{"id":2783,"date":"2026-01-12T17:10:29","date_gmt":"2026-01-12T16:10:29","guid":{"rendered":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/?p=2783"},"modified":"2026-01-28T10:15:29","modified_gmt":"2026-01-28T09:15:29","slug":"antoni-chamiec-biografia-ihora-czornowola-ze-lwowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/?p=2783","title":{"rendered":"Antoni Chamiec – Ihor Czornowo\u0142 – Lw\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Antoni Chamiec, autor Stanis\u0142aw Batowski, w\u0142asno\u015b\u0107 rodziny     <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W lipcu 2024 nawi\u0105za\u0142 ze mn\u0105 kontakt Pan Doktor  Ihor Czarnowo\u0142 z Uniwersytetu Lwowskiego. Interesuje si\u0119 on postaci\u0105 mego dwa razy pradziadka Antoniego Chamca, (aktywnego uczestnika Powstania Styczniowego  w roli pe\u0142nomocnika Rz\u0105du Narodowego na Rusi a potem pos\u0142a do Sejmu  Krajowego i Rady Pa\u0144stwa w Galicji).<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Pan Czarnowo\u0142, jako pierwszy opracowa\u0142 jego zas\u0142u\u017con\u0105 biografi\u0119, jeszcze nie publikowan\u0105  z powodu tamtejszej wojny.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Z przyjemno\u015bci\u0105 wi\u0119c\u00a0 przedstawiam\u00a0 szczeg\u00f3\u0142owy tekst licz\u0105c na wzbudzenie zainteresowa\u0144 Czytelnik\u00f3w. Naturalnie robi\u0119 to za zgod\u0105 Autora zachowuj\u0105c pe\u0142n\u0105 specyfik\u0119 pisowni<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Maria Baraniecka-Witkowska<\/em><\/p>\n\n\n\n

POWSTANIE <\/strong>STYCZNIOWE <\/strong>I UKRAI\u0143SKI RUCH NARODOWY:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

ANTONI <\/strong>C<\/strong>HAM<\/strong>I<\/strong>E<\/strong>C<\/strong>(1840 \u2013 1908) \u2013 UKRAI\u0143<\/strong>SKI <\/strong>KASTU\u015a KALINOWSKI?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W 2023 r. obchodzono uroczy\u015bcie 160 rocznic\u0119 powstania Styczniowego. Do obchod\u00f3w przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 tak\u017ce Ukraina. W dniu 11 stycznia 2023 r. podczas spotkania prezydent\u00f3w Ukrainy, Litwy i Polski we Lwowie przyw\u00f3dcy trzech kraj\u00f3w przyj\u0119li deklaracj\u0119 specjaln\u0105 rozpoczynaj\u0105c\u0105 si\u0119 wzmiank\u0105 o \u201e160 rocznicy naszego wsp\u00f3lnego Powstania Styczniowego (1863-1864), skierowanego przeciwko tyranii i uciskowi\u201d, a tak\u017ce o wsp\u00f3lnym pa\u0144stwie \u2013 Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, \u201ekt\u00f3re stanowi\u0142o zapor\u0119 przed tyrani\u0105 ze wschodu\u201d[1]<\/a>. W dniu 10 lutego 2023 r. premier-ministr Ukrainy D. Szmyhal podpisa\u0142 zarz\u0105dzenie \u201eW sprawie zatwierdzenia planu dzia\u0142a\u0144 w zakresie przygotowania i przeprowadzenia w 2023 r. przez Ukrain\u0119 i Rzeczpospolit\u0105 Polsk\u0105 wsp\u00f3lnych obchod\u00f3w 160 rocznicy pocz\u0105tku powstania Styczniowego w latach 1863-1864\u201d[2]<\/a>, odby\u0142y si\u0119 dwie konferencje naukowe (jedn\u0105 zorganizowa\u0142 Ukrai\u0144ski Instytut Pami\u0119ci Narodowej, drug\u0105 \u2013 Instytut Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy). W por\u00f3wnaniu z poprzednimi powstaniami, powstanie Styczniowe by\u0142o przygotowane najgorzej, ale \u017cadne inne powstanie nie mia\u0142o tak znacz\u0105cego odd\u017awi\u0119ku mi\u0119dzynarodowego jak Styczniowe, przyspieszaj\u0105c, mi\u0119dzy innymi, tworzenie si\u0119 sieci ukrai\u0144skiego ruchu narodowego. Zwykle inteligencja ukrai\u0144ska uznawa\u0142a wp\u0142ywy polskie na sw\u00f3j ruch narodowy niech\u0119tnie, przyznaj\u0105c si\u0119 natomiast do na\u015bladowania wzor\u00f3w czeskich, serbskich, niemieckich, a nawet rosyjskich. Rozw\u00f3j ukrai\u0144skiego ruchu narodowego przebiega\u0142 r\u00f3wnolegle do polskiego (w tym samym czasie M. Katkow zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na potencjalne niebezpiecze\u0144stwo bia\u0142oruskiego separatyzmu dla imperium car\u00f3w; pojawienie si\u0119 nacjonalizmu litewskiego jest tak\u017ce rezultatem powstania 1863 r.) nie mog\u0142o nie zaniepokoi\u0107 cz\u0119\u015bci biurokracji rosyjskiej. Tak narodzi\u0142a si\u0119 znana teza o separatyzmie ukrai\u0144skim jako o \u201eintrydze polskiej \u201d, kt\u00f3r\u0105 quasi-historycy do dzi\u015b propaguj\u0105 w Rosji na czele z prezydentem Putinym. Ale je\u015bli powiedzie\u0107 kr\u00f3tko o globalnym znaczeniu<\/p>\n\n\n\n

powstania Styczniowego, to mamy do czynienia z prewrotem nacjonalistycznym stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych w zachodnich prowincjach cesarstwa Rosyjskiego (a tak\u017ce w jego stolicach, Petersburgu i Moskwie) pod wp\u0142ywami ideologii romantyzmu i powstania Styczniowego, kt\u00f3re przewr\u00f3t ten uwie\u0144czy\u0142o[3]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W roku 2023 po raz pierwszy wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w obchodach powstania Styczniowego Ukraina, co, oczywi\u015bcie, powi\u0105zano z agresj\u0105 rosyjsk\u0105 i istotn\u0105 pomoc\u0105 Polski w walce z agresorami. W kontek\u015bcie tym przedstawicieli spo\u0142ecze\u0144stwa interesowa\u0142y tak\u017ce wydarzenia 1863 r. i dotychczasowe do\u015bwiadczenia walki z imperializmem rosyjskim, jednak obie wspomniane konferencje ukaza\u0142y fragmentarno\u015b\u0107 bada\u0144 nad powstaniem Styczniowym w Ukrainie.<\/p>\n\n\n\n

Niedostateczne zbadanie wydarze\u0144 powstania 1863 r. mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107 tak\u017ce szeregiem objektywnych przyczyn. Walka zbrojna na terytorium Ukrainy trwa\u0142a zaledwie trzy tygodnie, wi\u0119c Ukraina w por\u00f3wnaniu z ziemami polskimi, Litw\u0105 i Bia\u0142orusi\u0105, znajdowa\u0142a si\u0119 na marginesie powstania. Dlatego bogata polska historiografia powstania Styczniowego umie\u015bci\u0142a wydarzenia w Ukrainie na ostatnim miejscu. Ponadto, w przeciwie\u0144stwie do Polski, Litwy i Bia\u0142orusi, rosyjskiej \u017candarmerii nigdy nie uda\u0142o si\u0119 wy\u015bledzi\u0107 polskiego rz\u0105du powsta\u0144czego Ukrainy; za\u015b sami przyw\u00f3dcy powstania, przebywaj\u0105c w emigracji, ukryli tajemnic\u0119, dlatego nawet jego pe\u0142ny sk\u0142ad pozostaje do dzi\u015b nie znany.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli chodzi o ukrai\u0144skie \u015brodowisko patriotyczne, to cho\u0107 zwykle ocenia\u0142o do\u015bwiadczenia powstania Styczniowego pozytywnie, nie uczestniczy\u0142o ono w obchodach, uwa\u017caj\u0105c ich za polski jubileusz narodowy. Dlatego te\u017c historiografia ukrai\u0144ska powstania Styczniowego jest uboga i zbyt fragmentaryczna. Dopiero w setn\u0105 rocznic\u0119 powstania ukaza\u0142y si\u0119 dwa  tomy \u017ar\u00f3de\u0142 archiwalnych (wprowadzenie w j\u0119zyku rosyjskim, ukrai\u0144skim i polskim)[4]<\/a> pod redakcj\u0105 Grzegorza Marachowa, pracownika naukowego Instytutu Historii Akademii Nauk Ukrai\u0144skiej SRR; a w 1967 r. Uniwersytet Szewczenki w Kijowie opublikowa\u0142 jego monografi\u0119 o powstaniu (w j\u0119zyku rosyjskim)[5]<\/a>. Po tych wa\u017cnych publikacjach o powstaniu Styczniowym na Ukrainie nie napisano prawie nic. Podobnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych podr\u0119cznik\u00f3w historii Ukrainy nawet o nim nie wspominaj\u0105[6]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Przedmiotem niniejszego opracowania jest wp\u0142yw powstania 1863-1864 na rozw\u00f3j ukrai\u0144skiego ruchu narodowego w kontek\u015bcie biografii Antoniego Chamca (11 XI 1840 \u2013 7 III 1908), studenta wydzia\u0142u fizyczno-matematycznego Uniwersytetu \u015aw. W\u0142odzimierza w Kijowie, ch\u0142opomana, przyjaciela W. Antonowicza i T. Rylskiego, organizatora rz\u0105du powsta\u0144czego 1863 r. na Ukrainie, absolwenta Sorbony, wp\u0142ywowego urz\u0119dnika rz\u0105du austriackiego, pos\u0142a na Sejm galicyjski i Reichsrat austriacki, wieloletniego przyw\u00f3dcy Galicyjskiego Wydzia\u0142u Krajowego, prezesa towarzystwa wzajemnej pomocy powsta\u0144c\u00f3w styczniowych we Lwowie, jednego z g\u0142\u00f3wnych organizator\u00f3w porozumienia polsko-ukrai\u0144skiego w latach 1890-1894 (wraz z ukrai\u0144skim historykiem W. Antonowiczem). Opr\u00f3cz wielu talent\u00f3w politycznych, w\u0142a\u015bciwych A. Chamcowi, by\u0142 on tak\u017ce genialnym spiskowcem. Dlatego te\u017c, mimo \u017ce A. Chamiec przez niemal ca\u0142e swoje \u015bwiadome \u017cycie znacznie wp\u0142ywa\u0142 na polityk\u0119 ukrai\u0144sk\u0105, dzi\u015b ta wa\u017cna posta\u0107 jest ca\u0142kowicie zapomniana, wi\u0119c historiografia \u017cycia i dzia\u0142alno\u015bci A. \u0421ham\u0441a jest niewielka. Jego nazwisko pojawia si\u0119 przede wszystkim w polskich wspomnieniach o Kijowie w przededniu powstania 1863 r., jego skromny biogram znajduje si\u0119 tak\u017ce w tomie trzecim \u201ePolskiego s\u0142ownika biograficznego\u201d[7]<\/a>, a tak\u017ce w mojej monografii \u201e\u041f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u043e-\u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u0430 \u0443\u0433\u043e\u0434\u0430 1890-1894 \u0440\u0440.\u201d (Lw\u00f3w, 2000) i \u201e\u041d\u0430\u0440\u0438\u0441\u0430\u0445 \u0437 \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u0457 \u0413\u0430\u043b\u0438\u0447\u0438\u043d\u0438\u201d (Lw\u00f3w, 2017), katalogu wystawy do 160 rocznicy powstania Styczniowego[8]<\/a>, i to wszystko.<\/p>\n\n\n\n

Podstaw\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142ow\u0105 bada\u0144, poza wspomnianymi ju\u017c polskimi wspomnieniami o ludziach Kijowa w przededniu i w czasie powstania T. Bobrowskiego, W. Lasockiego, F. Rawity-Gawro\u0144skiego i L. Syroczy\u0144skiego, s\u0105 wspomnienia rodzinne c\u00f3rki A. Chamca Eleonory, A. Barwi\u0144skiego, epistolaria A. Chamca, przechowana w zespole Barwi\u0144skich Oddzia\u0142u R\u0119kopis\u00f3w Lwowskiej Biblioteki Narodowej im. W. Stefanyka Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, materia\u0142y ze spraw \u015bledczych i s\u0105dowych przeciwko powsta\u0144com w Centralnym Pa\u0144stwowym Archiwum Historycznym Ukrainy w Kijowie, a zadaniem \u2013 wprowadzenie ujawnionych informacji w obieg naukowy w formie naukowego artyku\u0142u biograficznego. B\u0119dzie to zatem opracowanie oparte na odkryciu nowych, wa\u017cnych dokument\u00f3w dotycz\u0105cych powstania 1863 roku i tendencji do porozumienia polsko-ukrai\u0144skiego w ostatnich dziesi\u0119cioleciach XIX wieku.<\/p>\n\n\n\n

Sam ja zainteresowa\u0142em si\u0119 osob\u0105 A. Chamca jeszcze na pocz\u0105tku lat 1990ch pod czas napisania pracy doktorskiej o ugodzie polsko-ukrai\u0144skiej w latach 1890-1894. Dwa lata temu zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do mnie profesor Aleksander Smolanczuk z Uniwersytetu Warszawskiego z propozycj\u0105 wypowiedzi\u0107 si\u0119 pod wzgl\u0119dem wp\u0142ywu powstania Styczniowego na ukrai\u0144ski ruch narodowy[9]<\/a>. Mniej-wi\u0119cej to samo powt\u00f3rzy\u0142em w przedmowie do t\u0142umaczenia ukrai\u0144skiego ksi\u0105\u017cki profesorki Alicji Ku\u0142eckiej[10]<\/a>. Kontynuuj\u0105\u0107 badania poprzednie, opr\u00f3cz nowo\u015bci opracowa\u0144 \u017ar\u00f3d\u0142owych, tym razem pragn\u0119 podkre\u015bli\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 A. Chamca jako g\u0142\u00f3wnej postaci powstania 1863 na Ukrainie, organizatora i przyw\u00f3dcy polskiego podziemnego rz\u0105du powsta\u0144czego na ziemiach ukrai\u0144skich; po drugie, jako jednego z g\u0142\u00f3wnych organizator\u00f3w porozumienia polsko-ukrai\u0144skiego w latach 1890-1894 w Galicji. Jest zatem weteranem polityki ukrai\u0144skiej, sam na ni\u0105 wp\u0142ywa\u0142 i j\u0105 tworzy\u0142 w latach 1860-1900, ponadto ustali\u0142 jej kierunek strategiczny (wraz z W. Antonowiczem), kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej M. Chwylowy zdefiniowa\u0142 w znanej formule \u201ePrecz od Moskwy!\u201d<\/p>\n\n\n\n

Droga w polityk\u0119:<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

nacjonalizm, \u201epury\u015bci\u201d i \u201ech\u0142opomani\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug legendy rodzinnej, to nie do ko\u0144ca, \u200b\u200btak powiem, nazwisko arystokratyczne pochodzi od slu\u017c\u0105cego kr\u00f3lowi Kazimierzowi III protoplasty rodu, kt\u00f3ry ubolewa\u0142 nad losami ch\u0142op\u00f3w, dlatego szlachta pogardza\u0142a nim, przezywaj\u0105c \u201echamcem\u201d[11]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Antoni Jaksa Chamiec herbu \u201eGryf\u201d urodzi\u0142 si\u0119 11 listopada 1840 r. we wsi Andruha na Wo\u0142yniu, obecnie w powiecie krzemienieckim obwodu tarnopolskiego, i by\u0142 pierworodnym w rodzinie Stanis\u0142awa Chamca i Bronis\u0142awy z Moszy\u0144skich. Mia\u0142 braci Marjana, Leona, Gabriela i siostr\u0119 Teres\u0119. Po uko\u0144czeniu gimnazjum w R\u00f3wnem w 1857 roku wst\u0105pi\u0142 na wydzia\u0142 fizyczno-matematyczny Uniwersytetu \u015aw. W\u0142odzimierza.<\/p>\n\n\n\n

Za\u0142o\u017cony w 1834 roku w Kijowie Uniwersytet \u015aw. W\u0142odzimierza mia\u0142 zast\u0105pi\u0107 zlikwidowany Uniwersytet Wile\u0144ski \u2013 przed powstaniem 1831 roku najwi\u0119kszy polski o\u015brodek intelektualny. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce w\u015br\u00f3d student\u00f3w kijowskich przewa\u017cali Polacy.<\/p>\n\n\n\n

