{"id":2400,"date":"2023-02-04T12:13:53","date_gmt":"2023-02-04T11:13:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/?p=2400"},"modified":"2023-02-06T11:57:48","modified_gmt":"2023-02-06T10:57:48","slug":"wspomnienia-kingi-moysowej-z-1984-roku-o-ksiedzu-arcybiskupie-jozefie-teodorowiczu-zmarlym-we-lwowie-w-grudniu-1938-r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/?p=2400","title":{"rendered":"\u00a0\u00a0 \u00a0Wspomnienia Kingi Moysowej z 1984 roku, o Ksi\u0119dzu\u00a0 Arcybiskupie J\u00f3zefie Teodorowiczu zmar\u0142ym we Lwowie, w grudniu 1938 r.<\/strong>"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"
Kinga Moysa<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Podczas ostatniego pobytu w naszym dawnym, dynowskim dworze na W. \u015awi\u0119tych 2022 r., otrzymali\u015bmy od nieocenionych Pa\u0144 Wychowawczy\u0144 tam\u017ce pracuj\u0105cych, znaleziony w starej skrzyni, kolejny zeszyt wspomnie\u0144 Kingi z Trzecieskich Moysowej, mojej ciotecznej Babci.
<\/p>\n\n\n\n

Z przyjemno\u015bci\u0105 ale i wzruszeniem przepisa\u0142am je, a zwa\u017cywszy, \u017ce Autorka mia\u0142a wtedy 88 lat i pewne k\u0142opoty z wyra\u017anym pisaniem, \u017ce tekstu nikt dot\u0105d nie przeczyta\u0142, (zosta\u0142 napisany przed 39 laty), a przecie\u017c dotyczy bardzo zas\u0142u\u017conej dla polskiej historii i kultury Postaci, doszli\u015bmy do wniosku \u017ce warto go udost\u0119pni\u0107 na \u0142amach naszej strony szerszemu Gronu Drogich Czytelnik\u00f3w.
I oto one.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105dz Arcybiskup J\u00f3zef Teodorowicz pochodzi\u0142 ze znanej ormia\u0144skiej rodziny osiedlonej od wiek\u00f3w w po\u0142udniowej Polsce, a w szczeg\u00f3lno\u015bci na tzw. Pokuciu miedzy Wschodnimi Karpatami a Bukowin\u0105. Teodorowiczowie byli blisko spokrewnieni z wieloma rodzinami ormia\u0144skimi przewa\u017cnie z tzw. warstwy ziemia\u0144skiej, kt\u00f3re gospodarowa\u0142y na pi\u0119knych ziemiach Pokucia, nad Prutem i Dolnym Czeremoszem.
By\u0142y to rodziny wprawdzie pochodzenia ormia\u0144skiego, a wiec innej rasy ni\u017c Polacy, nie mniej o kulturze znacznie starszej ni\u017c polska, a chrze\u015bcija\u0144stwo by\u0142o w narodzie ormia\u0144skim o par\u0119 wiek\u00f3w wcze\u015bniej zakorzenione ni\u017c w Polsce.
Rodzina Teodorowicz\u00f3w musia\u0142a by\u0107 na pewno uczuciowo silnie zwi\u0105zana z narodem i kultur\u0105 polsk\u0105, bo wyda\u0142a Ks. Arcybiskupa J\u00f3zefa, jednego z najgor\u0119tszych patriot\u00f3w polskich z ko\u0144ca XIX i pierwszej po\u0142owy XX wieku.
W pa\u017adzierniku 1912 r. odby\u0142 si\u0119 w Wiedniu Mi\u0119dzynarodowy Kongres Eucharystyczny. By\u0142y to jeszcze czasy zabor\u00f3w, i Lw\u00f3w stolica \u00f3wczesnej Galicji nale\u017c\u0105cej do Monarchii Austro-Wegierskiej, by\u0142 mo\u017ce najwa\u017cniejszym centrum kultury umys\u0142owej Polski.
