\u0141ukasiewicz establishes a distillery in Jas\u0142o, the products [raw material] for which are supplied to him by Trzecieski\u201d.<\/strong>40<\/p>\n\n\n\n

According to some researchers, \u0141ukasiewicz was to start the distillery in Ulaszowice near Jas\u0142o as early as 1856.41 It is known, however, that at that time he was still in Gorlice and, struggling with financial problems, in January 1856 he applied for the post of a town cashier.42 Faced with the refusal of the authorities, he undertook to run the Lw\u00f3w branch of the Viennese Insurance Society in Gorlice.43 Somehow this does not correspond to the costly construction of even a  modest distillery outside the place of permanent residence and professional activity. \u0141ukasiewicz himself stated that he had set up the distillery in Jas\u0142o (or Ulaszowice) only after moving to Jas\u0142o: \u201cI also moved to Jaslo. I set up a distillery.\u201d44 So it could have been established in the first quarter of 1857 at the earliest, when \u0141ukasiewicz took over the pharmacy in Jas\u0142o.45 According to his very imprecise \u201cTestimonies\u201d, the distillery was supposed to be functioning by the time Trzecieski\u2019s wife died, i.e. before 23 April 1857. However, A. Laskowski, on the basis of reliable information in the Cracow\u2019s magazine \u201cTime\u201d, stated conclusively that the Ulaszowice distillery was set up probably not long before May 1858, since in June of the same year it was written about as \u201crecently established in Jas\u0142o\u201d.46 Therefore, taking into account the general inaccuracy of \u0141ukasiewicz\u2019s \u201cTestimony\u201d, and perhaps more so of Sz. Morawski\u2019s, we should be inclined to conclude that the Ulaszowice distillery was established most probably in the first quarter of 1858.<\/p>\n\n\n\n

It is also worth noting that at the aforementioned agricultural and industrial exhibition in Jas\u0142o, held on 27-29 May 1858, \u0141ukasiewicz presented his products alone, and not as a partnership, even though his alleged partner Tytus Trzecieski was present at the same exhibition.47 About a year later, around July 1859, \u0141ukasiewicz became involved with Apolinary and Eugeniusz Zieli\u0144ski from Kl\u0119czany near Gorlice, where he built a large distillery in July and August of the same year and took over the \u201ctechnical management\u201d.48 The establishment of cooperation with the Zieli\u0144ski brothers was the result of a fire in the distillery in Ulaszowice and the impossibility of its reconstruction due to resistance from the local community. According to A. Laskowski\u2019s findings based on press reports, the fire broke out before July 1859. In his correspondence of 19 October 1859, published in the Krak\u00f3w \u2018Czas\u2019 (Time), we read: \u201c[…] this factory near Jas\u0142o was burnt to the ground by an unfortunate accident […]. Not discouraged by this accident, [\u0141ukasiewicz – MW] made a deal with Mr Zieli\u0144ski, on whose estate Kl\u0119czany […] there are inexhaustible sources of rock oil, and set up a new factory there\u201d.49 So the events follow in a logical sequence. After the fire in Ulaszowice and the termination of his cooperation with \u0141ukasiewicz, Trzecieski set up his own distillery in Polanka. \u201cCzas\u2019 (Time) of 22 October 1859 reported that \u2018Apart from this distillery [in Kl\u0119czany – MW], there is another one, although on a smaller scale, but producing not worse product, in the Jas\u0142o district, at Mr Tytus Trzecieski\u2019s in Polanka near Krosno\u2019.50. In turn, the Cracow\u2019s magazine \u201cOgnisko\u201d (Campfire ) of 10 March 1860 informed its readers that \u201cthere is a paraffin factory in Polanka, i.e. distilled earth oil, which is increasingly used for lighting. This factory of Mr Tytus Trzecieski draws raw material from springs discovered in the nearby area.\u201d51.<\/p>\n\n\n\n

 Small quantities of crude oil obtained so far in B\u00f3brka probably did not encourage \u0141ukasiewicz to enter into closer cooperation (partnership) with Tytus Trzecieski. It was the area around Gorlice that was then regarded as an \u201cinexhaustible source of rock oil\u201d. The situation changed dramatically in 1860, when an abundant deposit was discovered in B\u00f3brka.52 On 29 September this year the \u201cOgnisko\u201d (Campfire) magazine wrote in a  long article: \u201cBack in the early days of the existence of Ognisko, I  wrote at length about rock oil. I mentioned there, as far as I recall, also the distillery in Polanka, at Mr Tytus Trzecieski […] Well, in this Polanka […] a significant reform of the factory has taken place since 1 September. The owner, passionately devoted to this profession, has improved and enlarged his distillery, so that when previously he had limited himself to processing oil extracted in the vicinity […] now, having obtained new sources of crude rock oil, somewhere outside Gorlice, he will be able to double his output.53. On 20 October, \u201cOgnisko\u201d reported again that \u201cthe Commission House received from Polanka in these days a considerable transport of 1st and 2nd grade benzoline naphthalene and thick tar for carts and machines from the factory newly founded by Mr Tytus Trzecieski<\/strong>.\u201d54.<\/p>\n\n\n\n

Meanwhile in Kl\u0119czany at first there was a conflict over the right to exploit the deposit between the Zieli\u0144skis and Maurycy Brunicki, which was widely reported in the press at the time, and then some misunderstandings between \u0141ukasiewicz and the Zieli\u0144skis.55 As a result, in 1861 Lukasiewicz withdrew from his cooperation with the Zielinski family or was dismissed from his post.56<\/p>\n\n\n\n