M\u0142odzierz kijowska ostatniego okresu panowania Miko\u0142aja I by\u0142a apolityczna. Panowa\u0142 duch sybarytyzmu, a w\u0142adze pod przewodnictwem general-gubernatora milcz\u0105co tolerowa\u0142y orgii studenckie. Po koronacji Aleksandra II sytuacja uleg\u0142a zmianie. Jednym z pierwszych dekret\u00f3w m\u0142odego cara by\u0142a sankcja na utworzenie komitetu reformy rolniczej. Pocz\u0105tkowo komitet dzia\u0142a\u0142 tajnie, jednak p\u00f3\u017aniej, gdy pog\u0142oski o nim rozesz\u0142y si\u0119 po ca\u0142ym imperium, Aleksander II zlegalizowa\u0142 jego dzia\u0142alno\u015b\u0107. Jednocze\u015bnie rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 nami\u0119tne dyskusje na rzecz likwidacji pa\u0144szczyzny, a wraz z nimi kolejna rosyjska \u201eodwil\u017c\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W tej atmosferze \u201eodwil\u017cy\u201d wzmog\u0142a si\u0119 tak\u017ce aktywno\u015b\u0107 student\u00f3w kijowskich. 12 pa\u017adziernika 1856 r. na urodzinach studenta czwartego roku medycyny Fortunata Nowickiego go\u015bcie postanowili wyrazi\u0107 sw\u00f3j sprzeciw wobec niemoralnego zachowania swoich koleg\u00f3w. Nast\u0119pnego dnia F. Nowicki wyg\u0142osi\u0142 wzruszaj\u0105ce przem\u00f3wienie w murach uniwersytetu. Przez to przem\u00f3wienie grup\u0119 jego przyjci\u00f3\u0142 przezwano \u201epurystami\u201d. Pocz\u0105tkowo wi\u0119kszo\u015b\u0107 pogardza\u0142a purystami, nazywano ich \u201ehaluszko\u017cercami\u201d (poniewa\u017c decyzja o wyst\u0119pie zosta\u0142a powsata\u0142a podczas jedzenia klusek), chcieli ich bi\u0107, ale stopniowo pury\u015bci stali si\u0119 najbardziej wp\u0142ywow\u0105 grup\u0105 studenck\u0105 w Kijowie. Pod wra\u017ceniem dyskusji na temat projekt\u00f3w reformy rolniczej grupa przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w \u201echlopoman\u00f3w\u201d, a jej przyw\u00f3dc\u0105 zosta\u0142 W. Antonowicz[12]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\u201eRok 1858, kiedy rozpoczyna\u0142em \u017cycie uniwersyteckie, \u2013 wspomina\u0142 Leon Syroczy\u0144ski, \u2013 zapisa\u0142 si\u0119 wyra\u017anie w mojej pami\u0119ci jakim\u015b szale\u0144stwem, zgie\u0142kiem i gor\u0105czkow\u0105 ruchliwo\u015bci\u0105. Jakkolwiek ju\u017c wcze\u015bniej 1857 r. sprowadzi\u0142 w mury Uniwersytetu ca\u0142kiem poka\u017an\u0105 liczb\u0119 wybitnej m\u0142odzie\u017cy, do kt\u00f3rej do\u0142\u0105czy\u0142 n. p. Antoni Chamiec, bracia Tele\u017cy\u0144scy, Onufry Choynowski, W\u0142adys\u0142aw Henszel, Maryan Dubiecki, W\u0142adys\u0142aw Kamie\u0144ski, Piotr Markiewicz, Micha\u0142 Grzybowski, \u017ce pomin\u0119 wielu innych, to jednak nasz 1858 da\u0142 znacznie liczniejszy zast\u0119p, nie inteligentniejszych wprawdzie, ale gor\u0119tszych \u017cywio\u0142\u00f3w, kt\u00f3re odrazu prawie przemoc\u0105 wpar\u0142y si\u0119 do wszystkich sfer \u017cycia uniwersyteckiego, zerwa\u0142y tamy, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ce dawniej fuks\u00f3w od starych student\u00f3w, ow\u0142ad\u0142y niemal ca\u0142\u0105 organizacy\u0105 a nawet opini\u0105 og\u00f3ln\u0105 i wszelkimi jej przejawami\u201d[13]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XIX w. w Uniwersytecie \u015bw. W\u0142odzimierza legalnie dzia\u0142a\u0142y gminy studen\u0107kie bia\u0142oruska, wo\u0142y\u0144ska, koronna (Kr\u00f3lestwo Polskie), litewska, podolska, ukrai\u0144ska (wojewodztwo kijowskie). Na czele gminy wo\u0142y\u0144skiej sta\u0142 A. Chamiec i pewnie dlatego znalaz\u0142 si\u0119 w niej tak\u017ce podolianin W. Antonowicz. W sk\u0142ad Najwy\u017cszej Rady Zarz\u0105dzaj\u0105cej wchodzi\u0142o po sze\u015bciu przedstawicieli od ka\u017cdej gminy. Opr\u00f3cz legalnych gmin, istnia\u0142 tak\u017ce nielegalny patriotyczny Zwi\u0105zek Trojnicki, nazwany tak zgodnie z zasad\u0105 konstrukcji: na czele sta\u0142o trio, ka\u017cdy z jej cz\u0142onk\u00f3w tworzy\u0142 kolejne trio itd. W. Antonowicz nale\u017ca\u0142 do czo\u0142owej tr\u00f3jki i by\u0142 g\u0142\u00f3wnym przyw\u00f3dc\u0105 ca\u0142ego ruchu[14]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Po przemianie \u201epuryst\u00f3w\u201d w \u201ech\u0142opoman\u00f3w\u201d cz\u0142onkowie k\u00f3\u0142ka praktykowali \u201echodzenie w lud\u201d. Wspomnienia W. Lasockiego zdobi\u0105 wspania\u0142e fotografie ch\u0142opoman\u00f3w: m\u0142odzi ch\u0142opcy w strojach ch\u0142opsko-kozackich, w wysokich pasiastych czapkach.<\/p>\n\n\n\n

W 1861 r. A. Chamiec by\u0142 tak\u017ce cz\u0142onkiem kierownictwa tajnego stowarzyszenia szerzenia o\u015bwiaty w j\u0119zyku polskim (za\u0142o\u017conego w 1850 r.)[15]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

We wspomnianych ju\u017c memuarach W. Lasockiego znajduje si\u0119 zdj\u0119cie grupowe student\u00f3w Uniwersytetu \u015aw. W\u0142odzimierza. W pierwszym rz\u0119dzie siedz\u0105 A. Chamiec i W. Antonowicz. Co ciekawe, ca\u0142a grupa ubrana jest w mundurki studenckie, jedynie Antoni ubrany w wilczur\u0119. Napewno lubi\u0142 si\u0119 wyr\u00f3\u017cnia\u0107; mia\u0142 arystokratyczne maniery, zreszt\u0105, z powodu kt\u00f3rych koledzy przezwali go \u201ePalmerston\u201d16]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug wspomnie\u0144 F. Rawity-Gawro\u0144skiego, w czasie \u201eodwil\u017cy\u201d po \u015bmierci cara Miko\u0142aja I \u017cycie towarzyskie student\u00f3w Uniwersytetu \u015aw. W\u0142odzimierza wygl\u0105da\u0142o tak. W niedziel\u0119 jedna z gmin zapasza\u0142a innych na kolacj\u0119 towarzysk\u0105, podczas kt\u00f3rej smakowano popularnej w swoim regionie potrawy oraz piwa. \u201eJe\u015bli zapraszal Wo\u0142yniak, Ukrainiec lub Podolanin, to na kluski z serem; je\u017celi Litwin, to na ko\u0142duny, a Koroniarz na zrazy z kasz\u0105 (…) Piwo i herbata stanowi\u0142y napitek. D\u017conka to by\u0142a jaka\u015b mixtum compositum<\/em> z wina, rumu, cytryn, cukru etc., etc. ko\u0144czy\u0142a przyj\u0119cie. Z pocz\u0105tku bawiono si\u0119 rozmow\u0105, kt\u00f3ra pr\u0119dziej czy p\u00f3\u017aniej przechodzi\u0142a w og\u00f3ln\u0105 dysput\u0119. Coraz kt\u00f3ry\u015b z biesiadnik\u00f3w prosi\u0142 o g\u0142os, stawa\u0142 na krzesl\u0119 i przemawia\u0142, co chcia\u0142, a czasami, co \u015blina na j\u0119zyk przynios\u0142a. Czas lecia\u0142, a kiedy kluski zjedzono i piwo wypito, ukazywa\u0142 si\u0119 kocio\u0142ek z d\u017conk\u0105. Dwie szpady (koniecznie szpady) na kr\u0105wiedziach kocio\u0142ka k\u0142adziono na krzy\u017c, na tym stawiano przynajmniej p\u00f3\u0142 g\u0142owy cukru, oblewano rumem, zapalono, a jednocza\u015bnie wszystkie \u015bwiat\u0142a w tym pokoju gaszono. Przy niebieskawym p\u0142omieniu spyrytusu, kt\u00f3ry na twarze obecnych k\u0142ad\u0142 niby ca\u0142um \u015bmierci i robi\u0142 je trupo blade, rozpoczyna\u0142y si\u0119 \u015bpiewy. Najprz\u00f3d uniwersalne \u201eGaudamus igitur\u201d, potem miejscowe pie\u015bni  studenckie \u201ePrzecz! Przecz smutek wielki\u201d, \u201eA wi\u0119c bracia w jedne ko\u0142o\u201d, to znowu \u201eTutki hora a tam staw\u201d, \u201ePidno\u015b kry\u0142a, orle bilyj\u201d, \u201eOj kozacze, kozacze\u201d, wracano do polskich \u201eArmaty pod Stoczkiem zdobywa\u0142a wiara\u201d, zapijano d\u017conk\u0105, a kiedy tego nie sta\u0142o, festyn ko\u0144czy\u0142 si\u0119 \u201eBoze, co\u015b Polsce\u201d[17]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W 1859 r. odby\u0142 si\u0119 pierwsy konflikt w\u015br\u00f3d ch\u0142opoman\u00f3w. Mieli w\u0142asny drukowany organ \u201ePublicysta\u201d. Na jednym z posiedze\u0144 redakcji, w kt\u00f3rem uczestniczyli W.Antonowicz i T. Rylski, Wincenty Odyniec z Po\u0142ocka wyg\u0142osi\u0142 referat o potrzebie powszechnego powstania narodowego, nie poruszaj\u0105c przy tym dra\u017cliwych kwestii spo\u0142ecznych, kt\u00f3re zostan\u0105 rozwi\u0105zane w niepodleg\u0142ej Polsce. W. Odyniec domaga\u0142 si\u0119 jego publikacji w \u201ePublicy\u015bcie\u201d, wsparli go ch\u0142opomani. W rezultacie W. Antonowicz i T. Rylski opu\u015bcili redakcj\u0119 i za\u0142o\u017cyli nowe wydanie \u201ePlebeusz\u201d (wysz\u0142y trzy numery)[18]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 chlopoman\u00f3w mia\u0142a znaczny rezonans. Wiosn\u0105 1860 r. marsza\u0142ek powiatu berdyczowskiego Gromnicki zaprosi\u0142 ch\u0142opoman\u00f3w na spotkanie z przyw\u00f3dcami szlachty kijowskiej. Rozmowy toczy\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie wok\u00f3\u0142 wyzwolenia ch\u0142op\u00f3w z pa\u0144szczyzny, m\u0142odzie\u017c opowiada\u0142a si\u0119 za bezwarunkowym wyzwoleniem, starsi natomiast nie. W ko\u0144cu osi\u0105gni\u0119to porozumienia, kt\u00f3re jednak okaza\u0142o si\u0119 kr\u00f3tkotrwa\u0142e. W latach 1860-1865 \u017candarmeria kijowska regularnie otrzymywa\u0142a donosy na W. Antonowicza, oskar\u017caj\u0105ce go o pod\u017ceganie ch\u0142op\u00f3w do bunt\u00f3w i komunizm[19]<\/a>. Na T. Rylskiego doni\u00f3s\u0142 w\u0142asny ojciec, kt\u00f3ry nawet prosi\u0142 \u017candarm\u00f3w aresztowa\u0107 syna i wys\u0142a\u0107 go z Kijowa[20]<\/a>. I chocia\u017c dla W. Antonowicza wszystko zako\u0144czy\u0142o si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie, przestali go \u015bledzi\u0107 dopiero w 1873 roku.<\/p>\n\n\n\n

Pogorszy\u0142y si\u0119 tak\u017ce stosunki mi\u0119dzy samymi ch\u0142opomanami. Poruszana by\u0142a kwestia alfabetu dla Rusin\u00f3w, W. Antonowicz broni\u0142 cyrylicy, a jego przyjaciele \u2013 alfabetu \u0142aci\u0144skiego. Innym powodem zaostrzenia by\u0142a propozycja W. Antonowicza w petycji do cara uwzgl\u0119dni\u0107 potrzeb\u0119 utworzenia katedry j\u0119zyka ukrai\u0144skiego na Uniwersytecie \u015aw. W\u0142odzimierza. Jescze w grudniu 1860 r. W. Antonowicz jezdzi\u0142 do Moskwy i Petersburga w celu nawi\u0105zania kontakt\u00f3w z lokalnymi k\u00f3\u0142kami polskimi. Jednak zawiedziony pr\u00f3bami zdobycia wsparcia wi\u0119kszo\u015bci student\u00f3w, W. Antonowicz w marcu 1861 r. przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 (stworzy\u0142?) do ukrai\u0144skiej \u201eHromady\u201d kijowskiej i przeszed\u0142 z obrz\u0105dku \u0142aci\u0144skiego na prawos\u0142awie, a w pa\u017adzierniku 1861 r. za zgod\u0105 koleg\u00f3w przekaza\u0142 w\u0142adz\u0119 kierownika Zwi\u0105zku Tr\u00f3jnickiego S. Bobrowskiemu[21]<\/a>. W 1862 r. petersburska \u201eOsnowa\u201d wydrukowa\u0142a jego spowied\u017a[22]<\/a>. On sam nazwa\u0142 p\u00f3\u017aniej to swoje dzie\u0142o \u201eostatnim g\u0142o\u015bnym aktem zerwania z spo\u0142ecze\u0144stwem polskim\u201d[23]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Decyzja o zerwaniu z spo\u0142ecze\u0144stwem polskim nie by\u0142a \u0142atwa. Wed\u0142ug wspomnie\u0144 W. Lasockiego, W. Antonowicz wyja\u015bni\u0142 swoje post\u0119powanie towarzyszom w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy: \u201eNie my\u015blcie, \u017ceby mi lekko przysz\u0142o zrywa\u0107 stosunki, z kt\u00f3remi si\u0119 z\u017cy\u0142em, w kt\u00f3re w\u0142o\u017cy\u0142em tyle lat \u017cycia, tyle pracy i uczucia szczerego. Mia\u0142em najbli\u017csze, naj\u015bci\u015blejsze stosunki z dwoma pokoleniami moich koleg\u00f3w i z pomi\u0119dzy nich z wieloma z\u0142\u0105czony by\u0142em serdeczn\u0105 nici\u0105 prawdziwej przyja\u017ani i sympatji. R\u00f3wnie te\u017c od dzieci\u0144stwa kocha\u0142em Polsk\u0119 i, jak widzieli\u015bcie, szczerze by\u0142em oddany na jej us\u0142ugi. Razem z wami uczyli\u015bmy si\u0119 z my\u015bl\u0105 o niej, zawsze z nadziej\u0105, \u017ce skrz\u0119tn\u0105 prac\u0105 i my\u015bl\u0105 rozumn\u0105 zdo\u0142amy j\u0105 pod\u017awign\u0105\u0107 z niedoli i odbudowa\u0107 na nowych podstawach. Wsp\u00f3lnie z wami przyszli\u015bmy do przekonania, \u017ce by\u0142oby to mo\u017cliwem z ludem i przez lud. Tu na kresach bardziej to skomplikowana sprawa ni\u017c w Kr\u00f3lestwie naprzyk\u0142ad albo w Pozna\u0144skiem, gdy\u017c historja pozostawi\u0142a tu po sobie niesmaczne tradycje polskiej gospodarki. Marzyli\u015bmy wsp\u00f3lnie z wami, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo polskie zrozumie w\u0142asny interes i szczerze zechce wej\u015b\u0107 na drog\u0119 uczciwych swych obowi\u0105zk\u00f3w wzgl\u0119dem tutejszego ludu. Razem z wami przekona\u0142em si\u0119, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo to g\u0142uche i \u015blepe, \u017ce ugrz\u0119z\u0142o w sobkowstwie, \u017ce to wreszcie kasta, nie rozumne i nieuczciwe spo\u0142ecze\u0144stwo. Wy mnie upewniacie, \u017ce to si\u0119 zmieni, \u017ce wy innymi b\u0119dziecie. Wierz\u0119, \u017ce dzi\u015b m\u00f3wicie szczerze, ale wiem, \u017ce jutro, gdy wejdziecie w \u017cycie, wasze interesa, wasze upodobania w polsko\u015bci wezm\u0105 g\u00f3r\u0119. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce b\u0119dziecie i rozumniejsi i uczciwsi od waszych ojc\u00f3w, ale natura wilka ci\u0105gnie do lasu, a Polak w was musi si\u0119 ockn\u0105\u0107 wcze\u015bniej albo p\u00f3\u017aniej i zechcecie grzecznie, uprzejmie i mi\u0119kko polonizowa\u0107 ten lud biedny. Przekona\u0142em si\u0119 o tem z do\u015bwiadczenia\u00bb[24]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W rzeczywisto\u015bci jednak g\u0142o\u015bne zerwanie W. Antonowycza z polskim \u015brodowiskiem patriotycznym mia\u0142o przede wszystkim charakter demonstracyjny. F. Rawita-Gawro\u0144ski twierdzi\u0142, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 ch\u0142opoman\u00f3w, odrzuciwszy propozycj\u0119 W. Antonowicza wej\u015bcia do \u201eHromady\u201d ukrai\u0144skiej, o\u015bwiadczy\u0142a, \u017ce \u200b\u200bb\u0119dzie sprzyj\u0142a ruchowi ukrai\u0144skiemu, nie opuszczaj\u0105c szeregi konspiracji polskich. Wymieni\u0142 Miko\u0142aja Zag\u00f3rskiego, Doma\u0144skiego i Leona Syroczy\u0144skiego. Nie wymieni\u0142 A. Chamca, ale z pewno\u015bci\u0105 F. Rawita-Gawro\u0144sky wymieni\u0142 nie wszystkich.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Powstanie<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

22 stycznia 1863 roku manifest tajnego Rz\u0105du Narodowego wezwa\u0142 narody Polski, Litwy i Rusi do powstania przeciwko caratowi. Pomimo niesprzyjaj\u0105cych warunk\u00f3w pogodowych, oko\u0142o 6000 s\u0142abo uzbrojonych powsta\u0144c\u00f3w zaatakowa\u0142o 100-tysi\u0119czny korpus rosyjski w Kr\u00f3lestwie Polskim.<\/p>\n\n\n\n

Warszawa domaga\u0142a si\u0119 wsparcia tak\u017ce ze strony rewolucjonist\u00f3w ukrai\u0144skich. Jesieni\u0105 1862 r., na polecenie S. Bobrowskiego, kierownictwo studenckigo podziemnej Zwi\u0105zku Tr\u00f3jnickiego w sk\u0142adzie A. Chamca, Aleksandra Jab\u0142onowskiego, Antoniego Jurijewicza, L. Syroczy\u0144skiego i Aleksandra Frankowskiego zosta\u0142o przekszta\u0142cone w dzia\u0142 Centralnego Komitetu Narodowego w Warszawie i przyj\u0119\u0142o nazw\u0119 Prowincjnalnego Komitetu na Rusi \u2013 w rzeczywisto\u015bci rz\u0105d powsta\u0144ski Ukrainy. Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z 5 os\u00f3b: A. Chamca, A. Jab\u0142onowskiego, A. Frankowskiego, Izydora Kopernickiego i pu\u0142kownika Edmunda R\u00f3\u017cyckiego. W jego dzia\u0142alno\u015bci czynnie uczestniczyli jeszcze dwa dzia\u0142acze podziemia kijowskiego \u2013 A. Jurijewicz i L. Syroczy\u0144ski (A. Jurjewicz koordynowa\u0142 powi\u0105zania z konspiracjami kijowskimi, za\u015b za sie\u0107 poza Kijowem odpowiada\u0142 L. Syroczy\u0144ski)[25]<\/a>. Uwa\u017caj\u0105c, \u017ce w warunkach ostrej zimy akcja zbrojna mo\u017ce zaszkodzi\u0107 ruchowi, A. Chamiec i pu\u0142kownik E. R\u00f3\u017cycki udali si\u0119 do Warszawy i przekonali przyw\u00f3dc\u00f3w powstania przenie\u015b\u0107 powstanie w Ukrainie na wiosn\u0119. Jak wiadomo, powstanie zbrojne na terenach Ukrainy rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 8 maja i zosta\u0142o st\u0142umione trzy tygodnie p\u00f3\u017aniej, gdy 26 maja 1863 r. oddzia\u0142 dowodzony przez E. R\u00f3zyckiego (najdzielniejszy oddzia\u0142 polski) przekroczy\u0142 granic\u0119 austriack\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Nadzwyczajny Komisarz Rz\u0105du Narodowego w Galicji Jan Majkowski podpisa\u0142 zarz\u0105dzenie o przekszta\u0142ceniu Komitetu Prowincjalnego na Rusi w Wydzia\u0142 Wykonawczy na Rusi 22 maja 1863 roku. Jego bezpo\u015brednim organizatorem by\u0142 Marjan Soko\u0142owski, kt\u00f3ry zosta\u0142 mianowany nadzwyczajnym komisarzem na Rusi. Wytropi\u0142a go \u017candarmeria i wyjecha\u0142 on do Galicji, a jego nast\u0119pc\u0105 sta\u0142 A. Chamiec. W surowych warunkach konspiratywnych, pomimo kl\u0119ski walki zbrojnej, w okresie od czerwca do lipca 1863 r. A. Chamiec zd\u0105\u017cy\u0142 zako\u0144czy\u0107 formowanie Wydzia\u0142u Wykonawczego na Rusi i trzech lokalnych urz\u0119d\u00f3w wojew\u00f3dzkich (w Kijowie, \u017bytomierzu i Kamie\u0144cu Podolskim)[26]<\/a> i faktycznie do grudnia 1863 pe\u0142ni\u0142 funkcje kierownika polskiego podziemia ukrai\u0144skiego[27]<\/a>. Wbrew wszystkim staraniom, rosyjska \u017candarmeria nie by\u0142a w stanie go wy\u015bledzi\u0107. Nic dziwnego: A. Chamiec przebywa\u0142 w \u017bytomierzu w domu Eweliny \u0141ozi\u0144skiej \u2013 jego kuzynki. Stamt\u0105d, dzia\u0142aj\u0105c w warunkach surowej konspiracji, A. Chamiec pisa\u0142 i rozsy\u0142a\u0142 tajne ok\u00f3lniki powsta\u0144cze, wydawa\u0142 gazety powsta\u0144cze \u201eWa\u0142ka\u201d i \u201ePraca\u201d, przyjmowa\u0142 kurjer\u00f3w i pobiera\u0142 podatek patriotyczny. I dopiero prypadek wskaza\u0142 \u017candarmom na podziemn\u0105 siedzib\u0119 powsta\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