Lw\u00f3w by\u0142 te\u017c stolic\u0105 trzech Metropolii, a mianowicie Arcybiskupstw: rzymsko-katolickiego, greko-katolickiego i ormia\u0144sko-halickiego. Arcybiskupem ormia\u0144sko-halickim by\u0142 J\u00f3zef Teodorowicz.
Na wspomnianym Kongresie Eucharystycznym byli moi Rodzice, Stefanowie Trzeciescy z Dynowa. Po powrocie opowiadali nam dzieciom i s\u0142u\u017cbie o uroczysto\u015bciach i nabo\u017ce\u0144stwach, w kt\u00f3rych brali udzia\u0142. Zjecha\u0142y do Wiednia t\u0142umy z ca\u0142ej katolickiej Europy i najbardziej znani m\u00f3wcy. Rodzice opowiadali nam o mowie arcybiskupa Teodorowicza, wyg\u0142oszonej, naturalnie, po niemiecku, kt\u00f3ra zosta\u0142a oceniona przez osoby kompetentne jako jedno z najlepszych pod wzgl\u0119dem merytorycznym ze wszystkich przem\u00f3wie\u0144 tam wyg\u0142oszonych.
Ks. Teodorowicz przebywa\u0142 niemal stale w swej stolicy arcybiskupiej we Lwowie. Diecezja jego obejmuj\u0105ca kilkana\u015bcie parafii ormia\u0144sko-katolickich nie mog\u0142a mu wype\u0142ni\u0107 czasu, ale go nie traci\u0142.
Ca\u0142\u0105 dusz\u0105 by\u0142 oddany sprawie polskiej i to by\u0142o charakterystyczn\u0105 cech\u0105 jego pos\u0142ugi. Przed 1-sz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 by\u0142 pos\u0142em do parlamentu austriackiego, gdzie dzia\u0142a\u0142 na rzecz propagowania ustaw korzystnych dla \u00f3wczesnego zaboru austriackiego, czyli Galicji. Zyska\u0142 nawet nazw\u0119 zagorza\u0142ego, polskiego nacjonalisty.
Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci w listopadzie 1918 roku, ze zdwojon\u0105 energi\u0105 rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 na forum politycznym. Zosta\u0142 wybrany pos\u0142em na pierwszy polski Sejm. Przed wyjazdem do Warszawy, wyg\u0142osi\u0142 we lwowskiej katedrze p\u0142omienne kazanie, w czasie kt\u00f3rego pad\u0142y s\u0142owa: Jedziemy na Sejm do Warszawy, pierwszy w odrodzonej ojczy\u017anie.
Pami\u0119tam uroczysto\u015b\u0107 50- lecia wybuchu powstania Styczniowego 1863 r. By\u0142 to dzie\u0144 22.I 1913 r. Lw\u00f3w, jak wszystkie polskie miasta obchodzi\u0142 ten dzie\u0144 uroczy\u015bcie.
By\u0142am w katedrze rzymsko-katolickiej wype\u0142nionej po brzegi t\u0142umem ludzi wszystkich stan\u00f3w, organizacji, m\u0142odzie\u017cy szkolnej i akademickiej. Podczas uroczystej Mszy \u015bw. Ks. biskup Teodorowicz wyg\u0142osi\u0142 kazanie, kt\u00f3rego mottem by\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107 Ojczyzny. Min\u0119\u0142o od tego dnia 71 lat, ja jednak pami\u0119tam, a mia\u0142am wtedy zaledwie lat 17, jakie wra\u017cenie wywar\u0142o ono na ca\u0142ym t\u0142umie ludzi, a nawet niekt\u00f3re zwroty takie jak pocz\u0105tek: \u201dWzywam Ci\u0119 \u015bwi\u0119ta mi\u0142o\u015bci kochanej Ojczyzny\u201d.