 Between 4 and 7 June 1861, \u2018Tytus Trzecieski of Polanka\u2019 presented the products of his \u2018factory\u2019 that is distillery at the Agricultural and Industrial Exhibition in Rzesz\u00f3w. In his own commentary there is a  passage which is very relevant to these considerations: \u201cFrom this rock oil, extracted in the Sanok region of the Krosno district at the B\u00f3brka estate, which is the hereditary property of Mr. Karol Klobassa, I produce together with him<\/strong> Naphtalina or Photogen<\/em> (light oil for oil lamps) and mineral oil\u201d.57 Not a word about any partnership or even cooperation with \u0141ukasiewicz! This clearly shows that Trzecieski\u2019s oil company (the distillery in Polanka) and the field in B\u00f3brka operated in cooperation with K. Klobassa until mid-1861, but without the participation of \u0141ukasiewicz58. A. Gorayski writes that \u201cTrzecieski, in cooperation with Karol Klobassa, the owner of B\u00f3brka, finds an abundance of oil, opens the first large oil field and appoints \u0141ukasiewicz to participate<\/strong> as a  co-partner<\/strong>, establishing a distillery in Polanka on a larger scale\u201d.59. H. Walter, employed in B\u00f3brka since 1862 and who knew both Trzecieski and \u0141ukasiewicz, puts it in a  similar way. He writes that after a  longer period time after the fire in the distillery in Ulaszowice \u201cthe late Tytus Trzecieski came […] with a proposal that \u0141ukasiewicz should enter into a partnership with him to develop an oil enterprise<\/strong> […] and already in 1861 we can see the fruits of this cooperation\u201d.60 Apparently, it was in June 1861, between 7 and 29, that Trzecieski formed a company with \u0141ukasiewicz, called \u201cTytus Trzecieski and Company\u201d, probably limiting to the distillery in Polanka61. The name of the company exposed, according to the facts, the leading role of Trzecieski in this enterprise.62 An extensive advertising campaign for the Polanka distillery carried out through newspaper advertisements, starting on 25 June 1861 in the Cracovian \u201cTime\u201d, the \u201cThe General Review\u201d in Lw\u00f3w and the \u201cThe Cieszyn\u2019s Starlet\u201d, convinces of the recent establishment of this company63. (Fig. 3)<\/p>\n\n\n\n

A  different agreement must have connected the partners with regard to the B\u00f3brka oil field, of which Klobassa was the main entrepreneur (Unternehmer), T. Trzecieski was a  partner\/associate (Mitbesitzer), and \u0141ukasiewicz became its director only in the course of time.64 In 1862, K. Klobassa, as the owner of B\u00f3brka, applied for a mining permit to produce oil there.65 The reliability of another information repeated in the literature, that the distillery in Polanka was completely destroyed in a  fire in 1865, is questionable.66 In fact, in 1866 the Company registered for national representation at the 1867 Paris World\u2019s Fair and took part in it, presenting a wide range of products67 (Fig. 4). From July 1865 to February 1867 Tytus Trzecieski stayed in the Kingdom [the part of Poland occupied by Russia at that time \u2013 a note by translator] <\/em>due to the acquisition of the Siedliszcze estate from his father-in-law and the need to manage it. At that time, the company\u2019s activities were most probably managed by K. Klobassa68. In 1868, the articles of association were to be amended.69 Did it really happen and to what extent were the original provisions actually changed? An answer to these questions can only come from further archive and press searches. A  questionnaire sent out that same year by Galician governor Agenor Go\u0142uchowski on the regulation of petroleum legislation was already to be answered by a  company under the name of \u201cTrzecieski, \u0141ukasiewicz, Klobassa\u201d.70 In the year 1870 or 1871, after the expiration of the ten-year period for which the partnership had been concluded, Tytus Trzecieski withdrew from it71. The reasons for this decision are not known. It is doubtful whether his health was the reason, since in that very year he started his activity in the Krosno District Council and was still active in various economic and financial societies. The distillery in Polanka became \u0141ukasiewicz\u2019s property before 1873.72 The years 1870\/71 can therefore be regarded as the end of the first period in the history of the oil industry on the Polish soil.<\/p>\n\n\n\n

Summarising the facts presented above, it should be stated that Tytus Trzecieski had been independently prospecting for oil in B\u00f3brka since 1853 and had made unsuccessful attempts at distilling it. In the summer of 1854, he met \u0141ukasiewicz in Piotr Mikolasch\u2019s pharmacy in Lw\u00f3w, who was just leaving for Gorlice to lease a pharmacy there. In subsequent years Trzecieski and \u0141ukasiewicz remained in cooperation, most likely limited to the distillation by \u0141ukasiewicz of oil supplied to him by Trzecieski from B\u00f3brka. In the first quarter of 1857 \u0141ukasiewicz moved to Jas\u0142o and there, with the help of Franciszek or Tytus Trzecieskis, built a distillery in Ulaszowice, to which Tytus Trzecieski continued to supply the raw material from B\u00f3brka. After a fire at the distillery before July 1859, \u0141ukasiewicz joined the Zieli\u0144ski brothers from Kl\u0119czany, where he built a refinery in July-August and ran it as the technical manager until 1861. At the same time (before 22nd October, 1859), Trzecieski built his own distillery in Polanka, and, already in cooperation with Karol Klobassa, was conducting prospecting for new deposits in B\u00f3brka, as well as further exploitation of those discovered so far. In 1860 they succeeded in digging up a very productive deposit, which made it necessary to expand the distillery in Polanka. In 1861, after \u0141ukasiewicz had left Kl\u0119czany, Tytus Trzecieski invited him to a company established most probably in June 1861 under the name \u201cTytus Trzecieski and Company\u201d. Only from that moment on \u0141ukasiewicz became personally involved in the distillery in Polanka and the oil field in B\u00f3brka. The company, was set up for ten years and after they elapsed its founder, Tytus Trzecieski, withdrew from it.<\/p>\n\n\n\n

The text presented here is far from being exhaustive. However, it demonstrates the unproductiveness of endlessly repeating the findings of older literature without conducting in-depth source research. Only then will it be possible to attempt a serious study of the beginnings of the oil industry in Poland and the role played in this process by individual people.<\/p>\n\n\n\n

Endnotes:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1 Sz. Morawski, Ignacy \u0141ukasiewicz – and Galician Petroleum (Private Testimony), in: God\u2019s Little World and Life in It, Rzesz\u00f3w 1871, pp. 50-58. We set aside Jan Zeh\u2019s reminiscences about the beginnings of the oil industry, as being strongly biased and excessively exposing his own role at the expense of the other pioneers (J. Zeh, The First Symptoms of the Oil Industry in Galicia, \u201cJournal of the Pharmaceutical Society\u201d, Year 18, No. 12, 18 VI 1889). (Translator\u2019s note: The original titles of reference publications in the footnotes were translated into English to give a reader an idea what kind of source they are.)<\/p>\n\n\n\n

2 For example, Trzecieski was to tell at the meeting that he was 50 years old (Sz. Morawski, op. cit., p. 55), which is untrue, as he was in fact only 42 years old at the time. The lack of precision, not only chronological, is also evident in the description of Trzecieski\u2019s contacts with Klobassa.<\/p>\n\n\n\n