26 kwietnia 1863 r. podczas pr\u00f3by przekroczenia granicy austriackiej w miejscowo\u015bci Radziwi\u0142\u00f3w \u2013 Beresteczko \u017candarmi zatrzymali braci Edmunda i Piotra Chamc\u00f3w. Edmund, oficer bojowy, uczestnik wojny krymskiej i obrony Sewastopola, kapitan Ukrai\u0144skiego Pu\u0142ku Piechoty, zosta\u0142 zwolniony z wojska 14 grudnia 1862 roku i w chwili aresztowania by\u0142 poszukiwany w zwi\u0105zku z organizacj\u0105 przez niego polskiego podziemia w Kazaniu. I cho\u0107 bracia w trakcie przes\u0142ucha\u0144 twierdzili, \u017ce przekraczaj\u0105 granic\u0119 w celu nabycia maj\u0105tku po drugiej stronie granicy, nie wierzono im. Ponadto podczas aresztowania skonfiskowano Edmundowi rewolwer i 49 naboj\u00f3w, a p\u00f3\u017aniej, w wyniku przeszukania domu ich ojca Joachima w Dubnie, \u017candarmi odkryli korespondencj\u0119 patriotyczn\u0105 braci. Osadzono ich wi\u0119c w wi\u0119zieniu w Dubnie. 7 listopada 1863 roku Edmund zmar\u0142 na gru\u017alic\u0119. Piotr by\u0142 skazany za nielegalne przekroczenia granicy, odbywa\u0142 kar\u0119 w \u0141ucku, 4 czerwca 1865 r. decyzj\u0105 \u0141uckiej Wojskowej Komisji \u015aledczej zosta\u0142 zwolniony z wi\u0119zienia pod warunkiem zatwierdzenia wyroku przez general-gubernatora kijowskiego.<\/p>\n\n\n\n

Edmund i Piotr Chamcy byli kuzynami Antoniego, to znaczy nie byli najbli\u017csz\u0105 rodzin\u0105. Jednak w wyniku ich aresztowania stali si\u0119 podejrzani wszyscy nosz\u0105cy nazwisko \u201eChamiec\u201d. Tym bardziej, \u017ce \u017candarmi mieli informacj\u0119, \u017ce ich daleki krewny Witold Chamiec przekroczy\u0142 granic\u0119 austriack\u0105 wcze\u015bniej i walczy\u0142 w jednym z oddzia\u0142\u00f3w powsta\u0144czych[28]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Gubernator wo\u0142y\u0144ski ksi\u0105\u017ce M. Drucki-Sokoli\u0144ski nakaza\u0142 tak\u017ce przeszuka\u0107 dom Eweliny \u0141ozi\u0144skiej, siostry Edmunda i Piotra. Podczas rewizji \u017candarmi odnale\u017ali egzemplarzy wydawnictw powsta\u0144czych \u201eWalka\u201d i \u201ePraca\u201d oraz skonfiskowali archiwum powsta\u0144cze. E. \u0141ozi\u0144ska zosta\u0142a aresztowana. Zatrzymano tak\u017ce jej s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 Emili\u0119 Korzeniowsk\u0105, kt\u00f3r\u0105 \u015bledczy kwalifikowa\u0142 jako kurjerk\u0119[29]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Dokumenty archiwum powsta\u0144czego wpad\u0142y na oko W. Antonowiczu, kt\u00f3ry w\u00f3wczas podrabia\u0142 w kancelarii general-gubernatora kijowskiego. Natychmiast poinformowa\u0142 o tym przyjaciela, podmieni\u0142 dokumenty napisane przez A. Chamca, a orygina\u0142y zniszczy\u0142. Prawdopodobnie, w\u0142a\u015bnie w wyniku dekonspiracji swojej podziemnej kwatery Wydzia\u0142 Wykonawczy na Rusi zwin\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015bc.<\/p>\n\n\n\n

Jak wspomina\u0142 przygod\u0119 t\u0119 A. Chamca w swoich wspomnieniach Aleksander Barwi\u0144ski: \u201eDo lat 60 XIX w. Antonowicz nale\u017ca\u0142 do tzw. polskiej gminy ch\u0142opoma\u0144skiej, a w czasie przygotowywania powstania polskiego opu\u015bci\u0142 t\u0119 gmin\u0119 i utworzy\u0142 odr\u0119bn\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 \u201eHromad\u0119\u201d. Mimo to pozostawa\u0142 w przyjaznych stosunkach ze swoimi dawnymi przjaci\u00f3\u0142mi. Nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c Antin Chamiec by\u0142 cz\u0142onkiem rz\u0105du rewolucyjnego, pewnego dnia wysy\u0142a\u0142 rewolucyjne apele i listy, a \u017candarmi przechwycili tego kuriera. Listy napisane przez Chamca trafi\u0142y do \u200b\u200bgeneral- gubernatora. Dlatego \u015bledztwo rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 wedlug duktu list\u00f3w i Chamiec sta\u0142by si\u0119 ofiar\u0105 wyroku dora\u017anego. Antonowicz znalaz\u0142 spos\u00f3b na odwr\u00f3cenie burzy od swojego starego przyjaciela. Zatrudniony w kancelarii general-gubernatora, sporz\u0105dzi\u0142 kopie tych odezw i z\u0142o\u017cy\u0142 je w urz\u0119dzie, a orygina\u0142y zniszczy\u0142. W ten spos\u00f3b uratowa\u0142 przyjaciela swego od \u015bmierci. Wspominaj\u0105c to, nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c Chamiec powiedzia\u0142 mi z wielk\u0105 wdzi\u0119czno\u015bci\u0105, \u017ce \u017cyje dzi\u0119ki \u0142asce i przyja\u017ani Antonowicza\u201d[30]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W sprawie Edmunda i Piotra Chamc\u00f3w w Centralnym Pa\u0144stwowym Archiwum Historycznym Ukrainy w Kijowie znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce zeznania Antoniego z\u0142o\u017cone funkcjonariuszu policji we wsi Butejki powiatu r\u00f3wie\u0144skiego \u2013 w maj\u0105tku ojca. Odpowiadaj\u0105c na pytanie dotycz\u0105ce dw\u00f3ch innych student\u00f3w Chamc\u00f3w z Uniwersytetu \u015aw. W\u0142odzimierza, Antoni zezna\u0142, \u017ce po uko\u0144czeniu wydzia\u0142u fizyko-matematycznego w drugiej po\u0142owie 1862 r. mieszka\u0142 na sta\u0142e z ojcem, wyje\u017cd\u017ca\u0142 w sprawach prywatnych do \u017bytomierza i Kaniowa; jeden z student\u00f3w Chamc\u00f3w, tak\u017ce Antoni, przebywa\u0142 w Kijowie, gdzie jest drugi, nie wie. 20 lipca 1864 r. gubernator wo\u0142y\u0144ski wyda\u0142 mu paszport, niezb\u0119dny do wst\u0105pienia do Instytutu Technologicznego w Petersburgu; po uko\u0144czeniu studi\u00f3w planuje pracowa\u0107 jako in\u017cynier kolei31]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Policjant nawet nie domy\u015bli\u0142 si\u0119 wi\u0119c, \u017ce ten sromny m\u0142ody cz\u0142owiek jest faktycznym przyw\u00f3dc\u0105 powstania polskiego w Ukrainie! Niemniej jednak fakt pobytu A. Chamca w maj\u0105tku ojca i jego starania o paszport wskazuj\u0105, \u017ce w 1864 r. tajny rz\u0105d powsta\u0144c\u00f3w ju\u017c nie dzia\u0142a\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce Antoni uda\u0142 si\u0119 do Petersburga, gdzie kupi\u0142 bilet na statek i w ten spos\u00f3b dotar\u0142 do Wiednia. Wed\u0142ug wspomnie\u0144 c\u00f3rki, wyje\u017cd\u017caj\u0105c z Petersburga, mia\u0142 w kieszeni zaledwie 10 rubli. Z Wiednia przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Pary\u017ca, gdzie kontynuowa\u0142 studia na Sorbonie, uzyskuj\u0105c dyplom z ekonomii.<\/p>\n\n\n\n

W s\u0142u\u017cbie Habsburg\u00f3w<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w A. \u0421hamiec wr\u00f3ci\u0142 do Galicji, gdzie mieszkali jego krewni,  kuzynka Zofia wysz\u0142a zam\u0105\u017c za Maksa W\u0142odzimierza barona Becka, namiestnika Triestu, i zacz\u0105\u0142 uporz\u0105dkowywa\u0107 swoje \u017cycie prywatne. We wspomnieniach rodzinnych jego c\u00f3rka twierdzi, \u017ce to w\u0142a\u015bnie M. Beck protegowa\u0142 A. Chamca jako jego szwagier i twierdzi, \u017ce Beck zosta\u0142 p\u00f3\u017aniej ministrem finans\u00f3w monarchii austro-w\u0119gierskiej. Jak podaje Encyklopedia Britannica, M. Beck (1854-1943) od 1880 r. pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 kierownika departamentu w Ministerstwie Rolnictwa, by\u0142 doradc\u0105 nast\u0119pcy tronu Franciszka Ferdynanda, w latach 1906-1908 \u2013 premier-ministr Austro-W\u0119gier. <\/p>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce po przybyciu do Galicji m\u0142odym ekonomist\u0105 z dyplomem Sorbony zainteresowa\u0142 si\u0119 namiestnik hrabi\u0105 A. Go\u0142uchowski. Nie pozosta\u0142 jednak we Lwowie d\u0142ugo. W owych czasach ju\u017c rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 austriackie \u201erz\u0105dy polskie\u201d i A. Chamiec zrobi\u0142 niewiaregodn\u0105, jak na rewolucjonist\u0119, karier\u0119 rz\u0105dow\u0105: 1867 \u2013 aplikant Galicyjskiego Wydzia\u0142u Krajowego i koncepist namiestnictwa galicyjskiego, kr\u00f3tko pracowa\u0142 w ministerstwie spraw zagranicznych Austro-W\u0119gi\u0119r, 1868-1879 \u2013 w ministerstwo rolnictwa, 1879-1882 \u2013 starosta powiatu zaliszczeckiego i radca namiestnictwa, od 1869 \u2013 szambelan cesarsko-kr\u00f3lewski, w latach 1882-1883 \u2013 w ministerstwie Galicji w Wiedniu. Pose\u0142 do austriackiej Rady Pa\u0144stwa w latach 1879-1907 i na Sejm Galicyjski w latach 1883-1900, 1891-1896 \u2013 cz\u0142onek Krajowej Rady Szkolnej, w latach 1891-1902 kierowa\u0142 Wydzia\u0142em Krajowym (komitetem wykonawczym Sejmu Galicyjskiego), tym samym wszed\u0142 do ko\u0142a galicyjskiego establishmentu politycznego. Cz\u0142onek wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Powsta\u0144cow w 1863\/4 roku, kt\u00f3remu przewodniczy\u0142 przez 12 lat[32]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W 1870 r. Antoni po\u015blubi\u0142 swoj\u0105 kuzynk\u0119 Ludwik\u0119 Chamiec. \u015alub odby\u0142 si\u0119 w Trie\u015bcie, m\u0142oda para osiedli\u0142a si\u0119 w Wiedniu, w modnej dzielnicy niedaleko parlamentu. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo okaza\u0142o si\u0119 szcz\u0119\u015bliwe, para mia\u0142a dwie c\u00f3rki \u2013 Eleonor\u0119 i Gabriel\u0119[33]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Los ponownie zetkn\u0105\u0142 A. Chamca z W. Antonowiczem przez 16 lat po ich ostatnim spotkaniu.<\/p>\n\n\n\n

\u201eUkrai\u0144ski Piemont\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

W. Antonowicz zrobi\u0142 karier\u0119 jako wybitny historyk, profesor Uniwersytetu \u015bw. W\u0142odzimierza. Jednocze\u015bnie nadal prowadzi\u0142 aktywn\u0105 dzia\u0142a\u0142no\u015b\u0107 spoleczn\u0105, staj\u0105c si\u0119 przyw\u00f3dc\u0105 kijowskiej \u201eStarej Hromady\u201d, a tym samym ca\u0142ego ukrai\u0144skiego ruchu narodowego. Kontyuowa\u0142 wi\u0119c \u017cycie dzia\u0142acza podziemnego, kt\u00f3rego w ka\u017cdej chwili mo\u017cna by\u0142o aresztowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W 1874 r. podczas zjazdu archeologicznego w Kijowie W. Antonowicz odnowi\u0142 kontakty z A. Jab\u0142onowskim i stopniowo o\u017cywia\u0142 powi\u0105zania ze \u015brodowiskiem polskim. 1 marca 1881 r. narodnicy rosyjscy zamordowali cara Aleksandra II, a jednocze\u015bnie zagin\u0119\u0142y ostatnie nadzieje na skasowanie dekretu Emskiego z 1876 r. zakazuj\u0105cego j\u0119zyk ukrai\u0144ski. W 1880 r. podczas podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowej do Europy Zachodniej W. Antonowicz odwiedzi\u0142 tak\u017ce W\u0142ochy i Galicj\u0119. Elementy kultury codziennej i folkloru W\u0142och\u00f3w przpomnia\u0142y mu Ukrain\u0119, a Piemont \u2013 Galicj\u0119. Prawdopodobnie wtedy narodzi\u0142o si\u0119 poj\u0119cie \u201ePiemontu ukrai\u0144skiego\u201d. Po \u015bmierci cara-reformatora, aby zrealizowa\u0107 t\u0119 ide\u0119, W. Antonowicz nawi\u0105za\u0142 kontakty z Walerianem Kalink\u0105 \u2013 polskim historykiem, prze\u0142o\u017conym mnich\u00f3w-zmarstwachwsta\u0144c\u00f3w i internatu dla m\u0142odzie\u017cy ukrai\u0144skiej we Lwowie \u2013 i znalaz\u0142 w nim pe\u0142n\u0105 sympati\u0119 i wsparcie. Jednocze\u015bnie zintensyfikowano kontakty ze narodowcami lwowskimi i demokratami polskimi w celu neutralizacji partii moskalofilskiej[34]<\/a>. Przebywaj\u0105c w Galicji, W. Antonowicz odwiedzi\u0142 swoich przyjaci\u00f3\u0142, by\u0142ych ch\u0142opoman\u00f3w A. Chamca we Lwowie i M. Zag\u00f3rskiego w Tarnowie[35]<\/a>. W swoim dzienniku wspomnia\u0142 o A. Chamcu dwukrotnie: 21 maja 1880 r. A. Chamiec zaprosi\u0142  ukrai\u0144skiego historyka na obiad dodomu, a 23 maja 1880 r. W. Antonowycz sp\u0119dzi\u0142 u niego wiecz\u00f3r[36]<\/a>. Nie wiadomo, o czym rozmawiali, ale nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce mieli o czym.<\/p>\n\n\n\n

W drodze do porozumienia. \u201eSprawa Degena\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Po powrocie z misji zagranicznej w 1880 r. W. Antonowicz rozwin\u0105\u0142 energiczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na rzecz wsp\u00f3\u0142pracy polsko-ukrai\u0144skiej. \u015alad\u00f3w korespondencji W. Antonowicza z A. Chamcem odnale\u017a\u0107 nie uda\u0142o si\u0119. Jednak, \u017ce W. Antonowicz podrzymywa\u0142 kontakty ze swoim starym przyjacielem, \u015bwiadczy przynajmniej o\u015bwiadczenie A. Barwi\u0144skiego, \u017ce to A. Chamiec w\u0142a\u015bnie przedstawia\u0142 go w 1886 r. Adamowi ks. Sapiehe \u2013 kolejnemu powsta\u0144cowi 1863 r., jednemu z najbardziej wp\u0142ywowy galicyjskich polityk\u00f3w partii demokratycznej, protektorowi \u00f3wczesnych polsko-ukrai\u0144skich kontakt\u00f3w ugodowych[37]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W 1889 r. A. Chamiec mia\u0142 okazj\u0119 odwdzi\u0119czy\u0107 si\u0119 W. Antonowiczowi za uratowanie go w 1863 r. W roku owym policja austriacka wy\u015bledzi\u0142a i aresztowa\u0142a cz\u0142onk\u00f3w Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Polskiej \u201eZet\u201d w Wy\u017cszej Szkole Rolniczej w Dublianach, Politechnice Lwowskiej, Uniwersytecie Jagiello\u0144skim oraz redaktora naczelnego gazety \u201eKurjer Lwowski\u201d Boles\u0142awa Wys\u0142oucha. Aresztowanym pocz\u0105tkowo zarzucano dzia\u0142alno\u015bci niepodleg\u0142o\u015bciowej, a p\u00f3\u017aniej, pod naciskiem opinii publicznej, tak\u017ce propagandy socjalistycznej. Proces \u201eLigi Polskiej\u201d, kt\u00f3ry trwa\u0142 od 25 wrze\u015bnia do 2 pa\u017adziernika 1889 roku, zako\u0144czy\u0142 si\u0119 dla jego organizator\u00f3w ca\u0142kowitym fiaskiem. Prokuratorowi brakowa\u0142o dowod\u00f3w na poparcie postawionych zarzut\u00f3w, a oskar\u017ceni w og\u00f3le zaprzeczali istnieniu organizacji konspiracyjnych. W zwi\u0105zku z tym s\u0105d uwolni\u0142 wszystkich obwinionych od odpowiedyzialno\u015bci. Jedynie student politechniki Stanis\u0142aw Koz\u0142owski zosta\u0142 ukarany 14-dniowym aresztem, kt\u00f3ry odsiedzia\u0142 a\u017c w 1891 r. w Grazu.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze na etapie \u015bledztwa w sprawie B. Wys\u0142oucha i jego wsp\u00f3lnik\u00f3w (w sierpniu) rozpocz\u0119li areszty Ukrai\u0144c\u00f3w. Policja aresztowa\u0142a 8 os\u00f3b, w tym I. Frank\u0119, M. Paw\u0142yka i pi\u0119ciu kijowian. Od nazwiska jednego z nich, syna genera\u0142a rosyjskiej s\u0142u\u017cby Sergiusza Degena, spraw\u0119 nazwano \u201espraw\u0105 Degena\u201d. Areszty m\u0142odzierzy ukrai\u0144skiej powodowa\u0142a poufna wiadomo\u015b\u0107 od konsula austro-w\u0119gierskiego w Kijowie Franza Schponera, \u017ce na polecenie \u200b\u200b M. Drahomanowa grupa m\u0142odzie\u017cy kijowskiej wyjecha\u0142a do Galicji w celu organizowania bunt\u00f3w ch\u0142opskich preciwko szlachcie. Dlatego te\u017c, w przeciwie\u0144stwie do procesu B. Wys\u0142oucha, sprawa pocz\u0105tkowo wygl\u0105da\u0142a jak kolejny akt walki z propagand\u0105 socjalistyczn\u0105 w Galicji. P\u00f3\u017aniej jednak \u015bledztwo posz\u0142o w innym kierunku i aresztowanym zarzucono szerzenie idei niepodleg\u0142ej Ukrainy. Spraw\u0119 komplikowa\u0142 fakt, \u017ce austriacka policja podzieli\u0142a si\u0119 informacjami z rosyjsk\u0105 \u017candarmeri\u0105, co doprowadzi\u0142o do aresztowa\u0144 cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Polskiej \u201eZet\u201d w Kijowie i powi\u0105zanego z nim k\u00f3\u0142ka ukrai\u0144skiego na czele z Konstantym Araba\u017cynem. Ponadto \u015bledczi znale\u017ali notatk\u0119 z inicja\u0142ami \u201eW.B.\u201d Nietrudno by\u0142o si\u0119 domy\u015bli\u0107, \u017ce by\u0142 to Wo\u0142odymyr Bonifatijowycz Antonowicz. W zwi\u0105zku z tym nie tylko oddzia\u0142om Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Polskiej \u201eZet\u201d, ale i ca\u0142emu ruchowi ukrai\u0144skiemu grozi\u0142a represje i likwidacja. W. Antonowicz wszcz\u0105\u0142 alarm. W wyniku interwencji A. Chamca \u201esprawa Degena\u201d zosta\u0142a zamkni\u0119ta, a wszyscy aresztowani zwolnieni bez akt\u00f3w oskar\u017cenia. Nie dosz\u0142o do s\u0105du tak\u017ce w Kijowie: wszyscy aresztowani zostali skazani na kar\u0119 administracyjn\u0105 lub deportacj\u0119 poza granice gubernii ukrai\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n