Jako krewny rodziny Bohdanowicz\u00f3w, Arcybiskup by\u0142 r\u00f3wnie\u017c spowinowacony z rodzin\u0105 mojej te\u015bciowej, Ludwiki z Kaprich Moysowej. By\u0142a ona zaprzyja\u017aniona z matk\u0105 ks. Biskupa (zdaje mi si\u0119 z domu Ochanowicz\u00f3wn\u0105), kt\u00f3ra mieszka\u0142a z synem przez d\u0142ugie lata w domu arcybiskupa, przy katedrze ormia\u0144skiej we Lwowie. Prowadzi\u0142a Mu dom i pilnowa\u0142a, aby syn zbyt hojnie nie obdarza\u0142 potrzebuj\u0105cych swoimi osobistymi rzeczami, kt\u00f3rych potem mog\u0142oby mu zabrakn\u0105\u0107. Wiadomo, \u017ce arcybiskup ormia\u0144ski nie mia\u0142 ziemi, folwark\u00f3w, las\u00f3w i na wielkie wydatki nie m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107.
Pami\u0119tam, \u017ce moja te\u015bciowa, po wizycie u pani Teodorowiczowej, opowiada\u0142a, \u017ce ta skar\u017cy\u0142a si\u0119 przed ni\u0105 na syna, \u017ce da\u0142 jakiemu\u015b ubogiemu swoje futro, \u017ce rozdaje najpotrzebniejsze rzeczy, bez wzgl\u0119du czy b\u0119dzie je m\u00f3g\u0142 sobie kupi\u0107. Powiedzia\u0142am mu: \u201dW Kurii jeste\u015b ekscelencj\u0105, ale tu w domu jeste\u015b J\u00f3ziem i masz mnie s\u0142ucha\u0107, a nie rozdawa\u0107\u201d.
Ksi\u0105dz Arcybiskup jako zagorza\u0142y patriota polski i stronnik \u00f3wczesnego stronnictwa Narodowo-Demokratycznego (tzw. Endecji), by\u0142 przeciwnikiem J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego , z czym si\u0119 nie kry\u0142.
W latach 30 tych, gdy kult osoby Pi\u0142sudskiego osi\u0105gn\u0105\u0142 szczyt, odby\u0142o si\u0119 posiedzenie Zwi\u0105zku Ziemian Pokucia w Ko\u0142omyji na kt\u00f3rym by\u0142 i m\u00f3j m\u0105\u017c, Micha\u0142 Moysa. Rzucono tam projekt postawienia pomnika marsza\u0142kowi Pi\u0142sudskiemu na rynku w Ko\u0142omyji. Pomnik miano zam\u00f3wi\u0107 u znanego rze\u017abiarza Laszczki, i mia\u0142 kosztowa\u0107 ogromn\u0105 jak na \u00f3wczesne czasy sum\u0119 150 000 z\u0142. Sam prezes Zwi\u0105zku nak\u0142ania\u0142 zebranych ziemian do sk\u0142adki. Pomimo, i\u017c wielu zebranych przyj\u0119\u0142o ten pomys\u0142 niech\u0119tnie, gdy\u017c by\u0142y to czasy g\u0142\u0119bokiego kryzysu ekonomicznego, fatalnego stanu rolnictwa i wszystkim brakowa\u0142o got\u00f3wki, zgodzono si\u0119 na ten pomnik.