3 The only work so far using archival material is the book by W. Roeske, Ignacy \u0141ukasiewicz 1822-1882, Warsaw 1974. The scarcity of space makes it impossible to present the extremely extensive literature on the subject. For this reason I refer in the text only to selected publications, mainly from the nineteenth century and exceptionally to some more recent ones. There is nothing new in the latest publication by P. Franaszek, P. Grata, A. Kozicka-Ko\u0142aczkowska, M. Ruszel, G. Zamoyski, Ignacy \u0141ukasiewicz. Prometheus on a Human Scale, Warsaw 2021, also based almost entirely on studies and a limited press search.<\/p>\n\n\n\n

4 M. Wolski, Trzecieski Jan Wojciech, in: Polish Landowners of the 20th Century. Biographical Dictionary, vol. 6, Warsaw 2002, pp. 191-194.<\/p>\n\n\n\n

5 A  reprint of this book was published by the Ruthenus publishing house in Krosno in 2008.<\/p>\n\n\n\n

6 I am not entering into a discussion of the mutual relationship between Ignacy Lukasiewicz and Jan Zeh.<\/p>\n\n\n\n

7 J. Szujski, Tytus Trzecieski. A Posthumous Recollection, in \u201cThe Polish Review\u201d, Year 1879, p. 310; F. Szymusik, Tytus Trzecieski and The Wedding Song (from Goethe), Sambor 1893, pp. 3-10; J. Szujski, Tytus Trzecieski. A Posthumous Recollection, Krak\u00f3w 1894; F. Szymusik, Wincenty Pol in Polanka, Lw\u00f3w 1910; M. Wolski, The Trzecieski Family, [Krosno 2003], pp. 26-29; M. Wolski, Teofil Tytus Tomasz Trzecieski, \u201eThe Age of Petroleum\u201d, No. 3, 2009, pp. 39-44.<\/p>\n\n\n\n

8 Fr. Szymusik, Tytus Trzecieski, \u201eThe National Paper\u201d, 1879, No. 3; J. Szujski, Tytus Trzecieski. A Posthumous Recollection, in \u201cThe Polish Review\u201d, Year 1879, p. 310.<\/p>\n\n\n\n

9 At a similar time S. Jab\u0142onowski was searching for asphalt deposits in his estate, for which he brought chemists and engineers from France (A. Jab\u0142o\u0144ski, Ignacy \u0141ukasiewicz. The Founder of the Oil Industry in Galicia, \u201cThe Literary Feast\u201d, Year 14, 1882, No. 340, pp. 6-7 and 10; No. 341, pp. 21-23).<\/p>\n\n\n\n

10 Ludwik Zejszner (1805-1871), professor of mineralogy at the Jagiellonian University, geologist, geographer, cartographer and local history hobbyist, precursor of geological cartographer in Poland.<\/p>\n\n\n\n

11 W. Pol, From the Manor House, Krak\u00f3w 1856.<\/p>\n\n\n\n

12 According to \u0141ukasiewicz\u2019s \u201cTestimony\u201d, Klobassa also sent crude oil samples to Munich, from where he received a negative answer as to the practical nature of this substance (Sz. Morawski, op. cit., p. 56).<\/p>\n\n\n\n

13 Perhaps it was not just a permission? According to L. Rymar, Trzecieski purchased from Klobassa the right to dig for oil in B\u00f3brka for 600 guilders (L. Rymar, The Galician Oil Industry, Krak\u00f3w 1914, p. 82). K. Kraszewski writes explicitly about the lease: \u201che [Trzecieski – MW] took a lease of a manor in which he discovered a source of petroleum\u201d (K. Kraszewski, Home Chronicle). Silva rerum. Memoirs and daily notes from the years 1830-1881, edited by Z. Sudolski, Warsaw 2000, p. 330). These matters, in turn, are presented in a vague manner by Sz. Morawski in \u0141ukasiewicz\u2019s \u201eA Personal Testimony\u201d, (Sz. Morawski, op. cit., pp. 56-57).<\/p>\n\n\n\n

14 W. Anczyc claimed groundlessly that Trzecieski \u201chad not visited Mikolasch, who only could have told him something about it\u201d. (W. Anczyc, Ignacy \u0141ukasiewicz, \u201cEars [of cereal]\u201d, 1882, no. 875, p. 223). This is unlikely, since the pharmacy \u201cUnder the Star\u201d by P. Mikolasch was the most renowned in Lw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

15 It is about Felicjan and Aniela, n\u00e9e \u0141o\u015b, of the Counts \u0141o\u015b Laskowski family. Aniela was a daughter of Tytus Trzecieski\u2019s sister, Emilia Ignacowa, n\u00e9e Trzecieska, Countess \u0141o\u015b.<\/p>\n\n\n\n

16 The display of a lamp in the window of Mikolasch\u2019s pharmacy is also mentioned by Z. W\u00f3jcik (Z. W\u00f3jcik, op. cit., p. 71).<\/p>\n\n\n\n

17 According to Sz. Morawski, Trzecieski was to be sent to \u0141ukasiewicz in Gorlice by Karol de Lance, Secretary of the Lw\u00f3w Chamber of Commerce (Sz. Morawski, op. cit., p. 54). This statement has so far been repeated in the literature (W. Anczyc, op. cit., no. 875, p. 223; A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit., no. 340, p. 10; W. Sarna, A Description of the Krosno District in Geographical and Historical Aspects, Przemy\u015bl 1898, p. 21; Z. W\u00f3jcik, Ignacy \u0141ukasiewicz, Warsaw-Radom 2018, p. 95; P. Franaszek and others, op. cit., pp. 52, 134). It is worth noting, however, that elsewhere in \u0141ukasiewicz\u2019s \u2018testimony\u2019, reference is made to oil from B\u00f3brka, which Trzecieski transported to Lw\u00f3w, not Gorlice (Sz. Morawski, op. cit., p. 55).<\/p>\n\n\n\n