W Galicji \u201esprawa Degena\u201d spowodowa\u0142a wielki skandal na najwy\u017cszych szczeblach w\u0142adzy. Protestowali si\u0119 nie tylko narodowcy ukrai\u0144scy, ale nawet moskalofile i Polacy. Te ostatnie nie mogli przebaczy\u0107 prokuratorii austriackiej dekonspiracji podziemia polskiego w Kijowie. A. Chamiec te\u017c nie przebaczy\u0142 prawnikom lwowskim ich b\u0142\u0119du: prokurator g\u0142\u00f3wny Galicji Jan Girtler straci\u0142 stanowisko i zosta\u0142 przeniesiony na prowincj\u0119, a prezes Wy\u017cszego S\u0105du Krajowego \u2013 na stanowisko radcy tego samego s\u0105du. Stracili swoje stanowiska ci drobniejsi urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi, kt\u00f3rzy zbyt gorliwie wykonywali polecenia swoich prze\u0142o\u017conych.<\/p>\n\n\n\n

O \u201esprawie Degena\u201d M. Paw\u0142yk wspomnia\u0142 w li\u015bcie do M. Drahomanowa z 5 grudnia 1889 r.: \u201eNasz proces, jak ju\u017c wiecie, zako\u0144czy\u0142 si\u0119 tym, \u017ce Girtler otrzyma\u0142 od g\u00f3ry rozkaz wszcz\u0119cia \u015bledztwa i, mi\u0119dzy innymi, ukarano zar\u00f3wno przez nas i jego, i prezydenta s\u0105du krajowego: pierwszy zosta\u0142 usuni\u0119ty z prokuratury i wys\u0142any na prowincj\u0119, a drugi \u2013 na radc\u0119 s\u0105du wy\u017cszczego, tj. sk\u0105d przyszed\u0142 na prezydenta. Jest nadzieja, \u017ce \u200b\u200bg\u0142ow\u0119 straci namiestnik, dyrektor policji i jeszcze kilku drobniejszych. By\u0142oby to pewne, gdyby nasi pos\u0142y inaczej odnios\u0142y si\u0119 do procesu naszego i nas \u2013 o czym napisz\u0119 p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n\n\n\n

Odk\u0105d wyszed\u0142 proces nasz, wci\u0105\u017c jeste\u015bmy w ciemno\u015bci. (…) Jakim\u015b cudem \u015bledztwo przeciwko nam posz\u0142o w\u0142a\u015bnie za Konyszczyzn\u0119[38]<\/a>, czyli na oderwanie Ukrainy od Rosji + oderwanie Galicji od Austrii, tj. za co my, aresztowani, nie jeste\u015bmy winni ani wobec Rosji, ani wobec Austrii. Dowiedziawszy si\u0119 o tym, Konyszczyzna strasznie si\u0119 przestraszy\u0142a, gdy\u017c by\u0142a przekonana, \u017ce \u200b\u200bw niekt\u00f3rych aresztowanych znaleziono d\u0142ugi list z Kijowa o r\u00f3\u017cnych osobach (\u2026) Nast\u0119pnie, po aresztowaniach w Kijowie, drugi zdarzy\u0142 si\u0119 cud: Konyszczyzna powiedzia\u0142a tu Polakom i Rusinom: ratujcie nas wszystkich! Oczywi\u015bcie, Rusini palcem nie kiwn\u0119li, \u017ceby wszcz\u0105\u0107 \u015bledztwo, z kt\u00f3rego po procesie by\u0142oby jasne, \u017ce na Ukrainie istnieje jaki\u015b ruch narodowy, na kt\u00f3ry by\u0142 rz\u0105d rosyjski rzuci\u0142 si\u0119. Cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w (niekt\u00f3rzy, oczywi\u015bcie) pr\u00f3bowa\u0142a przez Wiede\u0144 i w\u0142adze lokalne (bez namiestnika i in.), aby nasza sprawa zako\u0144czy\u0142a si\u0119 nawet bez aktu oskar\u017cenia, dla kt\u00f3rego i tak nie by\u0142o podstaw (tylko \u017ce maniak Girtler i inni, aby ocali\u0107 sw\u00f3j honor, atakowany ze wszystkich stron, pewnie sam by wyda\u0142 ten akt). Znam t\u0119 spraw\u0119 dobrze, bo sam by\u0142em po\u017crednikiem i mi\u0119dzy Polakami, i mi\u0119dzy Rusinami\u201d[39]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry w 1889 roku przekaza\u0142 A. Chamcu niepokoj\u0105ce wie\u015bci od W. Antonowicza, by\u0142 Alojzy Tele\u017cy\u0144ski (1843-1906), kolejny ch\u0142opoman i powstaniec z kohorty studenckiej Uniwersytetu \u015aw. W\u0142odzimierza. Przekazuj\u0105c korespondencj\u0119 A. Tele\u017cy\u0144skiego Bibliotece Ossoli\u0144skich, Bohdan Barwi\u0144ski tak opisa\u0142 j\u0119: \u201eZ korespondencji Alojzego Henryka Gozdawa Tele\u017cy\u0144skiego, nadkomisarza c.k. kolei pa\u0144stwowych, b. w\u0142a\u015bciciela dobr, szeregowca 4 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w jazdy Wo\u0142y\u0144skiej (+17 maja 1906r.) b. redaktora \u00abGazety Krakowskiej\u00bb, przyjaciela Antoniego Jaxy Chamca, Leona Syroczy\u0144skiego, Miko\u0142aja Zag\u00f3rskiego, W\u0142odzimierza Antonowicza (t.zw. ch\u0142opoman\u00f3w), przyjaciela Aleksandra Barwi\u0144skiego, Aleksandra Koniskiego, szczerego po\u015brednika pomi\u0119dzy Ukrai\u0144cami w Galicji Wsch. i Kijowie w ich sprawach kulturalnych (katedra historii ukrai\u0144skiej we Lwowie), a wybitnymi osobisto\u015bciami polskimi (Sapiehowie, Czartoryscy i t.d.), przechowanej w archiwum prywatnym rodziny Jastrz\u0119biec-Barwi\u0144skiego we Lwowie\u00bb[40]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Alojzy Henryk urodzi\u0142 si\u0119 na Wo\u0142yniu w rodzinie zarz\u0105dcy maj\u0105tku, porucznika powstania 1831 r. Konstantego Tele\u017cy\u0144skiego. Po uko\u0144czeniu gimnazjum w Kijowie studiowa\u0142 prawo na Uniwersytecie \u015bw. W\u0142odzimierza. Po wybuchu powstania w 1863 r. pe\u0142ni\u0142  funkcje komisarza Komitetu Prowincjalnego na Rusi w powiatach zas\u0142awskim (izias\u0142awskim) i kamieniecko-podolskim. Razem z bratem Miko\u0142ajem walczy\u0142 w oddziale pu\u0142kownika E. R\u00f3\u017cyckiego, bra\u0142 udzia\u0142 w szturmie Radziwi\u0142owa 1 lipca 1863 r., podczas kt\u00f3rego W\u0142adys\u0142aw trafi\u0142 do niewoli i zosta\u0142 skazany na katorg\u0119 na Syberii. Jesieni\u0105 Alojzy wyjecha\u0142 do Szwajcarii, gdzie wst\u0105pi\u0142 na Politechnik\u0119 w Zurychu. Tam nadal propagowa\u0142 spraw\u0119 polsk\u0105, wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z innymi emigrantami. W 1866 r. powr\u00f3ci\u0142 do Galicji. Jego aktywn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 patriotyczn\u0105 dostrzeg\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 A. Sapieha. Dzi\u0119ki jego protekcji w 1874 r. by\u0142 zatrudniony jako in\u017cynier przy budowie kolei galicyjskich. P\u00f3\u017aniej przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Krakowa, gdzie redagowa\u0142 czasopismo \u201eGazeta Krakowska\u201d. Od 1883 roku by\u0142 naczelnikiem magazyn\u00f3w kolei Karola Ludwika. 1887 \u2013 cz\u0142onek-za\u0142o\u017cyciel Krajowego Zwi\u0105zku Handlu Hurtowego, p\u00f3\u017aniej \u2013 jego wiceprezes. Aktywnie dzia\u0142a\u0142 na rzecz normalizacji stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich. Za po\u015brednictwem redakcji lwowskiej ukrai\u0144skiej gazety \u201eDilo\u201d A. Tele\u017cy\u0144ski pozna\u0142 i zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 z historykiem galicyjsko-ukrai\u0144skim A. Barwi\u0144skim. Od 1883 r. regularnie odwiedza\u0142 Kij\u00f3w w sprawach s\u0142u\u017cbowych, a maj\u0105c przywilej immunitetu dyplomatycznego, sta\u0142 si\u0119 niezawodnym kurjerem dzia\u0142aczy ukrai\u0144skich, przede wszystkim \u2013 W. Antonowicza, O. Konyskiego i innych. W ten spos\u00f3b, dzi\u0119ki A. Tele\u017cy\u0144skiemu, rozwi\u0105zano bolesny problem regularnej wymiany informacji pomi\u0119dzy Lwowem i Kijowem. To w\u0142a\u015bnie A. Tele\u017cy\u0144ski zainteresowa\u0142 ks. A. Sapieh\u0119 sprawami ukrai\u0144skimi. W tajnej korespondencji kijowskiej \u201eStarej Hromady\u201d wyst\u0119powa\u0142 pod pseudonimem \u201eWozowyk\u201d. Filantrop, inspirowa\u0142 r\u00f3\u017cne akcje charytatywne. Zmar\u0142 17 maja 1906 roku i zosta\u0142 pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu \u0141yczakowskim[41]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W 1889 r. w wyniku dw\u00f3ch udar\u00f3w ks. A. Sapieha zrezygnowa\u0142 z aktywnego udzia\u0142u w polityce i g\u0142\u00f3wnym protektorem tajnych kontakt\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich sta\u0142 si\u0119 A. Chamiec. Opr\u00f3cz tego, po \u201esprawie Degena\u201d zosta\u0142 on g\u0142\u00f3wnym ekspertem spraw ukrai\u0144skich w rz\u0105dzie austro-w\u0119gierskim. Potwierdza to do\u015b\u0107 bogata epistolaria z lat 1889-1891: listy samego A. Chamca do A. Tele\u017cy\u0144skiego[42]<\/a>, listy A. Tele\u017cy\u0144skiego do A. Barwi\u0144skiego[43]<\/a>, A. Barwi\u0144skiego do A. Tele\u017cy\u0144skiego[44]<\/a> oraz korespondencja A. Tele\u017cy\u0144skego i ks. A. Sapiehy[45]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\u201eJu\u017c pod koniec 1889 r., \u2013 wspomina\u0142 A. Barwi\u0144ski, \u2013 utworzy\u0142o si\u0119 w\u015br\u00f3d narodowc\u00f3w lwowskich k\u00f3\u0142ko (w potocznym j\u0119zyku mo\u017cna ich nazwa\u0107 \u201esamostijnyky\u201d), kt\u00f3rzy w sejmie i w \u017cyciu publicznym dzia\u0142ali na rzecz zdecydowanego zerwania z moskalofilami. Pocz\u0105tkowo k\u00f3\u0142ko tn, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z zaledwie trzech lub czterech cz\u0142onk\u00f3w, rozrasta\u0142o si\u0119 liczebnie i zyskiwa\u0142o coraz wi\u0119cej zwolennik\u00f3w. Profesor Damijan H\u0142ady\u0142owicz, dr. Didoszczak, ks. Iwan Czapelski (w\u00f3wczas jeszcze prefekt seminarium duchownego), p\u00f3\u017aniej profesor Teofil Hruszkiewicz i Wasyl Tysowski, ks. Jewgeniusz Huzar (\u00f3wczesny kapelan metropolity Sembratowycza), p\u00f3\u017aniej tak\u017ce Kyry\u0142o Kahnykewicz, Natal Wachnyanin, pose\u0142 Teliszewski utworzyli ze mn\u0105 wi\u0119\u017a tej gromady, walcz\u0105cej o zerwanie z moskalofilami i o samodzieln\u0105 organizacj\u0119 narodow\u0105 oraz o zacie\u015bnienie stosunk\u00f3w z gromad\u0105 kijowsk\u0105 i wykorzystania stanowiska zagranicznego, co wp\u0142ywa\u0142o na konieczn\u0105 zmian\u0119 wewn\u0119trznej polityki austriackiej wobec narodu ukrai\u0144skiego w Galicji. Galicja, jak wyrazi\u0142 to W\u0142odzimierz Antonowicz, mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 Piemontem. Jednak dyskutuj\u0105c o naszej sytuacji narodowej, wszyscy widzieli\u015bmy w k\u00f3lku tym, jak s\u0142abe s\u0105 si\u0142y narodowc\u00f3w, jak brakuje wystarczaj\u0105cej liczby przedstawicieli, kt\u00f3rzy opowiadali\u015bby si\u0119 za potrzebami i \u017c\u0105daniami narodu naszego, nie tylko przed w\u0142adzami krajowymi, ale tak\u017ce przed w\u0142adz\u0105 centraln\u0105 w Wiedniu. Dlatego za rad\u0105 profesora W. Antonowicza i A. Konyskiego zwr\u00f3ci\u0142\u015bmy si\u0119 do ich znajomych i towarzyszy A. Tele\u017cy\u0144skiego i A. Chamca. Chamiec, \u00f3wczesny pose\u0142 Rady Pa\u0144stwa, by\u0142 niejako naszym ambasadorem w Wiedniu i sprzyja\u0142 d\u0105\u017ceniom naszym przed rz\u0105dem centralnym. A gdy potrzebowali\u015bmy jeszcze silniejszego oddzia\u0142ywania (np. w przypadku katedry historii Ukrainy na Uniwersytecie Lwowskim), zwracali\u015bmy si\u0119 do Adama ksi\u0119cia Sapiehy. K\u00f3\u0142ko nasze zbiera\u0142o si\u0119 czas od czasu w domie A. Tele\u017cy\u0144skiego (w kamienicy, w kt\u00f3rej przez d\u0142ugi czas mie\u015bci\u0142a si\u0119 komenda policji na ul. Rutowskiego, 21 naprzeciw cerkwi Preobra\u017ce\u0144skiej), i tutaj pojawia\u0142 si\u0119 zwykle A. Chamiec, a czasem tak\u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 A. Sapieha\u201d[46]<\/a>. Element\u00f3w konstruktywno\u015bci tendencje ugodowe nabra\u0142y w 1888 r., kiedy zainteresowa\u0142 si\u0119 nimi minister spraw zagranicznych Austro-W\u0119gier Gustav hr. Kalnoky. Wreszcie, po interwencji energicznego namiestnika Galicji, Kazimierza hr. Badenija, 25 listopada 1890 roku og\u0142oszono na Sejmie Galicyjskim porozumienie pomi\u0119dzy Klubem Ruskim (szczyt establishmentu ukrai\u0144skiego) a polsk\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 konserwatywn\u0105. Przem\u00f3wienie J. Romanczuka (prezesa  \u201eKlubu Ruskego\u201d) na posiedzeniu sejmowym 25 listopada 1890 r. w konsekwencji doprowadzi\u0142o do uznania przez rz\u0105d austriacki (po raz pierwszy) i polski ob\u00f3z polityczny (ostatecznie) idei odr\u0119bno\u015bci i jedno\u015bci narodu ukrai\u0144skiego na poziomie oficyjnym.<\/p>\n\n\n\n

W oczach wsp\u00f3\u0142czesnych ugoda w latach 1890-1894 by\u0142 kolejnym wielkim triumfem koncepcji pracy organicznej, \u201enowej ery\u201d (pocz\u0105tkowo \u2013 \u201enowy okres\u201d, \u201enowa sytuacja\u201d). Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce inicjuj\u0105c wprowadzenie terminu \u201enowa era\u201d, narodowcy mieli na my\u015bli przede wszystkim rozwi\u0105zanie bezkompromisowej walki z moskofilami, kt\u00f3rzy dotychczas byli ich tradycyjnymi sojusznikami.<\/p>\n\n\n\n

Korzystaj\u0105c z profesorskiego prawa na kolejn\u0105 podr\u00f3\u017c s\u0142u\u017cbow\u0105 zagranic\u0119, W. Antonowicz w styczniu 1891 r. ponownie odwiedzi\u0142 monarchi\u0119 austro-w\u0119giersk\u0105. Czeka\u0142 na niego go triumf we Lwowie. Tam razem spotka\u0142 si\u0119 z A. Chamcem w Wiedniu, rozmawiali o najnowszych posuni\u0119ciach sprawy ukrai\u0144skiej na najwy\u017cszych szczeblach w\u0142adzy[47]<\/a>, wsp\u00f3lnie odwiedzili ministra Galicji Filipa Zaleskiego[48]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\u201ePose\u0142 Chamie\u0107 teraz ryba gruba\u201d, \u2013 informowa\u0142 M. Paw\u0142yk M. Drahomanowa 13 stycznia 1891 roku[49]<\/a>. W tym samym roku Sejm Galicyjski wybra\u0142 A. Chamca na cz\u0142onka Wydzia\u0142u Krajowego i prawie odrazu obj\u0105\u0142 on stanowisko jego kierownika[50]<\/a>. Dlatego przeprowadzi\u0142 si\u0119 z Wiednia, aby zamieszka\u0107 na sta\u0142e we Lwowie, wynajmuj\u0105c mieszkanie na ulicy Trzeciego Maja (obecnie Siczowych Strelc\u00f3w 19), naprzeciwko pa\u0142acu Sejmu, a p\u00f3\u017aniej kupi\u0142 mieszkanie pod adresem ul. Techniczna, 4.<\/p>\n\n\n\n