W\u00f3wczas m\u00f3j m\u0105\u017c, ze zwyk\u0142\u0105 sobie odwag\u0105 przekona\u0144, zaprotestowa\u0142. Zaproponowa\u0142, aby za te pieni\u0105dze zrobi\u0107 co\u015b po\u017cytecznego dla og\u00f3\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa. Brakowa\u0142o wtedy szk\u00f3\u0142, dr\u00f3g, most\u00f3w, szpitali. Powiedzia\u0142 te\u017c, \u017ce pomnik\u00f3w nie stawia si\u0119 ludziom za \u017cycia. To wyst\u0105pienie wywo\u0142a\u0142o burz\u0119, a memu m\u0119\u017cowi zarzucono brak patriotyzmu. Ale nie ust\u0105pi\u0142 i nadal protestowa\u0142 przeciw pomnikowi.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Micha\u0142 Moysa z synem Stefanem, 1930 r.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W par\u0119 miesi\u0119cy potem w (pismo nieczytelne) u pani Eugenii Tatarczukowej odby\u0142o si\u0119 inauguracyjne posiedzenie paru ziemianek na kt\u00f3rym za\u0142o\u017cono Sodalicj\u0119 Maria\u0144sk\u0105 Pa\u0144. Obecnym na tym posiedzeniu by\u0142 i arcybiskup Teodorowicz, kt\u00f3ry czas wakacyjny na Pokuciu sp\u0119dza\u0142 u swoich kuzyn\u00f3w w Dziwnowie.
Po zebraniu przyst\u0105pi\u0142 do mnie z uprzejmym u\u015bmiechem i s\u0142owami: \u201dGratuluj\u0119 Pani\u201d. Na moje zdziwione zapytanie czego mi gratuluje, odpowiedzia\u0142: \u201dGratuluj\u0119 odwagi i charakteru u m\u0119\u017ca Pani, kt\u00f3ry wyst\u0105pi\u0142 przeciw pomnikowi Pi\u0142sudskiego\u201d.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Kinga i Micha\u0142 Moysowie<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ksi\u0105dz Arcybiskup by\u0142 wielkim mi\u0142o\u015bnikiem m\u0142odzie\u017cy akademickiej. W latach 30 tych wzm\u00f3g\u0142 si\u0119 bardzo ruch religijny (Odrodzenie) pod jego protektoratem . W pierwszych dniach grudnia, bodaj\u017ce 1931r., widzia\u0142am na ulicach Lwowa du\u017ce, bia\u0142e plakaty skierowane do m\u0142odzie\u017cy: \u201dKole\u017canki i Koledzy! 8 grudnia \u015bwi\u0119to naszej Patronki i Kr\u00f3lowej. Niech nikogo z nas nie zabraknie przy Stole Pa\u0144skim\u201d.
Ksi\u0105dz Arcybiskup by\u0142 czynnym cz\u0142onkiem korporacji studenckiej.
Gdy sp\u0119dza\u0142 swoje wakacje w Dziwnowie ( w powiecie \u015bniaty\u0144skim), nieopodal naszego maj\u0105tku w Rudnikach, kt\u00f3rego\u015b roku ucieszyli\u015bmy si\u0119 z jego odwiedzin. Pe\u0142en prostoty, dobroci i kultury zachowa\u0142 si\u0119 do dzi\u015b takim w mojej pami\u0119ci.
W Dziwnowie pracowa\u0142 nad swoim dzie\u0142em o Chrystusie. ( Nie pami\u0119tam ju\u017c teraz tytu\u0142u).Pisywa\u0142 w ogrodzie, przy kamiennym stole pod jab\u0142oniami. Przeszkadza\u0142y mu nader indyki, kt\u00f3re pani Kazimiera Bohdanowiczowa hodowa\u0142a. Nawet kiedy\u015b, w przyst\u0119pie zniecierpliwienia zapyta\u0142 po co si\u0119 je trzyma, te ptaki takie dokuczliwe, nawet wskakuj\u0105ce mu na st\u00f3\u0142.
We Lwowie niekt\u00f3re rodziny zaprasza\u0142y Arcybiskupa. Aby si\u0119 im odwdzi\u0119czy\u0107 posy\u0142a\u0142 czasami tuczony dr\u00f3b, aby mieli co poda\u0107 na obiad. A potem, zapytany po powrocie przez matk\u0119, nawet nie wiedzia\u0142 co jad\u0142: kaczk\u0119 czy kur\u0119. Nie by\u0142 smakoszem.