18 The Second Congress of the Polish Lawyers and Economists), Lw\u00f3w 1891, p. 259.<\/p>\n\n\n\n

19 The press reported in 1854 that \u201cIn the estate of Uj\u015bcie Ruskie, owned by Tytus and Franciszek Trzecieski, there are frisseries (mechanical forging press), formerly manufacturing wrought iron from Hungarian raw material, now completely disused. There is also a glassworks here producing ordinary glass in sheets, bottles and other vessels, with an annual value of up to 10,000 gulden\u201d. (\u201eTime\u201d, 1854, no. 15, p. 2). From a letter of Emilia W\u0119gle\u0144ska, n\u00e9e Radwa\u0144ska, to her daughter Seweryna Moraczewska from Polanka, 18 II 1854: \u2018If he [Wojciech W\u0119gle\u0144ski – MW] were successful in his business, he would greatly please Tytus, who is constantly dreaming of Uj\u015bcie\u2019. (author\u2019s family collection). It is therefore most likely that Trzecieski was also supported by his father-in-law, Wojciech W\u0119gle\u0144ski, after whom the famous shaft in B\u00f3brka was named. Before 1860 the ironworks became the sole property of Franciszek Trzecieski: \u201cIn Uj\u015bcie near Gorlice, in the estate of Mr Franciszek Trzecieski, abounding in forests, there is a  glassworks and a steelworks processing raw material imported from Hungary into iron\u201d. (\u201cBonfire\u201d, 1860, no. 11, p. 5). Formally, however, the sale of a half of Uj\u015bcie to Franciszek did not take place until 1871.<\/p>\n\n\n\n

20 E. Skrzy\u0144ska, n\u00e9e Jab\u0142onowska, Diaries from the years 1844-1855, ed. by J. Kuzicki and B. Lorens, Rzesz\u00f3w 2020 [hereafter EJS], p. 302.<\/p>\n\n\n\n

21 On the basis of the diaries of Emilia Skrzy\u0144ska, n\u00e9e Jab\u0142onowska, original family correspondence preserved in the author\u2019s collection and press reports, we can reconstruct Trzecieski\u2019s presence in Polanka in the years 1853-1854 as follows: 4 June 1853 (EJS p. 286), from 2 June to 8 September (stay of W. Pol and poems dedicated to Trzecieski); 4 VIII 1853, Trzecieski\u2019s letter to his sister-in-law Seweryna Moraczewska, written from Polanka (in the author\u2019s collection); 19 IX, birth in Polanka of his daughter Maria; from 23 X, Trzecieski\u2019s widowed sister-in-law Zofia Wiktorowa stayed in Polanka under his permanent care; 7 XI 1853 (EJS p. 304). On 15 Jan. 1854 Zofia Wiktorowa died in Polanka, giving birth on the same day to a son, J\u00f3zef (EJS pp. 311-312, 315); the Trzecieski family spent Easter 1854 (16-17 Apr.) together in Polanka, also visiting neighbours (EJS p. 321); 20 May 1854 (EJS p. 325). On 5 VIII Trzecieski was absent from Polanka on account of going to Olchowa to visit his cousin Katarzyna Jab\u0142onowska (EJS p. 333). Trzecieski\u2019s daughter Maria was ill for a month from late August 1854 (EJS, p. 343). On 13 and 28 September 1854 Trzecieski was in Polanka (EJS pp. 340-341, 343). On 2 XI Trzecieski visited Skrzy\u0144ski (EJS p. 349). Trzecieski was also in Polanka on 1 and 3 XII (EJS p. 353). On 11 or 12 January 1855 Trzecieski returned from Lw\u00f3w to Polanka (\u2018The News\u2019, 1855, no. 6, p. 52).<\/p>\n\n\n\n

22 H. Walter located \u0141ukasiewicz\u2019s trip to Gorlice even later: \u201cIn 1855 the late \u0141ukasiewicz moved to Gorlice as a pharmacy tenant\u201d. ([H. Walter], Ignacy \u0141ukasiewicz, \u201cGazeta Lwowska\u201d, R. 72, 1882, no. 7, p. 4). S. Brzozowski dates \u0141ukasiewicz\u2019s move to Gorlice from the beginning of 1854 (S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy, in: The Polish Biographical Dictionary, vol. 18, Wroc\u0142aw 1973, p. 521). On the other hand, a very inaccurate A. Jab\u0142o\u0144ski writes that in 1855 \u0141ukasiewicz moved from Gorlice to Jas\u0142o [!] after a  two-year stay in Gorlice, which would mean arriving in Gorlice as early as 1853. (A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit., no. 341, p. 21). Z. W\u00f3jcik generally states that \u0141ukasiewicz worked for Mikolasch \u201calmost to the end\u201d in 1853 (Z. W\u00f3jcik, op. cit., pp. 63, 75, 95-96, 228). In the most recent monograph by I. \u0141ukasiewicz it is inconsistently stated once that \u201cAt the beginning of 1854 \u0141ukasiewicz is already in […] Gorlice\u201d, and in another place that the move took place \u201calready at the end of 1853\u201d. (P. Franaszek, et al., op. cit., pp. 49, 133).<\/p>\n\n\n\n

23 T. \u015alawski, Ignacy \u0141ukasiewicz in Gorlice, in: The Studies and Materials of the District Museum in Krosno, no. 3, 1983, p. 224, followed by S. Brzozowski, Ignacy \u0141ukasiewicz, Warsaw 1974, p. 77. K. Laskowski determined the time of \u0141ukasiewicz\u2019s arrival in Gorlice as early as \u201cthe end of summer\u201d 1853\u201d. Unfortunately it is not known on what basis the author made this statement. In view of the disappearance of his work, this suggestion is unverifiable. Nevertheless, this hypothesis, as well as the information about lighting an oil lamp at a crossroads in Gorlice in December 1853, was substantively questioned by W. Roeske (ibidem, op. cit., pp. 51, 53, 54-55).<\/p>\n\n\n\n

24 So in line with the facts since 1853.<\/p>\n\n\n\n

25 This passage probably coincides with August Gorayski\u2019s account about a \u201cGerman merchant\u201d Wagenmann, who concluded a contract for a considerable sum (A. Gorayski, Ignacy \u0141ukasiewicz, \u201cG\u00f3rnik\u201d (Miner), Year 1, 1882, no. 2, pp. 15-16). Carl Christian Wagenmann came from Berlin. In 1863 he opened a refinery in Vienna, and in the autumn of that year he concluded a contract for lighting the Karl-Ludwig Railway (L. Strippelmann, op. cit., pp. 13-14).<\/p>\n\n\n\n