A. Chamiec i osi\u0105gni\u0119cia partii narodowc\u00f3w<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Istniej\u0105 podstawy s\u0105dzi\u0107, \u017ce nawet w wieku dojrza\u0142ym A. Chamiec kierowa\u0142 si\u0119 idea\u0142ami \u201ech\u0142opoma\u0144stwa\u201d, stawi\u0105c sobie za cel swojej dzia\u0142alno\u015bci popraw\u0119 sytuacji ch\u0142opstwa i przeciwdzia\u0142anie si\u0119 imperializmowi rosyjskiemu. Jak pisa\u0142 A. Tele\u017cy\u0144skiemu 29 stycznia 1890 r.: \u201ePrzy tych wszystkich rokowaniach staraj si\u0119 nazwisko moje trzyma\u0107 w cieniu i wysun\u0105\u0107 mnie dopiero gdy by do pochwytnych rezultat\u00f3w doj\u015b\u0107 mo\u017cna by\u0142o. Nie uro\u0144 z oka, \u017ce ja \u017cadnego mandata ani ze sfer rz\u0105dowych, ani ze sfer parlamentarnych nie posiadam, ale interwencja z mojej strony jest poprostu  officium bono vizi maj\u0105cego na celu po\u0142o\u017cenie tamy wa\u015bni\u043em utrudniaj\u0105cych dzia\u0142alno\u015b\u0107 ratunkow\u0105 dla ludu wieskiego i skoncentrowanie polskiej i ruskiej dzia\u0142alno\u015bci przeciw nieprzyjacielowi wsp\u00f3lnemu\u201d[51]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce tym, co szczeg\u00f3lnie zbli\u017ca\u0142o A. Chamca i W. Antonowicza, by\u0142a wstr\u0119t wobec Rosji. Wed\u0142ug wspomnie\u0144 Eleonory Chamiec, po wyjazdzie z Kijowa do Europy jej ojciec nigdy nie odwiedzi\u0142 terytorium pa\u0144stwa Romanowych (cho\u0107 rosyjska \u017candarmeria nigdy nie dowiedzia\u0142a si\u0119 o jego wybitnej roli w powstaniu 1863 r., dlatego m\u00f3g\u0142 czu\u0107 si\u0119 ca\u0142kowicie bezpiecznie); chocia\u017c krewni po drugiej stronie granicy wielokrotnie go\u015bcili jego \u017con\u0119 i c\u00f3rki[52]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce spo\u015br\u00f3d wszystkich osi\u0105gni\u0119\u0107 \u201enowej ery\u201d A. Chamiec szczeg\u00f3lnie zdecydowanie wspar\u0142 ide\u0119 zast\u0105pienia etymologicznej pisowni j\u0119zyka ukrai\u0144skiego pisowni\u0105 fonetyczn\u0105. 9 stycznia 1891 roku Galicyjski Wydzia\u0142 Krajowy pod jego kierownictwem jako pierwszy w\u015br\u00f3d instytucji pa\u0144stwowych przeszed\u0142 na pisowni\u0119 fonetyczn\u0105 w dokumentacji w j\u0119zyku ukrai\u0144skim[53]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Kolejn\u0105 inicjatyw\u0105 narodowc\u00f3w ukrai\u0144skich, mocno wspieran\u0105 przez A. Chamca, by\u0142a reforma Towarzystwa Literackiego im. T. Szewczenki i jego przemiana w naukowe (1892). Swego czasu M. Wo\u017aniak zwr\u00f3ci\u0142 tak\u017ce uwag\u0119 na list I. Franki z dnia 8 czerwca 1891 r., opublikowany w 1928 r. w \u201eKorespondencji I. Franki i M. Drahomanowa\u201d, w kt\u00f3rym czytamy: kiedy Towarzystwo im. T. Szewczenki wyda 2-3 tomy prac naukowych, cesarz nada mu status Akademii Nauk i zapewni subwencj\u0119 w wysoko\u015bci 30 000 gulden\u00f3w. W. Antonowicz przywi\u00f3z\u0142 t\u0119 wiadomo\u015b\u0107 z Wiednia do Lwowa po wizycie u kogo\u015b z ministr\u00f3w austriackich lub u samego cesarza. Najwyra\u017aniej Kij\u00f3w by\u0142 entuzjastycznie nastawiony do tego pomys\u0142u: Ukrai\u0144ska Akademia Nauk w Austro-W\u0119grzech niew\u0105tpliwie zyska\u0142aby znacz\u0105cy rezonans[54]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W maju 1890 r. A. Barwi\u0144ski z\u0142o\u017cy\u0142 memoria\u0142 A. Chamcowi, w kt\u00f3rym zaproponowa\u0142 przeniesienie zam\u00f3wienia pa\u0144stwowego na druk podr\u0119cznik\u00f3w szkolnych Towarzystwu im. T. Szewczenki. Do tego czasu drukiem podr\u0119cznik\u00f3w zajmowa\u0142 si\u0119 Instytut Stawropygijski, instytucja moskalofil\u00f3w. W wyniku realizacji tego planu Towarzystwo Szewczenki otrzyma\u0142oby znaczne \u015brodki. A. Chamiec wspar\u0142 t\u0119 propozycj\u0119 i namiestnik hr. K. Badeni poinformowa\u0142 o swoim poparciu ministerstwo o\u015bwiaty latem 1890 roku. A. Chamiec zapewnia\u0142 A. Tele\u017cy\u0144skiego, \u017ce minister o\u015bwiaty Pawe\u0142 baron Gautsch b\u0119dzie preferowa\u0142 Towarzystwo im. T. Szewczenki, wbrew opinii szefu departamenta ministerstwa A. Jire\u010dka, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 t\u0119 spraw\u0119[55]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c zreformowane Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki otrzyma\u0142o zam\u00f3wienie na podr\u0119czniki w 1893 r., zapewniaj\u0105c sobie w ten spos\u00f3b roczny doch\u00f3d w wysoko\u015bci 20 000 gulden\u00f3w. Ponadto w 1894 r. otrzyma\u0142o ono pierwsz\u0105 dotacj\u0119 ministerstwa o\u015bwiaty w wysoko\u015bci 3000 gulden\u00f3w oraz fundusze od Sejmu Galicyjskiego. To w\u0142a\u015bnie ta pomoc finansowa da\u0142a mu mo\u017cliwo\u015b\u0107 intensywnego rozwoju dzia\u0142alno\u015bci i zdobycia presti\u017cu w kr\u0119gach naukowych Europy[56]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W pa\u017adzierniku 1888 r. Sejm Galicyjski uchwali\u0142 otworzy\u0107 gimnazjum w Buczaczu \u2013 bez okre\u015blenia j\u0119zyka wyk\u0142ad\u00f3w[57]<\/a>. To da\u0142o narodowcom pow\u00f3d widzie\u0107 w nim przysz\u0142e gimnazjum ukrai\u0144skie. W przededniu og\u0142oszenia porozumienia w 1890 r. t\u0105 kwesti\u0105 zajmowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce A. Chamiec. W styczniu 1890 r. pisa\u0142 do A. Tele\u017cy\u0144skiego o rozmowie z kim\u015b z wy\u017cszych urz\u0119dnik\u00f3w ministerstwa o\u015bwiaty w sprawie wprowadzenia j\u0119zyka ukrai\u0144skiego w przysz\u0142e gimnazjum w Buczaczu. Ale w ko\u0144cu  dosz\u0142o do sprzeciwu wobec tego pomys\u0142u urz\u0119dnik\u00f3w polskich Buczacza i Czortkowa (za alternatyw\u0119 rozwa\u017cano tak\u017ce Czortk\u00f3w)[58]<\/a>. Jednak negocjacje w sprawie zakupu przez pa\u0144stwo pomieszcze\u0144 po dawnym gimnazjum od OO. Bazylian\u00f3w trwa\u0142y ponad rok i zako\u0144czy\u0142y si\u0119 niczym. Ostatecznie w 1893 r. rz\u0105d zlikwidowa\u0142 gimnazjum bazylia\u0144skie i za\u0142o\u017cy\u0142 nowe gimnazjum \u2013 polskie[59]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

***<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Globalny \u201enacjonalizuj\u0105cy\u201d wp\u0142yw polskiego powstania na ukrai\u0144ski ruch narodowy rozci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 na dziesi\u0119ciolecia i mia\u0142 kilka wa\u017cnych okres\u00f3w: 1) w okresie rosyjskiej \u201eodwil\u017cy\u201d lat 1855-1863, kiedy ukrai\u0144ska inteligencja rozwin\u0119\u0142a swoj\u0105 sie\u0107 instytucjonaln\u0105 i ideologi\u0119, g\u0142\u00f3wnie na wz\u00f3r polski; 2) ko\u0142o student\u00f3w ch\u0142opoman\u00f3w (1857-1863) Uniwersytetu \u015bw. W\u0142odzimerza, pocz\u0105tkowo \u201eoddelegowa\u0142o\u201d do nowopowsta\u0142ego establishmentu ukrai\u0144skiego grup\u0119 W. Antonowicza, a bezpo\u015brednio w czasie powstania z sukcesem \u201eznacjonalizowa\u0142o\u201d ukrai\u0144sk\u0105 m\u0142odzie\u017c Uniwersytetu Lwowskiego, seminarium duchownego i kilku gimnazj\u00f3w, co przyspieszy\u0142o pojawienie si\u0119 w Galicji zorientowanej na Kij\u00f3w partii politycznej narodowc\u00f3w; 3) rewitalizacja powi\u0105za\u0144 osobistych W. Antonowicz z ch\u0142opomanami-powsta\u0144cami A. Chamcem i A. Tele\u017cy\u0144skim w latach 1880-1890 i znajomo\u015b\u0107 z powsta\u0144cem galicyjskim ksi\u0119ciem A. Sapieh\u0105 skutkowa\u0142y proklamacj\u0105 w 1890 r. w Sejmie Galicyjskim porozumienia polsko-ukrai\u0144skiego i stopniowym przekszta\u0142caniem si\u0119 Galicji w \u201eukrai\u0144ski Piemont\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w historii wp\u0142ywu ch\u0142opoman\u00f3w na ukrai\u0144ski ruch narodowy zawa\u017cy\u0142y nie tyle prawid\u0142owo\u015bci historycznye, co towarzyskie, emocjonalne przywi\u0105zanie do siebie W. Antonowicza i A. Chamca, osobisty takt, umiej\u0119tno\u015b\u0107 znalezienia wsp\u00f3lnego j\u0119zyka i osi\u0105gni\u0119cia kompromisu z wczorajszymi adwesarzami. Bez tych czynnik\u00f3w psychologicznych ch\u0142opomani nie wp\u0142ywa\u0142yby tak d\u0142ugo na polityk\u0119 ukrai\u0144sk\u0105 \u2013 prawie do 1900 roku[60]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

ANEX 1<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Prywatne archiwum A. Chamca zgin\u0119\u0142o w mroku dziej\u00f3w. Publikowane wzory korespondencji A. Chamca przechowuj\u0105 si\u0119 w zespole Barwi\u0144skich dzia\u0142u r\u0119kopis\u00f3w Lwowskiej Naukowej Biblioteki im. W. Stefanyka \u2013 dzi\u0119ki A. Tele\u017cy\u0144skiemu, wed\u0142ug testamentu kt\u00f3rego jego archiwem prywatnym mia\u0142 zaopiekowa\u0107 si\u0119 A. Barwi\u0144ski. Przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 historyk Bogdan Barwi\u0144ski podarowa\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 papier\u00f3w A. Tele\u017cy\u0144skiego, dotycz\u0105cych spraw polskich, Bibliotece Ossoli\u0144skich, po wojnie \u2013 drug\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 archiwum Tele\u017cy\u0144skiego, dotycz\u0105cej spraw ukrai\u0144skich. Wed\u0142ug ugody ZSRR i PNR, \u201epolska\u201d cz\u0119\u015b\u0107 archiwum Tele\u0144y\u0144skiego zosta\u0142a przekazana Bibliotece Zak\u0142adu Naukowego im. Ossoli\u0144skich we Wroc\u0142awiu i tam si\u0119 przechowuje do dzi\u015b.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Aleksander Barwi\u0144ski (<\/em>1847-1926<\/em>) \u2013 herbu \u201eJastrz\u0119biec\u201d, profesor literatury ukrai\u0144skiej m\u0119skich seminari\u00f3w nauczycielskich w Tarnopolu i Lwowie, historyk, \u201esta\u0144czyk ruski\u201d, ideolog wersii ukrai\u0144skiej \u201epracy organicznej\u201d, pose\u0142 na Sejm Krajowy (<\/em>1894<\/em>–<\/em>1904<\/em>) i do Rady Pa\u0144stwa (1891-1907, 1918 \u2013 cz\u0142onek Izby Pan\u00f3w), zaufana osoba W. Antonowicza i A. Kony\u015bkiego w ich powi\u0105zaniach z Galicj\u0105.<\/em><\/p>\n\n\n\n

List  A. Chamca do A. Tele\u017cy\u0144skiego 29 stycznia 1890 r.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wien I, Ratthausstrasse 29 stycznia 1890<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3j drogi!<\/p>\n\n\n\n

Nie otrzyma\u0142em od Ciebie przyobieconego listu ze szczeg\u00f3\u0142ami o nowych przeobra\u017ceniach w kwestti ruskiej, o kt\u00f3rych mi na ostatnim widzeniu si\u0119 naszem w kr\u00f3tko\u015bci m\u00f3wi\u0142e\u015b. Gdy wszsk\u017ce kompetentna osobisto\u015b\u0107 nie mog\u0142a pobytu swego w Wiedniu przed\u0142u\u017cy\u0107, przeto musia\u0142em si\u0119 z ni\u0105 rozm\u00f3wi\u0107 na podstawie tych danych, kt\u00f3re ju\u017c od Ciebie posiada\u0142em. Ot\u00f3\u017c sk\u0142onnym jest do udzielenia wiadomej posady temu duchownemu, o kt\u00f3rym mi m\u00f3wi\u0142e\u015b pod warunkiem – \u017ce zaci\u0105gnie stanowczo zobowi\u0105zanie dzia\u0142ania wed\u0142ug widok\u00f3w ko\u015bcielnych i pa\u0144stwowych. Rozm\u00f3w si\u0119 z nimi codo gwarancji, jakie da\u0107 chc\u0105 i mog\u0105, a gdyby si\u0119 przedstawi\u0142a podstawa do porozumienia si\u0119, to by\u0142bym got\u00f3w przyjecha\u0107 do Lwowa dla dobrego po\u015brednictwa.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi\u0142em tak\u017ce z t\u0105 sam\u0105 osobisto\u015bci\u0105, jakote\u017c r\u00f3wnierz z kompetentn\u0105 w Ministerstwie o potrzebie zaprowadzenia j\u0119zyka ruskiego w tworz\u0105cej si\u0119 szko\u0142\u0119 \u015bredniej w Buczaczu. Opozycja powsta\u0142a ze strony urz\u0119dnik\u00f3w buczackich i czortkowskich, kt\u00f3rzy si\u0119 domagaj\u0105 wyk\u0142ad\u00f3w w j\u0119zyku polskim. Nie mniej przeto s\u0105dz\u0119, \u017ce wola\u0142bym sfery decyduj\u0105ce sk\u0142oni\u0107 do zaprowadzenia j\u0119zyka ruskiego w razie, gdyby partia ukrai\u0144ska da\u0142aby pewne gwarancje, kt\u00f3rych tre\u015b\u0107 powinnaby stanowi\u0107 przedmiot bli\u017cszego porozumienia si\u0119, w czem tak\u017ce got\u00f3w po\u015bredniczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wreszcie m\u00f3wi\u0142em z t\u0105 sam\u0105 osobisto\u015bci\u0105, jakote\u017c z odno\u015bnym referentem w Ministerstwie o\u015bwiaty o tocz\u0105cej si\u0119 tam\u017ce kwesti zaprowadzenia pisowni fonetycznej w zak\u0142adach naukowych Galicji i Bukowiny. Za tem przemawia gor\u0105co profesor Gartner[61]<\/a> i drugi, kt\u00f3rego nazwisko zapomnia\u0142em[62]<\/a>, oba w Czerniowcach. Rz\u0105d waha si\u0119, na moje wszak\u017ce przedstawienia, sk\u0142ania ku fonetyce, ale za warunek stawia, \u017ceby jeszcze kto z uczonych w Galicji za tem si\u0119 o\u015bwiadczy\u0142. Czyby mo\u017cna by\u0142o sprowokowa\u0107 enuncjacje \u201eProswity\u201d albo przynajmniej Romanczuka[63]<\/a> lub Ogonowskiego[64]<\/a>. Stawi\u0107 to nale\u017cy jako postulat Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3ry za nasz\u0105 pomoc\u0105 m\u00f3g\u0142by by\u0107 urzeczystwionym, w razie gdyby si\u0119 oni tego domagali i zatem wzmocnienie swego stanowiska wobec partii moskiewskiej upatrywali.<\/p>\n\n\n\n

Przy tych wszystkich rokowaniach staraj si\u0119 nazwisko moje trzyma\u0107 w cieniu i wysun\u0105\u0107 mnie dopiero gdyby do pochwytnych rezultat\u00f3w doj\u015b\u0107 mo\u017cna by\u0142o. Nie uro\u0144 z oka, \u017ce ja \u017cadnego mandata ani ze sfer rz\u0105dowych, ani ze sfer parlamentarnych nie posiadam, ale interwencja z mojej strony jest poprostu officium bono vizi maj\u0105cego na celu po\u0142o\u017cenie tamy wa\u015bni\u043em utrudniaj\u0105cych dzia\u0142alno\u015b\u0107 ratunkow\u0105 dla ludu wieskiego i skoncentrowanie polskiej i ruskiej dzia\u0142alno\u015bci przeciw nieprzyjacielowi wsp\u00f3lnemu.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi\u0105c z Rusinami, poprzesta\u0144 na jednego lub dw\u00f3ch przyw\u00f3dc\u00f3w, wymagaj od nich \u015bcisle rezerwy i unikaj wszystkiego rozg\u0142osu, kt\u00f3ryby m\u00f3g\u0142 udaremni\u0107 wszelk\u0105 akcj\u0119, wywo\u0142uj\u0105c z ruskiego i z polskiego obozu trudno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Oczekuj\u0119 odpowiedzi, ile mo\u017cno\u015bci rychlej co do powy\u017cszych kwestii, jakote\u017c i do tych, kt\u00f3re ostatnie zetkni\u0119ciu naszem podnios\u0142e\u015b. \u015aciskam Ci\u0119 serdecznie i prosz\u0119 o\u017ceby\u015b mi list niniejszy po przeczytaniu odes\u0142a\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Tw\u00f3j serdeczny \u017cyczliwy A. Ch.<\/p>\n\n\n\n

Orygina\u0142, r\u0119kopis.<\/em> Lwowska Naukowa Biblioteka im W. Stefanyka. Dzia\u0142 r\u0119kopis\u00f3w, fond 11, sprawa 3855, k. 5-6<\/em><\/p>\n\n\n\n