Wielk\u0105 zas\u0142ug\u0105 Arcybiskupa, by\u0142o gruntowne odnowienie katedry ormia\u0144skiej. Znany artysta, malarz Rosen podj\u0105\u0142 si\u0119 prac malarskich i stworzy\u0142 dzie\u0142o podnoszone do wysokiej rangi artystycznej.
Zdecydowan\u0105 zas\u0142ug\u0105 Arcybiskupa by\u0142o zatarcie r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy oboma katolickimi obrz\u0105dkami: ludzie ucz\u0119szczali na zmian\u0119 do obu \u015bwi\u0105ty\u0144. Naturalnie u Ormian u\u017cywano j\u0119zyka staro-ormia\u0144skiego.
W roku 1938 zdrowie Arcybiskupa zacz\u0119\u0142o si\u0119 gwa\u0142townie pogarsza\u0107. Na par\u0119 tygodni przed \u015bmierci\u0105, nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c opuszcza\u0107 \u0142\u00f3\u017cka. Odwiedza\u0142 go wtedy siostra mego m\u0119\u017ca, Janina z Moys\u00f3w Szczepa\u0144ska. Opowiada\u0142a mi z jak\u0105 pogod\u0105, spokojem i poddaniem si\u0119 woli Bo\u017cej chory znosi\u0142 swoje cierpienie.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Rodzina Moys\u00f3w: od prawej Janina Szczepa\u0144ska z Moys\u00f3w, jej syn W\u0142adys\u0142aw, Kinga i Micha\u0142 Moysowie, syn Stefan<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Piel\u0119gnowa\u0142y go siostry zakonne, bardzo do niego przywi\u0105zane. Jedna z nich w chwili nasilenia cierpienia powiedzia\u0142a, \u017ce chcia\u0142by wzi\u0105\u0107 na siebie jego cz\u0119\u015b\u0107. Na to chory odpowiedzia\u0142 z u\u015bmiechem: \u201dNie siostro, ja tego nie da\u0142bym nikomu, to moja porcja, kt\u00f3ra tylko mnie si\u0119 nale\u017cy\u201d.
Umar\u0142 w pierwszych dniach grudnia 1938 roku. Pojechali\u015bmy na pogrzeb oboje z m\u0119\u017cem. Sta\u0142 si\u0119 on wielk\u0105 manifestacj\u0105 katolicyzmu mieszka\u0144c\u00f3w Lwowa.
Przy zw\u0142okach wystawionych w katedrze ormia\u0144skiej pe\u0142nili stra\u017c studenci uniwersytetu w czapkach korporacyjnych i z wyci\u0105gni\u0119tymi szpadami. Studenci orzekli, \u017ce nie pozwol\u0105 aby trumn\u0119 wieziono na karawanie ci\u0105gni\u0119tym przez konie. Otoczyli j\u0105 zwartym czworobokiem i na zmian\u0119 nie\u015bli na ramiona od katetery ormia\u0144skiej na cmentarz Obro\u0144c\u00f3w Lwowa b\u0119d\u0105cy cz\u0119\u015bci\u0105 cmentarza \u0141yczakowskiego.
Tysi\u0105ce ludzi, organizacji katolickich, m\u0142odzie\u017c szkolna i akademicka, senat profesor\u00f3w uniwersyteckich, w\u0142adze miejskie i pa\u0144stwowe oraz t\u0142umy mieszka\u0144c\u00f3w wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 w tej ostatniej drodze Arcybiskupa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Podczas ostatniego pobytu w naszym dawnym, dynowskim dworze na W. \u015awi\u0119tych 2022 r., otrzymali\u015bmy od nieocenionych Pa\u0144 Wychowawczy\u0144 tam\u017ce pracuj\u0105cych, znaleziony w starej skrzyni, kolejny… <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1742,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[],"class_list":["post-2400","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pamietniki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2400","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2400"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2424,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2400\/revisions\/2424"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1742"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}