26 According to T. Merunowicz, \u201can oil field was established by him [\u0141ukasiewicz – MW] in 1853, together with the late Tytus Trzecieski, in B\u00f3brka near Krosno, on the estate of Mr Karol Klobassa, the oil field which he managed until his death\u201d. (T. Merunowicz, Ignacy \u0141ukasiewicz, \u201cThe National Paper\u201d, 1882, no. 7, p. 1). But in 1878 the same author wrote that \u201cin B\u00f3brka in 1854 Ignacy \u0141ukasiewicz established the most valuable of all Galician oil fields.\u201d \u201cThe Literary, Artistic, Scientific and Social Week\u201d, 1878, no. 47, p. 173).<\/p>\n\n\n\n

27 A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit., no. 341, 1882, p. 21; In turn, L. Rymar writes that \u201cIn 1854 \u0141ukasiewicz and Trzecieski started to search for oil [in B\u00f3brka – MW] by digging wells […] the first such well was called \u201cWojciech\u201d, and others followed\u201d. (L. Rymar, op. cit., p. 14). S. Brzozowski wrote again that in 1854 \u201cT. Trzecieski, the owner of Polanka (in the Krosno district) persuaded him to establish an oil field in the area of B\u00f3brka, long known for its oil outflows\u201d. (S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy, p. 521), and Z. W\u00f3jcik does not know on what basis he specified the time when the oil field was established: \u201cThe upstream oil company started operations at the end of the first half of 1854 in B\u00f3brka\u201d (Z. W\u00f3jcik, op. cit., pp. 96-97). Also in a recent multi-author work we read: \u201cin 1854, together with Tytus Trzecieski and Karol Klobassa, he [\u0141ukasiewicz – MW] established the first oil field on Polish soil in B\u00f3brka near Krosno\u201d (P. Franaszek et al., entitled Ignacy \u0141ukasiewicz. Ignacy \u0141ukasiewicz. Prometheus on a Human Scale, Warsaw 2021, p. 5).<\/p>\n\n\n\n

 28 According to A. Jablonski, the company was set up soon after Trzecieski\u2019s first meeting with \u0141ukasiewicz, in 1854. ([A. Jab\u0142o\u0144ski], op. cit., no. 341, p. 21). A. Tele\u017cy\u0144ski writes that \u201cthanks to his [\u0141ukasiewicz\u2019s – MW] efforts, in 1856 the first association in Poland was set up with the aim of exploiting and processing rock oil, with a share capital of 2,400 guldens. But unfortunately the associates had neither the energy nor the faith in the success of the business that Mr \u0141ukasiewicz had, so they dissolved themselves with the withdrawal of the money they had put in\u201d (A. Tele\u017cy\u0144ski, Rock oil and its use in industry and everyday life, Lw\u00f3w 1870, p. 6). It would seem, therefore, that the reference is to the partnership with Trzecieski, but neither the date nor the other facts are correct. In turn, A. Jab\u0142o\u0144ski, giving the same number of share capital, states that this was a company set up by P. Mikolasch, I. \u0141ukasiewicz and J. Zeh ([A. Jab\u0142o\u0144ski], op. cit., no. 340, p. 7). This, however, for obvious reasons could not have been set up in 1856.<\/p>\n\n\n\n

29 Even the name of this alleged company remains unknown. Z. W\u00f3jcik, without any source basis, calls it at one time \u201cpo\u0142aniecka\u201d [i.e. connected with a locality of Po\u0142aniec], and at another time \u2018bobrecka\u2019 [i.e. connected with B\u00f3brka] (Z. W\u00f3jcik, op. cit., pp. 88-89, 228).<\/p>\n\n\n\n

30 \u201cin B\u00f3brka they were digging wells for two years without benefit\u201d ([A.] Alth, \u201cA Thing on Oil and Earth Wax in Galicia), in: Yearbook of the Imperial and Royal. Scientific Society of Cracow, Staff 3, vol. 16,), Krak\u00f3w 1870, p. 287). The statistical materials for the description of Galicia in 1872 state that: \u201cRock oil began to be produced in B\u00f3brka, a village about a mile from Krosno, on the land belonging to Mr Klobassa in 1856\u201d. (\u201eMonthly supplement\u201d to \u201cThe Lw\u00f3w Newspaper\u201d, devoted to national history, statistics and economy\u201d, Year I, vol. 1, Lw\u00f3w 1872, p. 240). According to H. E. Gintel, until 1860 the exploration in B\u00f3brka was not very successful: \u201eDie Nachforschungen wurden bis 1860 ohne besonderen Erfolg fortgesetzt, obwohl sich schon ergiebigere Spuren zeigten\u201d (H. E. Gintl, op. cit., p. 231). Also I. \u0141ukasiewicz, in his \u201cTestimony\u201d, stressed the high expenditure and lack of profit in the initial period of exploitation of the B\u00f3brka deposits (Sz. Morawski, op. cit., p. 57). Meanwhile, according to the very inaccurate A. Jablonski, the prospectors \u201cin a short time discovered a considerable amount of raw material at a very low cost\u201d. (A. Jablonski, op. cit., no. 341, p. 21).<\/p>\n\n\n\n

31 \u201eN\u00e4chst diesem Brunnen wurde von den Gutsbesitzern Ritter von Trzeczecki und Klobassa im Jahre 1855 ein Schacht von Geringer Tiefe gegraben, in welchem sich alsbald dickfl\u00fcssiges Berg\u00f6l zeigte\u201d (H. E. Gintl, Das Petroleum- iund Ozokerit-Territorium Galiziens, \u201cMitteilungen der kais. und k\u00f6nig. geographischen Gesselschaft in Wien\u201d, Wien 1875, p. 231).<\/p>\n\n\n\n

32\u201eEinen weiteren Impuls zum Petroleum-Bergbau gab Trzecieki [!]. Ein zwieschen Dukla und Krosno von demselben abgeteufter Schacht lieferte durch einige Jahre per Tag 500 Garnec = 32 Cetn. Oel\u201d (L. Strippelmann, Die Petroleum-Industrie Oesterreich-Deutschlands, Leipzig 1878, p. 12).<\/p>\n\n\n\n

33 The catalogue of the Vienna Exhibition of 1873 records that the B\u00f3brka oil field was established in 1856. – \u201eGegr\u00fcndet 1856\u201d (Welt-Ausstellung 1873 in Wien. Amtlicher Catalog der Ausstellung der im Reichsrathe vertretenen Koenigreiche und Laender Oesterreichs, Wien 1873, p. 9).<\/p>\n\n\n\n