ANEX 2<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

List ten zachowa\u0142 si\u0119 w dwuch ekzemplarzach. Na kartce 41 jest notatka A. Barwi\u0144skiego: \u201edo Chamca\u201d. Drugi egzemplarz <\/em>\u2013 kopia A. Tele\u017cy\u0144skiego, o czym \u015bwiadczy  jego notatka \u201eKopia\u201d i notatka A. Barwi\u0144skiego: \u201er\u0119k\u0105 Tele\u017cy\u0144skiego\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

List Aleksandra Barwi\u0144skiego do Antoniego Chamca 19 maja 1890 r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wielmo\u017cny Panie Dobrodzieju!<\/p>\n\n\n\n

Dla wyj\u0107nienia spraw, poruszonych w li\u015bcie do W-go P. Tele\u017cy\u0144skiego, pozwol\u0119 sobie rzuci\u0107 kilka my\u015bli, kt\u00f3re mog\u0105 pos\u0142u\u017ci\u0107 w cz\u0119\u015bci dla wyja\u015bnienia sytuacji.<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c przy owej okazji mia\u0142em sposobno\u015b\u0107 wskaza\u0107 na to, \u017ce tak rz\u0105d centralny jak i krajowy albo mylnie albo bardzo niedok\u0142adnie by\u0142 poinformowany o kwestii ruskiej. Wynikiem tego by\u0142a nieodpowiednia polityka rz\u0105du w sprawie ruskiej. Bardzo cz\u0119sto zamiast poparcia potrzebnego nie tylko w interesie ruskiej narodowo\u015bci, lecz tak\u017ce w interesie kraju i pa\u0144stwa zaznawa\u0142o stronnictwo narodowo-ruskie przeszkod a nawet nieprzyjznego wyst\u0105pienia ze strony sfer kompetentnych. Szermierzy idei narodowo-ruskiej pi\u0105tnowano nieraz jako niebezpiecznych dla spo\u0142ecznego porz\u0105dku lub ca\u0142o\u015bci pa\u0144stwa i wskutek tego musieli nieraz doznawa\u0107 przykrej sekatury, postponowania, przenosze\u0144 i rozmaitych prykro\u015bci moralnych i wpr\u00f3st materialnych.<\/p>\n\n\n\n

Takie same post\u0119powanie zastosowano nieraz do stowarzysze\u0144 narodowskich. Zdawa\u0142o si\u0119, i wynika\u0142o nieraz niedwuznacznie, \u017ce rz\u0105d faworyzuje stronnictwo moskalofilskie, chocia\u017c z proces\u00f3w politycznych i ca\u0142ego post\u0119powania tego\u017c o jego tendencjach m\u00f3g\u0142 by\u0107 poinformowany.<\/p>\n\n\n\n

Polityka taka znale\u017c\u0142a bardzo g\u00f3rzkie owoce. Wielu ludzi s\u0142abego charakteru opu\u015bci\u0142o ob\u00f3z narodowo-ruski a wzmocni\u0142o kadry stronnictwa moskalofilskiego, kt\u00f3re przeto zyska\u0142o nie tylko na sil\u0119, ale te\u017c na odwadz\u0119 \u2013 porzuca dotychczasowe bierne zachowanie si\u0119 i wyst\u0119puje agresywnie z w\u0142a\u015bciw\u0105 temi \u017cywio\u0142owi zuchwa\u0142o\u015bci\u0105, nie przebieraj\u0105ce w \u015brodkach. Faktem jest niezaprzeczonym, \u017ce stronnictwo moskalofilskie umia\u0142o sobie zdoby\u0107 wp\u0142yw na duchowie\u0144stwo przez obsadzenie wszystkich niemal kanonii w trzech grecko-katolickich konsystoriach przez ludzi albo jawnie moskalofilskich przekona\u0144, albo zr\u0119cznie zamaskowanych austriack\u0105 i katolick\u0105 lojalno\u015bci\u0105 i tym sposobem ksi\u0105\u017cat ko\u015bcio\u0142a zamieni\u0107 w powalne (z konieczno\u015bci) narz\u0119dzie swej polityki. Tak samo rzecz si\u0119 przedstawia i z wychowaniem kleru, kt\u00f3rego superiorami i wychowa\u0144cami s\u0105 z ma\u0142ymi nader wyj\u0105tkami ludzie stronnictwa moskalofilskiego i takim sposobem zaszczepiaj\u0105 m\u0142odemu pokoleniu duchowie\u0144stwa nie tylko antynarodowe zasady, ale demoralizuj\u0105c swoim wp\u0142ywem m\u0142ody do tego stopnia, \u017ce ten\u017ce nie b\u0119dzie w stanie odpowiedzie\u0107 szczytnemu swemu powo\u0142aniu.<\/p>\n\n\n\n

Z takiej to szko\u0142y pochodzi znaczna cz\u0119\u015b\u0107 katechyt\u00f3w, kt\u00f3rzy w serca i umys\u0142y m\u0142odzierzy zaszczepiaj\u0105 wrogie narodowo-ruskiemu kierunkowi zasady i przysporzaj\u0105 adept\u00f3w stronnictwu moskalofilskiemu.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119kowi mianowani przez konsystorze s\u0105 r\u00f3wnierz z ma\u0142ymi wyj\u0105tkami zwolennikami idej rusofilskiej, a ci staraj\u0105 si\u0119 swoje zasady propagowa\u0107 mi\u0119dzy klerem kondekanalmym. Opr\u00f3cz znacnej cz\u0105\u015bci duchowie\u0144stwa, kt\u00f3r\u0105 dla swoich cel\u00f3w umieli pozyska\u0107 moskalofile, uwa\u017cani jako stronnictwo konserwatywne, zasiedli oni w takich powa\u017cnych i materjalnie dobrze wyposa\u017conych instytucjach jak \u201eNarodny Dom\u201d, \u201eStauropigia\u0144ski Instytut\u201d i \u201eHalicko-Ruska Matyca\u201d, do kt\u00f3rych zupe\u0142nie zamkni\u0119to wst\u0119p narodowcom i stworzono z nich tym sposobem warownie i ogniska propagandy moskalofilskiej. Nadto dla sparalizowania usi\u0142owa\u0144 narowc\u00f3w i ich stowarzyszenia \u201eProswita\u201d za\u0142o\u017cyli tow. im. Kaczkowskiego, kt\u00f3re pod p\u0142aszczykiem lojalno\u015bci austriackiej bardzo zr\u0119cznie przemyca ide\u0119 rusofilsk\u0105. Tym sposobem opanowali moskalofile tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 inteligencji \u015bwieckiej, a bursy w Narodnym Domu i  Stauropigia\u0144skim Instytucie s\u0105 rozsadnikami tego stronnictwa, kt\u00f3re maj\u0105 jego szeregi na przyszlo\u015b\u0107 zasi\u0142a\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Do takiego dominuj\u0119cego stanowiska stronnictwa moskalofilskiego w kraju dopom\u00f3g\u0142 w znacznej cz\u0119\u015bci rz\u0105d centralny i krajowy swoj\u0105 polityk\u0105 i sprawi\u0142, \u017ce narodowo-ruskie stronnictwo, b\u0119d\u0105c przez to os\u0142abionym, niejednokrotnie szuka\u0142o sojuszu u moskalofil\u00f3w. Je\u017celi wi\u0119c rz\u0105d pragnie nada\u0107 sprawie ruskiej inny kierunek, powinien stanowczo zerwa\u0107 z dotychczasowym balansowaniem i forytowaniem wrzekomego konserwatyzmu a recte destruktywnego stronnictwa i dopom\u00f3c narodowo-ruskiemu stronnictwu odzyska\u0107 wp\u0142yw i znaczenie w kraju na sprawy publiczne. Stanowczem popieraniem stronictwa narodowo-ruskiego mo\u017ce rz\u0105d zyska\u0107 sojusznika i po\u0142o\u017cy\u0107 koniec niesnaskom mi\u0119dzynarodowym. Rozumiem bardzo dobrze, \u017ce tak rz\u0105d, jak i Polacy s\u0142usznie wymagaj\u0105 od stronnictwa narodowc\u00f3w, a\u017ceby zerwali stosunki i sojusz z moskalofilami i niejako spalili za sob\u0105 mosty. Lecz w interesie rz\u0105du i Polak\u00f3w jest, a\u017ceby ta amputacja odby\u0142a si\u0119 tak, aby odcinaj\u0105\u0107 moskalofil\u00f3w jako cz\u0142onek zgangrenowany cia\u0142a ruskiego, nie pozostawiano przy nim znacznej cz\u0119\u015bci zdrowego korpusu, czyli inaczej m\u00f3wi\u0105c, a\u017ceby moskalofilom nie dano broni w r\u0119ke, kt\u00f3r\u0105 mogli znaczn\u0105 cze\u015b\u0107 inteligencji ruskiej i ludu dla swoich cel\u00f3w wyzyska\u0107 i na swoj\u0119 stron\u0119 przeci\u0105gn\u0105\u0107. Nale\u017ca\u0142oby wi\u0119c trudne przej\u015bcie z drogi dotychczasowej polityki sojuszu z moskalofilami na drog\u0119 samodzielnego post\u0119powania u\u0142atwi\u0107. A m\u00f3g\u0142by to rz\u0105d \u0142atwo przeprowadi\u0107 z pewnymi koncesjami na rzecz narodowc\u00f3w, a\u017ceby ka\u017cdy szczery Rusin m\u00f3g\u0142 istotnie pozna\u0107, \u017ce rz\u0105d porzuci\u0142 dotychczasow\u0105 polityk\u0119 negacyjn\u0105 albo czas od czasu forytuj\u0105c\u0105 moskalofil\u00f3w, a zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 ku narodowcom i spraw\u0119 rusk\u0105 w tym kierunku traktowan\u0105 nie tylko nie uwa\u017ca jako szkodliw\u0105 dla siebie i kraju, ale ch\u0119tnie chce popiera\u0107 narodowo\u015b\u0107 rusk\u0105 na gruncie szczero narodowym rozwijaj\u0105cej si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Tak\u0105 koncesj\u0119, bij\u0105c\u0105 w oczy, by\u0142oby utworzenie gimnazjum ruskiego w Buczaczu lub Czortkowie jako odpowied\u017a na petycj\u0119 lwowskiego stowarzyszenia narodowc\u00f3w \u201eNarodna Rada\u201d, popieran\u0105 przez liczne petycje z tamtych okolic. By\u0142aby to koncesja dla narodowc\u00f3w, poniewa\u017c powszechnie wiadom\u0105 jest rzecz\u0105, \u017ce \u201eCzerwona Ru\u015b\u201d[65]<\/a> i jej adepci byli przeciwni utworzeniu nowego ruskiego gimnazjm, tak jak agitowali przeciw ruskim paralelkam w Przemy\u015blu, jak agituj\u0105 ci\u0105gle przeciw ruskiemu gimnazjum lwoskiemu i nie posy\u0142aj\u0105 tam bursak\u00f3w z \u201eNarodnego Domu\u201d i Stauropigii, wiedz\u0105\u0107 dobrze, \u017ce tam ich uczy\u0107 b\u0119d\u0105 nie moskalofilizmu, lecz j\u0119zyka narodnoruskiego.<\/p>\n\n\n\n

Stronnictwo narodowo-ruskie zyska\u0142oby przez tak\u0105 concesi\u0119 jasny dow\u00f3d, \u017ce rz\u0105d i Polacy nie s\u0105 przeciwni narodowemu rozwojewi Rusin\u00f3w, a moskalofilom wytr\u0119conoby bro\u0144 agitacijn\u0105 z r\u0119ki i nie mobliby powiedzie\u0107, \u017ce polityka narodowc\u00f3w jest bezowocn\u0105, \u017ce jedynie zbawienie Risi tylko na p\u00f3\u0142nocnym wschodzie.<\/p>\n\n\n\n

Udzielenie koncesjji na wydawnictwo ruskich ksi\u0105\u017cek szkolnych towarzystwu im. Szewczenki by\u0142oby tak\u017ce dowodem dalszym, \u017ce rz\u0105d popiera narodowc\u00f3w i ulatwi\u0142oby tym\u017ce ich samodzielne stanowisko zaj\u0105c i utrzyma\u0107, r\u00f3wnocze\u015bnie wzmocni\u0107 sw\u00f3j wp\u0142yw i znaczenie mi\u0119dzy Rusinami.<\/p>\n\n\n\n

Rzecz\u0105 nieodzown\u0105 i nagl\u0105c\u0105 by\u0142oby obsadzenie kanonii na wszystkich trzech konsystorzach wybitnymi narodowcami, tudzie\u017c po przeprowadzeniu takiej puryfikacji konsystorz\u00f3w, mianowanie dziekan\u00f3w i katechet\u00f3w z szereg\u00f3w narodowc\u00f3w. Tym bowiem tylko sposobem mo\u017cnaby mi\u0119dzy duchowie\u0144stwem  dopom\u00f3c narodowo-ruskiemu stronnictwu do odzyskania wp\u0142ywu na lud, kt\u00f3ry coraz bardziej w swoje obj\u0119cia chwytaj\u0105 moskalofile, a gdzie mog\u0105 zaprowadzi\u0107, tego dowodem aran\u017cowanie niedawno nabo\u017ce\u0144stwa za Naumowicza[66]<\/a> w prawos\u0142awnej cerkwi lwowskiej, na kt\u00f3re zci\u0105gni\u0119to niby to zwolennik\u00f3w Naumowicza z pomi\u0119dzy w\u0142o\u015bcian z dalekich nawet okolic.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnierz nagl\u0105ca jest reforma wychowania kleru m\u0142odszego w seminarjum duchownym. Ci\u0105gle zaburzenie ostatnich, peryodycznie si\u0119 powtarzaj\u0105ce si\u0119, s\u0105 wyraznym dodowdem, jak ma\u0142o taktu posiada kierownik tej instytucji i jak ma\u0142y wp\u0142yw ma na m\u0142odzie\u017c. Z tego korzystaj\u0105 wiadome agitatorzy i podsuwaj\u0105 klerykom rozmaite rozmys\u0142y. Metropolita, cho\u0107 czlowiek najlepszych ch\u0119ci, daje si\u0119 jednak omawi\u0107 rektorowi i swoim kanonikom, \u017ce wp\u0142yw jego jest zupe\u0142nie iluzoryczny. Dla tego nale\u017ca\u0142oby posad\u0119 rektora obsadzi\u0107 nanowo, a jako osobisto\u015b\u0107 odpowiedni\u0105 na t\u0119 posad\u0119 by\u0142by ksi\u0105dz Jan Czapelski, kt\u00f3ry nie tylko jako kap\u0142an b\u0119dzie wzorem dla kleryk\u00f3w, ale prawdziwym post\u0119powaniem pe\u0142nym taktu i znajomo\u015bci\u0105 stosunk\u00f3w umia\u0142 sobie zdoby\u0107 powszechne zaufanie kleryk\u00f3w i jedynie on swoim wp\u0142ywem powstrzymal ich od wykonania zamiar\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142yby oplami\u0142y instytucj\u0119. Lecz do przeprowadzenia reformy wychowania i ca\u0142ego systemu w gr. k. seminarjm nie wystarczy si\u0142y jednego cz\u0142owieka. Potrzebaby mie\u0107 szczerych i dzielnych pomocnik\u00f3w i dlatego nale\u017ca\u0142oby inne posady odpowiednie obsadzi\u0107. Przede wszystkim posad\u0119 wice-rektora, zajmowan\u0105 przez ks. d-ra Mielnickiego, dobrego katolika, ale zreszt\u0105 umys\u0142owo zupe\u0142nie nieudolnego do wychowania kleryk\u00f3w, potrzebaby koniecznie na nowo obsadzi\u0107. Ks. Toro\u0144ski, drugi wicerektor i spirytualny ks. Dolnicki, mogliby by\u0107 dobrymi pomocnikami w nowym rektoracie i pozosta\u0107 na dotychczasowych posadach. Wa\u017cn\u0105 rzecz\u0105 by\u0142oby obsadzenie posad prefekt\u00f3w, na kt\u00f3re wskaza\u0142by nowy rektor odpowiednich kandydat\u00f3w. Obecnie jest opr\u00f3\u017cniona prefektura po \u015bp. ks. Fedewiczu, a druga opr\u00f3\u017cnia\u0142aby ewentualnie po ks. Czapelskim. Trzecia, kt\u00f3r\u0105 zajmuje wybitny moskalofil ks. Ambrozy Pola\u0144ski, musia\u0142aby by\u0107 stanowczo obsadzona przez innego kandydata, zreszt\u0105 ks. Pola\u0144ski stara si\u0119 o sta\u0142\u0105 katechetur\u0119 przy gimn. IV we Lwowie i tam jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 nie by\u0142aby szkodliwa, gdy\u017c niema ani pola ani sposobno\u015bci rozwin\u0105\u0107 tak dalece swego wp\u0142ywu. Na posad\u0119 wicerektora by\u0142by najodpowiedniejszym obecny kapelan ks. metropoity ks. Horodecki, cz\u0142owiek \u015bwiat\u0142y, energiczny, a przytem tak\u017ce talent administracyjny.<\/p>\n\n\n\n

Zreszt\u0105, co do przeprowadzenia reformy wychowania ca\u0142ego stosowny elaborat mo\u017ce na \u017c\u0105danie przed\u0142o\u017cy\u0107 w razie potrzeby ks. Czapelski.<\/p>\n\n\n\n

Zmiany w rektoracie s\u0105 wi\u0119c nieodzowne, do nowego kierunku potrzeba i ludzi nowych.                 <\/p>\n\n\n\n

Na kanoni\u0119 w Stanis\u0142awowie by\u0142by odpowiednim kandydatem ks. Teodor Piurko, prefekt seminarium gr.-kat w Wiedniu, wybitny narodowiec, dobrze widziany w sferach Watykanu.<\/p>\n\n\n\n

Wreszcie pozwol\u0119 sobie nadmieni\u0107, \u017ce zalatwienie sprawy pisowni na korzy\u015b\u0107 fonetycznej orfografii dla szk\u00f3\u0142 ludowych, seminari\u00f3w nauczyciel. i szk\u00f3\u0142 \u015brednich mia\u0142oby niema\u0142\u0105 donios\u0142o\u015b\u0107 i wywar\u0142oby stanowczy wp\u0142yw na polityk\u0119 rusk\u0105. To by\u0142oby zerwaniem most\u00f3w do moskalofilstwa, ale a\u017ceby narodowcy mogli zdoby\u0107 wp\u0142yw na ca\u0142\u0105 rusk\u0105 inteligencj\u0119 i lud ba\u0142amucony przez moskalofil\u00f3w, wypada\u0142oby r\u00f3wnocze\u015bnie powy\u017cej wymienione koncesje przeprowadzi\u0107 i da\u0107 narodowcom or\u0119\u017c do wa\u0142ki z moskalofilstwem, kt\u00f3re rzuci si\u0119 na narodowc\u00f3w z ca\u0142\u0105 \u017carliwo\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Zjazd majowy[67]<\/a>, jak wnosi\u0107 mo\u017cna z sytuacji obecnej; przynajmniej odroczony na p\u00f3\u017aniej, by\u0142a by zatem chwila obecna najstosowniejsza do takiego zwrotu, je\u017celiby istotnie mia\u0142by zebra\u0107 si\u0119 Sejm Krajowy na kr\u00f3tk\u0105 sesj\u0119, jak by\u0142y wzmianki w gazetach, to za\u0142atwiene sprawy gimnazjum by\u0142oby spraw\u0105 nagl\u0105c\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce by\u0107, \u017ce niezupe\u0142nie dok\u0142adnie, a tym mniej wyczerpuj\u0105co okre\u015bli\u0142em swoje my\u015bli, kt\u00f3re poprzednio przedstawi\u0142em i om\u00f3wi\u0142em z moimi towarzyszami, lecz gdyby Pan Pose\u0142 by\u0142 \u0142askaw zjecha\u0107 do Lwowa, tedy mogliby\u015bmy niejedno lepiej wyj\u0107ni\u0107 i wszzstkie w\u0105tpliwo\u015bci usun\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Prosz\u0119 przyj\u0105\u0107 wyrazy gl\u0119bokiego stacunku i powa\u017cania z [nieodczytane s\u0142owo] zostaje Wgo Pana Pos\u0142a Dobrodzieja powolny s\u0142uga<\/p>\n\n\n\n