34 S. Brzozowski wrote that in 1854 \u201cT. Trzecieski […] persuaded him to establish an oil field […]\u201d. (S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy, p. 521), W. Roeske wrote that \u201cWith the help of Trzecieski and Klobassa, \u0141ukasiewicz managed to build in 1854 in B\u00f3brka […] the first oil field in the world\u201d. (W. Roeske, op. cit., p. 55). Z. W\u00f3jcik, on the basis of a text by A. Jab\u0142o\u0144ski, states that Trzecieski and \u0141ukasiewicz \u201ccommenced their excavation work probably in the first half of 1854\u201d. (Z. W\u00f3jcik, op. cit., p. 97; A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit., no. 341, p. 21). All these statements do not correspond to the cited facts and must be regarded as an unauthorized projection of the situation in the 1960s onto a time almost ten years before.<\/p>\n\n\n\n

35 W. Roeske, op. cit., p. 52-53; T. \u015alawski, op. cit., p. 222.<\/p>\n\n\n\n

36 Sz. Morawski, op. cit., p. 57. This is a situation that allegedly arose from Trzecieski\u2019s five-month absence from Polanka after the death of his wife.<\/p>\n\n\n\n

37 W. Anczyc, Ignacy \u0141ukasiewicz, \u201eEars [of Cereal]\u201d, 1882, no. 875, p. 223.<\/p>\n\n\n\n

38 W. Roeske\u2019s interpretation is unconvincing (ibidem, op. cit., p. 55).<\/p>\n\n\n\n

39 \u201cThe Agricultural and Industrial Weekly\u201d, Year 5, 1858, no. 45, p. 356; \u201cTime\u201d, 1858, no. 137, p. 1.<\/p>\n\n\n\n

40 \u201cThe Agricultural and Industrial Weekly\u201d, Year 5, 1858, no. 45, p. 356; Sz. Morawski, op. cit., p. 57; A. Gorayski, op. cit., p. 15.<\/p>\n\n\n\n

41 S. Brzozowski writes: \u201cAt the same time he had [!] in 1856 to establish […] an oil refinery in Ulaszowice near Jas\u0142o\u201d, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy, p. 521. The same: W. Roeske, op. cit., p. 56; T. \u015alawski, op. cit., p. 230; Recently Z. W\u00f3jcik, op. cit., pp. 97, 228.<\/p>\n\n\n\n

42 S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy, p. 521; W. Roeske, op. cit., p. 59-60..<\/p>\n\n\n\n

43 \u201cGuide\u201d, a  supplement to \u201cThe Literary Daily\u201d, 1856, no. 31, p. 4; no. 38, p. 4.<\/p>\n\n\n\n

44 Sz. Morawski, op. cit., p. 57.<\/p>\n\n\n\n

45 A. Laskowski, The relationship between Ignacy \u0141ukasiewicz and Jas\u0142o, In the light of archival materials, old press and literatur\u0119, Krak\u00f3w 2005, p. 11 (unpublished work, I  thank the Author for making it available). When \u0141ukasiewicz started working with the Zielinski family from Kl\u0119czany around May-June 1859, \u201che had already been involved in petroleum processing in Jas\u0142o for two years\u201d \u201cTime\u201d, no. 157, p. 3).<\/p>\n\n\n\n

46 A. Laskowski, The relationship between Ignacy \u0141ukasiewicz and Jas\u0142o, p. 17; ibidem, Jas\u0142o in the Era of Galician Autonomy. The Town and Its Space, Krak\u00f3w 2007, p. 34.<\/p>\n\n\n\n

47 \u201cThe Agricultural and Industrial Weekly\u201d, Year 5, 1858, no. 45, p. 356<\/p>\n\n\n\n

48 A. Laskowski, The relationship between Ignacy \u0141ukasiewicz and Jas\u0142o), p. 28 (unpublished); ibidem, Jas\u0142o in the Era of Galician Autonomy, p. 34; \u201cTime\u201d, 1859, no. 243, of 22 X, p. 1. The fire in Ulaszowice probably occurred even earlier. \u0141ukasiewicz built the first wooden distillery with four retorts for the Zieli\u0144skis between May and June 1859. (\u201eCzas\u201d (Time), 1861, no. 157, p. 3).<\/p>\n\n\n\n

49 A. Laskowski, The relationship between Ignacy \u0141ukasiewicz), p. 28; \u201cTime\u201d, 159, no. 249, p. 1.<\/p>\n\n\n\n

50 \u201cTime\u201d, 1859, no. 243, of 22 X, p. 1. Therefore, the statement of W. Roeske that \u0141ukasiewicz \u201cBuilds another refinery in Polanka in 1861 with the help of Trzecieski\u201d is not true. (W. Roeske, op. cit., p. 56).<\/p>\n\n\n\n

51 \u201cThe Bonfire\u201d, No. 11, 10 March 1860, pp. 4-5. A. Jab\u0142o\u0144ski states that it was at the beginning of 1861 that Trzecieski brought \u0141ukasiewicz to Polanka, where they \u2018set up\u2019 a distillery (A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit., no. 341, p. 21; Z. W\u00f3jcik, op. cit., p. 93, 101). This is in clear contradiction with the source information that already in March 1860 the distillery built by Trzecieski in Polanka offered a wide range of products. On the other hand, the date of \u0141ukasiewicz\u2019s arrival in Polanka seems to be precise.<\/p>\n\n\n\n

52 According to H. E. Gintel, until 1860 prospecting in B\u00f3brka was not very successful, although more abundant traces appeared: \u201eDie Nachforschungen wurden bis 1860 ohne besonderen Erfolg fortgesetzt, obwohl sich schon ergiebigere Spuren zeigten\u201d (H. E. Gintl, op. cit., p. 231).<\/p>\n\n\n\n

53 \u201eThe Bonfire\u201d no. 40, 29 September, 1860, p. 5-6.<\/p>\n\n\n\n

54 \u201eThe Bonfire\u201d, no. 43, 20 October, 1860, p. 8. In May 1860 Trzecieski asked Jan J\u0119drzejowicz to collect two packages of naphthalene of the 1st and 2nd grade from a certain Mr Schaftr in Rzesz\u00f3w, and to keep them in his cellar until they were transferred in autumn to the Commission House in Krak\u00f3w (AP Rzesz\u00f3w, the Miers\u2019 and J\u0119drzejowiczs\u2019 Archives, ref. no. 289, p. 20-22).<\/p>\n\n\n\n

55 Inter alia, \u201eThe Bonfire\u201d, 1860, no. 10, pp. 6-7; \u201cThe General Review\u201d, 1860, no. 21, p. 1.<\/p>\n\n\n\n

56 S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy, p. 521. The same author writes further on that the deposits in Kl\u0119czany were exhausted in the same year! The extensive entry \u201cKl\u0119czany\u201d in the Geographical Dictionary (SG) of the Kingdom of Poland says that the refinery in Kl\u0119czany was established in July 1859 by the Zieli\u0144ski brothers and I. \u0141ukasiewicz. In 1861 the deposit started to run out, so the company was dissolved and \u0141ukasiewicz moved to B\u00f3brka (SG, vol. 4, pp. 142-143). When in 1860, at the exhibition of the Agricultural and Economic Society in Krak\u00f3w held on 18-21 June, brothers Apolinary and Eugeniusz Zieli\u0144ski received a bronze medal for rock oil from their \u201cfactory\u201d in Kl\u0119czany, \u0141ukasiewicz was not mentioned at all (\u201cThe Agricultural and Industrial Weekly\u201d, Year 7, 1860, No. 34, p. 266). He only acted as \u201ca technical manager\u201d of the refinery, not as a  partner (\u201cCzas\u201d (Time), 1859, no. 249, p. 1). This is confirmed by the following excerpt from the history of the company in Kl\u0119czany: \u201cMesseurs Zieli\u0144skis therefore erected a wooden building and placed four retorts in it, having called upon Mr Ignacy \u0141ukasiewicz, a pharmacist from Jas\u0142o for effecting the operation \u201c. (\u201cTime\u201d), 1861, no. 157, p. 3).<\/p>\n\n\n\n

57 \u201cThe Agricultural and Industrial Weekly\u201d, 1861, no. 21, p. 162. I would like to thank Prof. Tomasz Kargol for indicating this text.<\/p>\n\n\n\n

58 A. Jab\u0142o\u0144ski dates \u0141ukasiewicz\u2019s arrival in Polanka, and thus B\u00f3brka, to 1861 (A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit., no. 341, p. 21).<\/p>\n\n\n\n

59 A. Gorayski, op. cit., p. 15.<\/p>\n\n\n\n

60 [H. Walter], op. cit., p. 4. This is also confirmed by W. Anczyc\u2019s account (W. Anczyc, op. cit., no. 875, p. 223). W. Roeske erroneously suspected that Trzecieski\u2019s proposal concerned \u201csetting up a  partnership with Klobassa and building a  new refinery in Polanka.\u201d (ibidem, op. cit., p. 66).<\/p>\n\n\n\n

61 The first advertisement of this company was published by \u201cTime\u201d in issue no. 143 of 25th June, 1861.<\/p>\n\n\n\n

62 The company therefore did not have the name given in the existing literature \u201eKlobassa-Trzecieski-\u0141ukasiewicz\u201d, (The Geographical Dictionary of the Kingdom of Poland), vol. 1, p. 261; Z. W\u00f3jcik, op. cit., p. 96, 101). The distillery in Polanka was also not \u201c\u0141ukasiewicz\u2019s refinery\u201d. (Z. W\u00f3jcik, op. cit., p. 100).<\/p>\n\n\n\n

63 \u201cTime\u201d, 1861, no. 143, p. 4; no. 150, p. 4, no. 152, p. 4, no. 154, p. 4, no. 156, p. 4, no. 163, p. 4; \u201cCieszyn\u2019s Starlet. A  Magazine for Science, Industry and Amusement\u201d, No. 26, 29 June 1861, p. 182; No. 28, 13 July 1861, p. 196; No. 30, 27 July 1861, p. 208; No. 35, 31 August 1861, p. 235; No. 39, 28 September 1861, p. 258; \u201cThe General Review\u201d, No. 55, 29 June 1861, p. 4; No. 58, 6 July 1861, supplement; No. 60, 11 July 1861, p. 4; No. 63, 18 July 1861, p. 4; No. 67, 27 July 1861, p. 4; ANK, Files of A. Schneider, No. 1261 (Polanka).<\/p>\n\n\n\n

64 \u201eder Unternehmer K. Klobassa [\u2026] und der Mitbesitzer Titus Trzecieski (Mitteilungen aus dem Gebiete Statistik, Year 16, b. 1, Wien 1867, p. 67). In the years 1866, 1868, 1869 Klobassa was listed as the sole owner of the oil field (Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien f\u00fcr das Jahr 1866, Lemberg, p. 229; Galizisches Provinzial-Handbuch f\u00fcr das Jahr 1868, Lemberg, p. 344; Galizisches Provinzial-Handbuch f\u00fcr das Jahr 1869, Lemberg, p. 212). Therefore, the statement of S. Brzozowski that the oil field in B\u00f3brka in 1871 \u201cpassed into the complete possession of Klobassa\u201d is not true (S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy, p. 521).<\/p>\n\n\n\n

65 \u201cBerg\u00f6hlunternehmung des K. Klobassa in Bobrka bei Krosno [\u2026] welche im Jahre 1862 trotz der damals ausgesprochenen Beschr\u00e4nkung der Berg\u00f6hlregalit\u00e4t sich freiwillig dem Bergregale unterstellte und hierdurch ein hinreichendes Terrain von 7 Grubenmaassen erwarb [\u2026] (Mitteilungen aus dem Gebiete der Statistik, Year 16, b. 1, Wien 1869, p. 14). The authors of the latest monograph on \u0141ukasiewicz erroneously date obtaining of this permit to 1856 (P. Franaszek et al., op. cit., p. 135). It is worth recalling that in that year the law did not yet require any mining licence. It was only in the late 1850s and early 1860s that there was a debate about the nature of rock oil and whether it fell under the law on mining regalia. The Austrian authorities issued a  number of regulations on oil extraction. On 16 November 1860, a  ministerial decree included rock oil in the mining regalia, making it necessary to obtain a  mining permit. The owners of existing oil fields were ordered to apply to the district mining office within six months for the allocation of surface areas in the case of surface mining (upstream oil production), or of mining measures in the case of mining from seams lying at greater depths. As a result of a petition submitted to the Emperor by the Land Department on 16 May 1861, a decree was issued on 29 June 1861, postponing the implementation of the decree of 16 November 1860 until 1865. This was followed by an imperial decree issued on 2 February 1862, specifying that rock oil produced for lighting purposes is not part of the mining regalia (O. P. D. Hillbricht, Oil and the Methods of its Extraction in Galicia, \u201cA Journal Devoted to Law and Political Skills\u201d, Year 3, 1865, Krak\u00f3w 1865, pp. 171-178; \u201cThe General Review\u201d, 1860, No. 111, p. 3; \u201cA Household Friend\u201d, 1862, no. 1, p. 39; The Translations of Laws, Regulations and Announcements from the State Gazette for the Kingdom of Galicia and Lodomeria, and the Grand Duchy of Cracow), Year 1864, Lw\u00f3w 1864, pp. 183, 220).<\/p>\n\n\n\n