We Lwowie, d. 19\/5 1890                                                                                     Al. Barwi\u0144ski<\/p>\n\n\n\n

Orygina\u0142, r\u0119kopis.<\/em> Lwowska Naukowa Biblioteka im W. Stefanyka. Dzia\u0142 r\u0119kopis\u00f3w, fond 11, sprawa 4451, k. 41-44, kopia Tele\u017cy\u0144skiego k. 37-40.<\/em><\/p>\n\n\n\n

ANEX 3<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

List Alojzego Tele\u017cy\u0144skiego do Aleksandra Barwi\u0144skiego 26 pa\u017adziernika 1891 r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wielmo\u017cny Panie Dobrodzieju!<\/p>\n\n\n\n

Chamiec, je\u017celi nic wa\u017cnego nie stanie na przeszkozie, zamierza 29 bm, to jest w \u015brod\u0119, wyjecha\u0107 do Wiednia, a 30go b\u0119dzie w Parlamencie, aby si\u0119 z Panem widzie\u0107. U nas sprawy lepiej id\u0105, jak w Wiedniu \u2013 Siczy\u0144ski dosta\u0142 prezent\u0119 Winniki[68]<\/a>. Chamiec tak sprzytnie pokierowa\u0142, \u017ce wszystkimi g\u0142osami pr\u00f3cz g\u0142osu Chamca przeszed\u0142. Jak to m\u00f3wi\u0105, i wilk syty i koza ca\u0142a.\u00a0 H\u0142adylowicz dzi\u0119ki Bogu ma si\u0119 lepiej[69]<\/a>. Z Chamcem niech Pan tak\u017ce spraw\u0119 mego wyboru obm\u00f3wi\u0119[70]<\/a>.\u00a0 Nie pisz\u0119 wi\u0119cej, poniewa\u017c spodziewam widzie\u0107 si\u0119 z Kochanym Panem w Niedziele lub Poniedzia\u0142ek. Do mi\u0142ego widzenia si\u0119<\/p>\n\n\n\n

Prawdziwie przyja\u017cny s\u0142uga Alojzy Tele\u017cy\u0144ski<\/p>\n\n\n\n

Prosz\u0119 przynie\u015b\u0107 z sob\u0105 pozytywne wiadomo\u015bci co do sprawy kolejowej.<\/p>\n\n\n\n

Orygina\u0142, r\u0119kopis.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Lwowska Naukowa Biblioteka im W. Stefanyka. Dzia\u0142 r\u0119kopis\u00f3w, fond 11, sprawa 2518, k. 50-51.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u0406\u0433\u043e\u0440 \u0427\u043e\u0440\u043d\u043e\u0432\u043e\u043b<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0421\u0406\u0427\u041d\u0415\u0412\u0415 \u041f\u041e\u0412\u0421\u0422\u0410\u041d\u041d\u042f \u0422\u0410 \u0423\u041a\u0420\u0410\u0407\u041d\u0421\u042c\u041a\u0418\u0419 \u041d\u0410\u0426\u0406\u041e\u041d\u0410\u041b\u042c\u041d\u0418\u0419 \u0420\u0423\u0425:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0410\u041d\u0422\u041e\u041d\u0406\u0419 \u0425\u0410\u041c\u0404\u0426 (1840 \u2013 1908) \u2013 \u0423\u041a\u0420\u0410\u0407\u041d\u0421\u042c\u041a\u0418\u0419 \u041a\u0410\u0421\u0422\u0423\u0421\u042c \u041a\u0410\u041b\u0406\u041d\u041e\u0412\u0421\u042c\u041a\u0418\u0419?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Abstrakt<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u041f\u0440\u0435\u0434\u043c\u0435\u0442\u043e\u043c \u0434\u043e\u0441\u043b\u0456\u0434\u0436\u0435\u043d\u043d\u044f \u0454 \u0432\u043f\u043b\u0438\u0432 \u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u043d\u044f 1863-1864 \u0440\u0440. \u043d\u0430 \u0440\u043e\u0437\u0432\u0438\u0442\u043e\u043a \u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u043d\u0430\u0446\u0456\u043e\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0433\u043e \u0440\u0443\u0445\u0443 \u0432 \u043a\u043e\u043d\u0442\u0435\u043a\u0441\u0442\u0456 \u0431\u0456\u043e\u0433\u0440\u0430\u0444\u0456\u0457 \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u0456\u044f \u0425\u0430\u043c\u0446\u044f (11 \u0425\u0406 1840 \u2013 7 \u0406\u0406\u0406 1908),  \u0441\u0442\u0443\u0434\u0435\u043d\u0442\u0430 \u0444\u0456\u0437\u0438\u043a\u043e-\u043c\u0430\u0442\u0435\u043c\u0430\u0442\u0438\u0447\u043d\u043e\u0433\u043e \u0444\u0430\u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0435\u0442\u0443 \u0443\u043d\u0456\u0432\u0435\u0440\u0441\u0438\u0442\u0435\u0442\u0443 \u0441\u0432. \u0412\u043e\u043b\u043e\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0430, \u0445\u043b\u043e\u043f\u043e\u043c\u0430\u043d\u0430, \u043f\u0440\u0438\u044f\u0442\u0435\u043b\u044f \u0412. \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447\u0430 \u0439 \u0422. \u0420\u0438\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e, \u043e\u0440\u0433\u0430\u043d\u0456\u0437\u0430\u0442\u043e\u0440\u0430 \u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u0443\u0440\u044f\u0434\u0443 1863 \u0440. \u043d\u0430 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0456, \u0432\u0438\u043f\u0443\u0441\u043a\u043d\u0438\u043a\u0430 \u0421\u043e\u0440\u0431\u043e\u043d\u043d\u0438, \u0432\u043f\u043b\u0438\u0432\u043e\u0432\u043e\u0433\u043e \u0430\u0432\u0441\u0442\u0440\u0456\u0439\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u0443\u0440\u044f\u0434\u043d\u0438\u043a\u0430, \u0434\u0435\u043f\u0443\u0442\u0430\u0442\u0430 \u0413\u0430\u043b\u0438\u0446\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u0441\u0435\u0439\u043c\u0443 \u0439 \u0430\u0432\u0441\u0442\u0440\u0456\u0439\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u043f\u0430\u0440\u043b\u0430\u043c\u0435\u043d\u0442\u0443, \u0434\u043e\u0432\u0433\u043e\u043b\u0456\u0442\u043d\u044c\u043e\u0433\u043e \u043a\u0435\u0440\u0456\u0432\u043d\u0438\u043a\u0430 \u0413\u0430\u043b\u0438\u0446\u044c\u043a\u043e\u0457 \u043a\u0440\u0430\u0439\u043e\u0432\u043e\u0457 \u0443\u043f\u0440\u0430\u0432\u0438, \u0433\u043e\u043b\u043e\u0432\u0438 \u0442\u043e\u0432\u0430\u0440\u0438\u0441\u0442\u0432\u0430 \u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u0446\u0456\u0432 1863 \u0440. \u0443 \u041b\u044c\u0432\u043e\u0432\u0456, \u043e\u0434\u043d\u043e\u0433\u043e \u0437 \u043e\u0441\u043d\u043e\u0432\u043d\u0438\u0445 \u043e\u0440\u0433\u0430\u043d\u0456\u0437\u0430\u0442\u043e\u0440\u0456\u0432 \u043f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u043e-\u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u0443\u0433\u043e\u0434\u0438 1890-1894 \u0440\u0440. \u041f\u0440\u043e\u0434\u043e\u0432\u0436\u0443\u044e\u0447\u0438 \u0441\u0432\u043e\u0457 \u043f\u043e\u043f\u0435\u0440\u0435\u0434\u043d\u0456 \u0434\u043e\u0441\u043b\u0456\u0434\u0436\u0435\u043d\u043d\u044f, \u0443 \u0446\u0456\u0439 \u0441\u0442\u0430\u0442\u0442\u0456 \u0430\u0432\u0442\u043e\u0440 \u043d\u0430\u0433\u043e\u043b\u043e\u0441\u0438\u0432 \u043d\u0430 \u0434\u0456\u044f\u043b\u044c\u043d\u043e\u0441\u0442\u0456 \u0410. \u0425\u0430\u043c\u0446\u044f \u044f\u043a, \u043f\u043e-\u043f\u0435\u0440\u0448\u0435, \u043e\u0441\u043d\u043e\u0432\u043d\u0456\u0439 \u043f\u043e\u0441\u0442\u0430\u0442\u0456 \u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u043d\u044f 1863 \u0440. \u0432 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0456, \u0442\u0430\u043a\u0438\u043c \u0447\u0438\u043d\u043e\u043c \u043f\u043e\u0454\u0434\u043d\u0430\u0432\u0448\u0438 \u0447\u0435\u0440\u0435\u0437 \u043e\u0441\u043e\u0431\u0443 \u0410. \u0425\u0430\u043c\u0446\u044f \u0421\u0456\u0447\u043d\u0435\u0432\u0435 \u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u043d\u044f \u0437 \u043f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u043e-\u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u044e \u0443\u0433\u043e\u0434\u043e\u044e 1890-1894 \u0440\u0440. \u0443 \u0413\u0430\u043b\u0438\u0447\u0438\u043d\u0456 \u2013 \u0432\u043f\u0435\u0440\u0448\u0435 \u0432 \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u043e\u0433\u0440\u0430\u0444\u0456\u0457.<\/p>\n\n\n\n

S<\/em><\/strong>\u0142<\/em><\/strong>owa <\/em><\/strong>kluczowe<\/em><\/strong>: XIX wiek, rok 1863, powstanie Styczniowe, historia Galicji, ch\u0142opomani, ukrai\u0144ski ruch narodowy, Antoni Chamiec, W\u0142odzimierz Antonowicz, Alojzy Tele\u017cy\u0144ski, Sejm Galicyjski, ugoda polsko-ukrai\u0144ska 1890-1894, Piemont Ukrai\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Przypisy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/strong><\/a> \u0421\u043f\u0456\u043b\u044c\u043d\u0430 \u0434\u0435\u043a\u043b\u0430\u0440\u0430\u0446\u0456\u044f \u041f\u0440\u0435\u0437\u0438\u0434\u0435\u043d\u0442\u0430 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438 \u0412\u043e\u043b\u043e\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0430 \u0417\u0435\u043b\u0435\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e, \u041f\u0440\u0435\u0437\u0438\u0434\u0435\u043d\u0442\u0430 \u041b\u0438\u0442\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u0420\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0456\u043a\u0438 \u0413\u0456\u0442\u0430\u043d\u0430\u0441\u0430 \u041d\u0430\u0443\u0441\u0454\u0434\u0438 \u0442\u0430 \u041f\u0440\u0435\u0437\u0438\u0434\u0435\u043d\u0442\u0430 \u0420\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0456\u043a\u0438 \u041f\u043e\u043b\u044c\u0449\u0430 \u0410\u043d\u0434\u0436\u0435\u044f \u0414\u0443\u0434\u0438 \u0437\u0430 \u0440\u0435\u0437\u0443\u043b\u044c\u0442\u0430\u0442\u0430\u043c\u0438 \u0434\u0440\u0443\u0433\u043e\u0433\u043e \u0441\u0430\u043c\u0456\u0442\u0443 \u041b\u044e\u0431\u043b\u0456\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u0442\u0440\u0438\u043a\u0443\u0442\u043d\u0438\u043a\u0430<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> https:\/\/www.kmu.gov.ua\/npas\/pro-zatverdzhennia-planu-zakhodiv-z-pidhotovky-i-provedennia-spilnoho-vidznachennia-u-2023-rotsi-ukrainoiu-ta-respublikoiu-polshcha-160-i-richnytsi-i100223-128<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a>  \u041b. \u0410\u0434\u0430\u043c\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439, \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0446\u0456 \u0442\u0430 \u0421\u0456\u0447\u043d\u0435\u0432\u0435 \u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u043d\u044f<\/em>, https:\/\/novapolshcha.pl\/article\/ukrayinci-ta-sichneve-povstannya\/<\/a>; \u0141. Adamski, Recepcjapowstaniastyczniowegowukrai\u0144skiejmy\u015blipolitycznej1863-1914<\/em>, [w:] Wbrew kr\u00f3lewskim aliansom. Rosja, Europa i polska walka o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 w XIX wieku, red. \u0141. Adamski i S. D\u0119bski, Warszawa 2016, s. 285.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> \u0421\u0443\u0441\u043f\u0456\u043b\u044c\u043d\u043e-\u043f\u043e\u043b\u0456\u0442\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439 \u0440\u0443\u0445 \u043d\u0430 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0456 \u0432 1856<\/em>–<\/em>1862 \u0440\u0440.<\/em>, t. 1-2 \/ \u0437\u0430 \u0440\u0435\u0434. \u0413. \u041c\u0430\u0440\u0430\u0445\u043e\u0432\u0430 \u0442\u0430 \u0456\u043d. \u041a\u0438\u0457\u0432: \u041d\u0430\u0443\u043a\u043e\u0432\u0430 \u0434\u0443\u043c\u043a\u0430 1963 \u2013 1964 (\u0421\u0435\u0440\u0456\u044f \u00ab\u0412\u043e\u0441\u0441\u0442\u0430\u043d\u0438\u0435 1863 \u0433\u043e\u0434\u0430. \u0414\u043e\u043a\u0443\u043c\u0435\u043d\u0442\u044b \u0438 \u043c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u044b\u00bb. \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430 \u2013 \u0412\u0440\u043e\u0446\u043b\u0430\u0432).<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> \u0413. \u041c\u0430\u0440\u0430\u0445\u043e\u0432, \u041f\u043e\u043b\u044c\u0441\u043a\u043e\u0435 \u0432\u043e\u0441\u0441\u0442\u0430\u043d\u0438\u0435 1863 \u0433. \u043d\u0430 \u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0431\u0435\u0440\u0435\u0436\u043d\u043e\u0439 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0438\u043d\u0435<\/em>, \u041a\u0438\u0435\u0432: \u0418\u0437\u0434-\u0432\u043e \u041a\u0438\u0435\u0432\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0443\u043d\u0438\u0432\u0435\u0440\u0438\u0441\u0442\u0435\u0442\u0430, 1967.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> \u041b. \u0417\u0430\u0448\u043a\u0456\u043b\u044c\u043d\u044f\u043a. \u041f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0435 \u0421\u0456\u0447\u043d\u0435\u0432\u0435 \u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u043d\u044f 1863-1864 \u0440\u0440. \u0443 \u0432\u0438\u0441\u0432\u0456\u0442\u043b\u0435\u043d\u043d\u0456 \u0441\u0443\u0447\u0430\u0441\u043d\u043e\u0457 \u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u043e\u0433\u0440\u0430\u0444\u0456\u0457<\/em> [w:] Galicja a Powstanie Styczniowe \/ pod red. M. Hoszowskiej, A. Kawalec i L. Zaszkilniaka, Warszawa \u2013 Rzesz\u00f3w 2013, s. 449-456; \u0439\u043e\u0433\u043e \u0436, \u041f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0435 \u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u043d\u044f 1863-1864 \u0440\u0440., \u0421\u0456\u0447\u043d\u0435\u0432\u0435 \u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u043d\u044f<\/em>, \u0415\u043d\u0446\u0438\u043a\u043b\u043e\u043f\u0435\u0434\u0456\u044f \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u0457 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438, t. 8, \u041a\u0438\u0457\u0432 2011, s. 382-383; \u041b. \u0417\u0430\u0448\u043a\u0456\u043b\u044c\u043d\u044f\u043a, \u041c. \u041a\u0440\u0438\u043a\u0443\u043d, \u0406\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u044f \u041f\u043e\u043b\u044c\u0449\u0456<\/em>, \u041b\u044c\u0432\u0456\u0432 2002, s. 325-334.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> S. Kieniewicz, Antoni Chamiec<\/em>, Polski S\u0142ownik Biograficzny, t. 3, Krak\u00f3w 1937, s. 259.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a>\u0421. \u0421\u0442\u0435\u043c\u043f\u0454\u043d\u044c, \u0406. \u0427\u043e\u0440\u043d\u043e\u0432\u043e\u043b. Powsta\u0144cy Styczniowi we Lwowie \/ \u0423\u0447\u0430\u0441\u043d\u0438\u043a\u0438 \u0421\u0456\u0447\u043d\u0435\u0432\u043e\u0433\u043e \u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u043d\u044f \u0443 \u041b\u044c\u0432\u043e\u0432\u0456<\/em> [\u041a\u0430\u0442\u0430\u043b\u043e\u0433 \u0432\u0438\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438], \u041f\u0435\u0440\u0435\u043c\u0438\u0448\u043b\u044c 2023, https:\/\/www.academia.edu\/96343004\/Powsta\u0144cy_Styczniowi_we_Lwowie_\u0423\u0447\u0430\u0441\u043d\u0438\u043a\u0438_\u0421\u0456\u0447\u043d\u0435\u0432\u043e\u0433\u043e_\u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u043d\u044f_\u0443<\/a> \u041b\u044c\u0432\u043e\u0432\u0456?fbclid=IwAR2kk8eTJBSBZaT-fEU3NA3Kmz4XbtOqQOoFpiX5GjQUCYGANX1oMQbZ9BY<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> W. Caban, S. Wiech, D. Stal\u00fcnas, O. Mascianica, \u0406. \u0427\u043e\u0440\u043d\u043e\u0432\u043e\u043b, \u0410. \u0421\u043c\u0430\u043b\u044f\u043d\u0447\u0443\u043a, \u0410. \u0420\u0430\u0434\u0437\u044e\u043a, \u0414. \u041c\u0430\u0442\u0432\u0435\u0439\u0447\u044b\u043a,\u041f\u0430\u045e\u0441\u0442\u0430\u043d\u043d\u0435 1863-1864 \u0433\u0433. \u0443 \u0433\u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u044b\u0456 \u0456 \u043f\u0430\u043c\u044f\u0446\u0456 \u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u0430\u045e \u0423\u043a\u0440\u0430\u0438\u043d\u044b, \u041b\u0438\u0442\u0432\u044b. \u0411\u0435\u043b\u0430\u0440\u0443\u0441\u0456\u0456 \u0456 \u041f\u043e\u043b\u044c\u0448\u0447\u044b<\/em>, \u201eRocznik Centrum Studi\u00f3w Bia\u0142oruskich\u201d, N9, Warszawa 2023, s. 5-38.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a> \u0410. \u041a\u0443\u043b\u0435\u0446\u044c\u043a\u0430,\u0421\u0456\u0447\u043d\u0435\u0432\u0435 \u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u043d\u044f (1863-1864). \u0427\u0430\u0441 \u0431\u043e\u0440\u043e\u0442\u044c\u0431\u0438, \u043c\u0440\u0456\u0439 \u043f\u043e \u0441\u0432\u043e\u0431\u043e\u0434\u0443 \u0442\u0430 \u043d\u0435\u0437\u0434\u0456\u0439\u0441\u043d\u0435\u043d\u0438\u0445 \u043d\u0430\u0434\u0456\u0439<\/em>, \u0412\u0430\u0440\u0448\u0430\u0432\u0430: \u041c\u0443\u0437\u0435\u0439 \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u0457 \u041f\u043e\u043b\u044c\u0449\u0456, 2024, s. 11-29.<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/a> Pami\u0119tnik Eleonory z Jaxa Chamc\u00f3w Trzecieskiej z ko\u0144ca XIX wieku <\/em>https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/?p=506<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/a> Zgodnie ze swoim logotypem, termin \u201epury\u015bci\u201d jest identyczny z terminem \u201epurytanin\u201d. \u0412. \u041e\u043a\u0430\u0440\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439, \u041f\u0443\u0440\u0438\u0441\u0442\u0438 \u044f\u043a \u043c\u043e\u043b\u043e\u0434\u0456\u0436\u043d\u0430 \u043d\u043e\u043d\u043a\u043e\u043d\u0444\u043e\u0440\u043c\u0456\u0441\u0442\u0441\u044c\u043a\u0430 \u0442\u0435\u0447\u0456\u044f \u0443 \u0441\u0443\u0441\u043f\u0456\u043b\u044c\u043d\u043e\u043c\u0443 \u0436\u0438\u0442\u0442\u0456 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438 1850-\u0445 \u0440\u043e\u043a\u0456\u0432<\/em>, \u201e\u041d\u0430\u0443\u043a\u043e\u0432\u0456 \u0437\u0430\u043f\u0438\u0441\u043a\u0438 \u0422\u0435\u0440\u043d\u043e\u043f\u0456\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u043d\u0430\u0446\u0456\u043e\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0433\u043e \u043f\u0435\u0434\u0430\u0433\u043e\u0433\u0456\u0447\u043d\u043e\u0433\u043e \u0443\u043d\u0456\u0432\u0435\u0440\u0441\u0438\u0442\u0435\u0442\u0443 \u0456\u043c. \u0412.\u0413\u043d\u0430\u0442\u044e\u043a\u0430\u201d, \u0421\u0435\u0440\u0456\u044f: \u0406\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u044f, \u0422\u0435\u0440\u043d\u043e\u043f\u0456\u043b\u044c 2011, \u21161, s. 17-22.<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/a> Z przed 50 lat. Wspomnienie b. studenta kijowskiego Uniwersytetu Leona Syroczy\u0144skiego, profesora szko\u0142y politechnicznej we Lwowie. Drugie, uzupelnione wydanie, Brody \u2013 Lw\u00f3w 1914, s. 11-12. Leon Syroczy\u0144ski (1844-1925) \u2013 przyjaciel W. Antonowicza i A. Chamca, cz\u0142onek Wydzia\u0142u Wykonawczego na Rusi, p\u00f3\u017aniej profesor Politechniki Lwowskiej. Urodzi\u0142 si\u0119 we wsi Sitkowce powiatu \u0141ypowieckiego, obecnie obw\u00f3d winnicki, w rodzinie lekarza i dziedzica wsi Jurkowce Seweryna Syroczy\u0144skiego. Studiowa\u0142 na wydziale lekarskim Uniwersytetu \u015aw. W\u0142odzimierza (1858-1863) i akademii g\u00f3rniczej w Li\u00e8ge (1865-1869). Pod czas powstania zosta\u0142 zdekonspirowany i w czerwcu 1863 uciek\u0142 do Galicji. W 1864 r. pracowa\u0142 w komitecie wojskowym Rz\u0105du Narodowego w Warszawie, by\u0142 aresztowany, lecz z powodu braku dowod\u00f3w w 1865 r. zosta\u0142 deportowany do Austrii. Jedyny cz\u0142onek Komitetu Prowincjalnego na Rusi, kt\u00f3ry pozostawi\u0142 wspomnienia. Cz\u0142onek za\u0142o\u017cyciel, wiceprezes i prezes Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Uczestnik\u00f3w Powstania Polskiego z roku 1863\/4. W latach 1869-1864 \u2013 in\u017cynier g\u00f3rnictwa w Belgii, od 1872-1877 \u2013 dyrektor kopalni w\u0119gla kamiennego ks. E. Sagushka w Dolnej Grudnej, 1877-1897 \u2013 in\u017cynier g\u00f3rniczy Galicyjskiego Wydzia\u0142u Krajowego, 1887-1925 \u2013 profesor nadzwyczajny i profesor g\u00f3rnictwa na Politechnice Lwowskiej, doktor honoris causa Akademii G\u00f3rniczej w Krakowie. W Galicji sympatyzowa\u0142 z ruchem narodowc\u00f3w ukrai\u0144skich, wraz z M. Zag\u00f3rskim i P. Swi\u0119cickim za\u0142ozy\u0142 \u201ek\u00f3\u0142ko przyjaci\u00f3\u0142 Rusi\u201d, opublikowa\u0142 kilka tekst\u00f3w po ukrai\u0144sku. P\u00f3\u017aniej jednak rozczarowa\u0142 si\u0119 ruchem ukrai\u0144skim, w 1880 r. odm\u00f3wi\u0142 spotkania W. Antonowiczu, kt\u00f3rego wtedy ju\u017c uwa\u017ca\u0142 za renegata.  W ostatnich latach \u017cycia sympatyzowa\u0142 polskiej demokracji narodowej. L. Sroka, LeonSyroczy\u0144ski<\/em>, Internetowy Polski S\u0142ownik Biograficzny, https:\/\/www.ipsb.nina.gov.pl\/a\/biografia\/leon-syroczynski<\/p>\n\n\n\n