66 S. Brzozowski, \u0141ukasiewicz Jan J\u00f3zef Ignacy, p. 521. Z. W\u00f3jcik dates this fire to 1862, but without indicating a source basis (Z. W\u00f3jcik, op. cit., p. 101, 229). It actually took place on 22 September, 1862. One distillery building with 11 boilers was destroyed. A second distillery with 10 boilers and other buildings survived (\u201cThe Lw\u00f3w Newspaper\u201d, 1862, no. 248, p. 989).  <\/p>\n\n\n\n

67 \u201eOesterreichische Zeitschrift f\u00fcr Berg- und H\u00fcttenwesen\u201d, Jh. 14, 1866, no. 18, p. 142; .J. I. Kraszewski, From 1867 Accounts by B. Bolesta, part. II, Krak\u00f3w 1868, pp. 388, 585.<\/p>\n\n\n\n

68 In 1867 it was K. Klobassa and not \u0141ukasiewicz who asked Prof. J. Dietl for an expert assessment of mineral water flowing from wells in B\u00f3brka (Z. W\u00f3jcik, op. cit., p. 101).<\/p>\n\n\n\n

69 Z. W\u00f3jcik, op. cit., p. 230.<\/p>\n\n\n\n

70 Z. Kami\u0144ski, The Oil Industry in Galicia, and in Romania in recent years, \u201cThe Technical Review\u201d, 1908, no. 18, p. 227.<\/p>\n\n\n\n

71 H. Walter dates Trzecieski\u2019s withdrawal from the company to 1870 (ibidem, op. cit., p. 4). In 1871, only K. Klobassa was recorded in B\u00f3brka as the sole owner of the oil field, and I. \u0141ukasiewicz as the director (Organisation Chart of the Kingdom of Galicia and Lodomeria with the Grand Duchy of Cracow for the year 1871, Lw\u00f3w 1871, p. 189). A. Jablonski imprecisely dates the dissolution of the company in 1872 (A. Jab\u0142o\u0144ski, op. cit., no. 341, p. 23), and it is repeated after him by W. Anczyc (Ignacy \u0141ukasiewicz, \u201cEars [of grain]\u201d, 1882, no. 876, p. 229)<\/p>\n\n\n\n

72 In 1873 it is recorded that \u201cIgnacy \u0141ukasiewicz owns a rock oil refinery in Polanka\u201d. (Poland at the General Exhibition in Vienna in 1873. Letters by Agaton Giller, Lw\u00f3w 1873, p. 153)<\/p>\n\n\n\n

Dr Marian Wolski, Professor at Pontifical University of John Paul II, historian and art historian<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Born in 1962 in Warsaw, graduated in art history from the Jagiellonian University (1991), defended his doctoral thesis in history at the Jagiellonian University (1997), habilitated in 2014. Since 2018, associate professor at UPJP II. Head of the discipline of history at UPJP II (from 2019), head of the Department of History Auxiliary Sciences. Between 1995 and 2013 employee of the Institute of History of the Polish Academy of Sciences, Laboratory of the Historical-Geographical Dictionary of Malopolska in the Middle Ages. Author of over a hundred publications in the field of history. He deals with genealogy and settlement of noble lineages and families in the Middle Ages and early modern times, biographical studies, Latin palaeography, and the history of the Polish landed gentry. Co-founder of the Polish Landed Gentry Society (1990), member of the supreme authorities of the Polish Landed Gentry Society (1991-2009), president (2008-2014), and currently (from 2014) vice-president of the Krakow Branch of the Polish Landed Gentry Society, initiator and founder of the Landed Gentry Archive in Krakow, expert on genealogy and heraldry of the Union of the Polish Knights of Malta (from 1997), member of the Social Committee for the genealogy and heraldry (since 1997), member of the Social Committee for Renovation of Krakow Monuments (since 2009), President of the Board of the Czartoryski Dukes Foundation in Krakow (2013-23 December 2016), Chairman of the Council of the Zofia and Jan W\u0142odek Foundation (since 2018), member of the Scientific Council of the Polish Biographical Dictionary (since 2019). In 2002 he initiated the signing of a cooperation agreement by the Polish Landowners’ Association with the Institute of National Remembrance (IPN), whose aim was to prosecute communist crimes against representatives of the Polish landed gentry, as well as to promote the knowledge about the historical legacy of the landed gentry among young people. Together with the Institute of National Remembrance (IPN) Krak\u00f3w, it has co-organised (since 2013) nationwide competitions on the Polish landed gentry for primary and secondary school students. For his efforts to restore the memory of the Polish landed gentry he was awarded the Silver Cross of Merit (2017) by the President of the Republic of Poland.<\/p>\n\n\n\n


<\/a>
 




 

 
 
<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

POCZ\u0104TKI PRZEMYS\u0141U NAFTOWEGO W GALICJI … Wiek Nafty 1-4\/2022 Z prawdziw\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 zapraszam do lektury dalszych opracowa\u0144 dotycz\u0105cych dzia\u0142alno\u015bci Tytusa Trzecieskiego i Ignacego \u0141ukasiewicza, tw\u00f3rc\u00f3w przemys\u0142u… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2391,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[40],"tags":[],"class_list":["post-2363","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly-o-rodzinie-i-czlonkow-rodziny"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2363","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2363"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2363\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2419,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2363\/revisions\/2419"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2391"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2363"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}