[14]<\/a> \u041c. \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447,\u0421\u043f\u043e\u043c\u0438\u043d\u0438 \u042f\u043d\u0430 \u041c\u0439\u043e\u0434\u0443\u0448\u0435\u0432\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u043f\u0440\u043e \u0412\u043e\u043b\u043e\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0430 \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447\u0430 \u0456 \u0422\u0430\u0434\u0435\u044f \u0420\u0438\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e<\/em> [w:] \u0421\u0438\u043d \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438. \u0412\u043e\u043b\u043e\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440 \u0411\u043e\u043d\u0456\u0444\u0430\u0442\u0456\u0439\u043e\u0432\u0438\u0447 \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447, t. 1, \u041a\u0438\u0457\u0432 1997, s. 140-144; \u0412.  \u041c\u0456\u044f\u043a\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439, \u0412\u043e\u043b\u043e\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440 \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447, Ibid., s. 69-76; \u041c. \u0413\u0440\u0443\u0448\u0435\u0432\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439, \u0422\u0440\u0438 \u043b\u0438\u0441\u0442\u0438 \u0412\u043e\u043b\u043e\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0430 \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447\u0430 \u0434\u043e \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u0456\u044f \u041c\u0439\u043e\u0434\u0443\u0448\u0435\u0432\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e,<\/em> Ibid., s. 136-139; \u0412. \u041e\u043a\u0430\u0440\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439, \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u043e\u0444\u0456\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0456 \u043d\u043e\u043d\u043a\u043e\u043d\u0444\u043e\u0440\u043c\u0456\u0441\u0442\u0441\u044c\u043a\u0456 \u0440\u0443\u0445\u0438 \u0434\u0435\u043c\u043e\u043a\u0440\u0430\u0442\u0438\u0447\u043d\u043e\u0433\u043e \u0441\u043f\u0440\u044f\u043c\u0443\u0432\u0430\u043d\u043d\u044f \u0441\u0435\u0440\u0435\u0434 \u043f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u0442\u0430 \u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u043c\u043e\u043b\u043e\u0434\u0456 \u041a\u0438\u0454\u0432\u0430 (50-\u0442\u0456 \u0440\u0440. \u0425\u0406\u0425 \u0441\u0442.): \u0444\u043e\u0440\u043c\u0443\u0432\u0430\u043d\u043d\u044f \u0442\u0430 \u0435\u0432\u043e\u043b\u044e\u0446\u0456\u044f<\/em> [w:] \u041a\u0438\u0457\u0432 \u0443 \u0441\u043e\u0446\u0456\u043e\u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u043e\u043c\u0443 \u043f\u0440\u043e\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456 \u0425\u0406\u0425 \u2013 \u0425\u0425\u0406 \u0441\u0442\u043e\u043b\u0456\u0442\u044c: \u043d\u0430\u0446\u0456\u043e\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u0438\u0439 \u0442\u0430 \u0454\u0432\u0440\u043e\u043f\u0435\u0439\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u043a\u043e\u043d\u0442\u0435\u043a\u0441\u0442, \u041a\u0438\u0457\u0432, 2011, s. 89-95;  W. Lasocki, Wspomnienia z mojego \u017cycia<\/em>, t. 1, Krak\u00f3w 1933; Zprzed50 lat. Wspomnienie b. studenta kijowskiego Uniwersytetu Leona Syroczy\u0144skiego, profesora szko\u0142y politechnicznej we Lwowie. Drugie, uzupelnione wydanie,<\/em> Brody \u2013 Lw\u00f3w 1914; W. Wierzejski, Fragmenty z dziej\u00f3w polskiej m\u0142odzie\u017cy akademickiej w Kijowie. 1836-1920<\/em>, Warszawa 1939,  s. 40-47.<\/p>\n\n\n\n

[15]<\/a> \u0421\u0443\u0441\u043f\u0456\u043b\u044c\u043d\u043e-\u043f\u043e\u043b\u0456\u0442\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439 \u0440\u0443\u0445 \u043d\u0430 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0456 \u0432 1856-1862 \u0440\u0440.<\/em>, t. 1 \/ \u0437\u0430 \u0440\u0435\u0434. \u0413. \u041c\u0430\u0440\u0430\u0445\u043e\u0432\u0430 \u0442\u0430 \u0456\u043d., \u041a\u0438\u0457\u0432 1963, s. 93, 302-303.<\/p>\n\n\n\n

[16]<\/a> W. Lasocki, Wspomnienia z mojego \u017cycia<\/em>, t.1, Krak\u00f3w 1933, s. 224.<\/p>\n\n\n\n

[17]<\/a> F. Rawita-Gawro\u0144ski, Rok 1863 na Rusi<\/em>, t. 2, Lw\u00f3w 1900, s. 129.<\/p>\n\n\n\n

[18]<\/a> W. Lasocki, op. cit., s. 295.<\/p>\n\n\n\n

[19]<\/a> \u0406\u0437 \u0441\u043b\u0456\u0434\u0447\u043e\u0457 \u0441\u043f\u0440\u0430\u0432\u0438 \u043d\u0430 \u0412\u043e\u043b\u043e\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0430 \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447\u0430 1860-1862 \u0440\u043e\u043a\u0443<\/em> [w:] \u0421\u0438\u043d \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438, t. 1, s. 21-39; \u0412. \u041c\u0456\u044f\u043a\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439, \u0412. \u0411. \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447 \u043f\u0435\u0440\u0435\u0434 \u0441\u043b\u0456\u0434\u0447\u043e\u044e \u043a\u043e\u043c\u0456\u0441\u0456\u0454\u044e (\u0437 \u043f\u0440\u0438\u0432\u043e\u0434\u0443 15 \u043b\u0456\u0442 \u0441\u043c\u0435\u0440\u0442\u0438 \u0412.<\/em>\u0411.<\/em>\u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447\u0430)<\/em>, ibidem, s. 43-60.<\/p>\n\n\n\n

[20]<\/a> \u0412\u043e\u0441\u043f\u043e\u043c\u0438\u043d\u0430\u043d\u0438\u044f \u0411.<\/em>\u0421.<\/em>\u041f\u043e\u0437\u043d\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e<\/em>, \u201e\u0423\u043a\u0440\u0430\u0438\u043d\u0441\u043a\u0430\u044f \u0436\u0438\u0437\u043d\u044c\u201d, \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430 1913, \u21162, s. 25.<\/p>\n\n\n\n

[21]<\/a> L. Syroczy\u0144ski, Z przed50 lat<\/em>, Brody \u2013 Lw\u00f3w, 1914, s. 29.<\/p>\n\n\n\n

[22]<\/a> \u0412. \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447, \u041c\u043e\u044f \u0438\u0441\u043f\u043e\u0432\u0435\u0434\u044c. \u041e\u0442\u0432\u0435\u0442 \u043f\u0430\u043d\u0443 \u041f\u0430\u0434\u0430\u043b\u0438\u0446\u0435<\/em> [w:] \u0421\u0438\u043d \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438, t. 1, s. 201-208.<\/p>\n\n\n\n

[23]<\/a> Ejusd, \u0412. \u041c\u0435\u043c\u0443\u0430\u0440\u0438<\/em>, \u0421\u0438\u043d \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438, t. 1, s. 180.<\/p>\n\n\n\n

[24]<\/a> W. Lasocki, op. cit., s. 325-326.<\/p>\n\n\n\n

[25]<\/a> L. Syroczy\u0144ski, Zprzed 50 lat,<\/em> Brody \u2013 <\/em>Lw\u00f3w 1914, s. 24; \u0413. \u041c\u0430\u0440\u0430\u0445\u043e\u0432, \u0421\u0443\u0441\u043f\u0456\u043b\u044c\u043d\u043e-\u043f\u043e\u043b\u0456\u0442\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439 \u0440\u0443\u0445 \u043d\u0430 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0456 \u0432 1856-1862 \u0440\u0440.<\/em>, t. 1, s. \u0425\u0425V-XXVI.<\/p>\n\n\n\n

[26]<\/a> \u0413. \u041c\u0430\u0440\u0430\u0445\u043e\u0432, \u041f\u043e\u043b\u044c\u0441\u043a\u043e\u0435 \u0432\u043e\u0441\u0441\u0442\u0430\u043d\u0438\u0435 1863 \u0433. \u043d\u0430 \u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0431\u0440\u0435\u0436\u043d\u043e\u0439 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0438\u043d\u0435<\/em>, \u041a\u0438\u0435\u0432 1967, s. 221-224.<\/p>\n\n\n\n

[27]<\/a> L. Syroczy\u0144ski, Z przed 50 lat, s. 59.<\/p>\n\n\n\n

[28]<\/a> \u0426\u0435\u043d\u0442\u0440\u0430\u043b\u044c\u043d\u0438\u0439 \u0414\u0435\u0440\u0436\u0430\u0432\u043d\u0438\u0439 \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439 \u0430\u0440\u0445\u0456\u0432 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438 \u0443 \u041a\u0438\u0454\u0432\u0456 (\u0434\u0430\u043b\u0456 \u2013 \u0426\u0414\u0406\u0410\u041a), \u0444. 442, \u043e\u043f. 813, \u0441\u043f\u0440. 548 (\u0421\u043f\u0440\u0430\u0432\u0430 \u043f\u0440\u043e \u043f\u043e\u043c\u0456\u0449\u0438\u0446\u044c\u043a\u0438\u0445 \u0441\u0438\u043d\u0456\u0432 \u0415\u0434\u043c\u0443\u043d\u0434\u0430 \u0439 \u041f\u0435\u0442\u0440\u0430 \u0425\u0430\u043c\u0446\u0456\u0432, \u044f\u043a\u0456 \u0432\u0438\u0457\u0445\u0430\u043b\u0438 \u0432\u0442\u0435\u043a\u0442\u0438 \u0437\u0430\u043a\u043e\u0440\u0434\u043e\u043d), 139 \u0430\u0440\u043a.<\/p>\n\n\n\n

[29]<\/a> \u0421\u0443\u0441\u043f\u0456\u043b\u044c\u043d\u043e-\u043f\u043e\u043b\u0456\u0442\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439 \u0440\u0443\u0445 \u043d\u0430 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0456 \u0432 1856 \u2013 1862 \u0440\u0440.,<\/em> t. 2, s. 245-246.<\/p>\n\n\n\n

[30]<\/a> \u041e. \u0411\u0430\u0440\u0432\u0456\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439, \u0421\u043f\u043e\u043c\u0438\u043d\u0438 \u0437 \u043c\u043e\u0433\u043e \u0436\u0438\u0442\u0442\u044f. \u0427\u0430\u0441\u0442\u0438\u043d\u0438 \u0406 \u0456 \u0406\u0406<\/em>,<\/em> \u041d\u044c\u044e-\u0419\u043e\u0440\u043a \u2013 \u041a\u0438\u0457\u0432, 2004, s. 79.<\/p>\n\n\n\n

[31]<\/a> \u0426\u0414\u0406\u0410\u041a, \u0444. 442, \u043e\u043f. 813, \u0441\u043f\u0440. 548, \u0430\u0440\u043a. 65.<\/p>\n\n\n\n

[32]<\/a> S. Kieniewicz, Antoni Chamiec<\/em>, Polski S\u0142ownik Biograficzny, t. 3, Krak\u00f3w 1937, s. 259; \u0421. \u0421\u0442\u0435\u043c\u043f\u0454\u043d\u044c, \u0406. \u0427\u043e\u0440\u043d\u043e\u0432\u043e\u043b. Powsta\u0144cy Styczniowi we_Lwowie \/ \u0423\u0447\u0430\u0441\u043d\u0438\u043a\u0438 \u0421\u0456\u0447\u043d\u0435\u0432\u043e\u0433\u043e \u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u043d\u044f \u0443 \u041b\u044c\u0432\u043e\u0432\u0456, \u041f\u0435\u0440\u0435\u043c\u0438\u0448\u043b\u044c 2023, s. 50-51.<\/p>\n\n\n\n

[33]<\/a> Pami\u0119tnik Eleonory z Jaxa Chamc\u00f3w Trzecieskiej z ko\u0144ca XIX wieku<\/em> https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/?p=506<\/p>\n\n\n\n

[34]<\/a> \u0406. \u0427\u043e\u0440\u043d\u043e\u0432\u043e\u043b, \u041f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u043e-\u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u0430 \u0443\u0433\u043e\u0434\u0430 1890<\/em>–<\/em>1894 \u0440\u0440.<\/em>, \u041b\u044c\u0432\u0456\u0432 2000; \u0427\u043e\u0440\u043d\u043e\u0432\u043e\u043b \u0406., \u041c\u0456\u0436 \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0456\u0454\u044e \u0442\u0430 \u043f\u043e\u043b\u0456\u0442\u0438\u043a\u043e\u044e. \u0412\u043e\u043b\u043e\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440 \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447 \u0456 \u043f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0435 \u0441\u0443\u0441\u043f\u0456\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u043e<\/em> [w:] \u041d\u0430\u0440\u0438\u0441\u0438 \u0437 \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u0457 \u0413\u0430\u043b\u0438\u0447\u0438\u043d\u0438, \u041b\u044c\u0432\u0456\u0432 2017, s. 36-126; \u0406. \u0427\u043e\u0440\u043d\u043e\u0432\u043e\u043b, \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u0430 \u0444\u0440\u0430\u043a\u0446\u0456\u044f \u0413\u0430\u043b\u0438\u0446\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u043a\u0440\u0430\u0439\u043e\u0432\u043e\u0433\u043e \u0441\u0435\u0439\u043c\u0443. 1861-1914<\/em>, \u041b\u044c\u0432\u0456\u0432 2018.<\/p>\n\n\n\n

[35]<\/a> M. Zag\u00f3rski (1833 \u2013 2.IV.1916) urodzi\u0142 si\u0119 na Podolu w rodzinie ubogjego szlachcica, w zwi\u0105zku z przedwczesn\u0105 \u015bmierci\u0105 ojca dzieci\u0144stwo sp\u0119dzi\u0142 pod dachem chaty ch\u0142opskiej na Wo\u0142yniu. W latach 1855-1861 studiowa\u0142 prawo na Uniwersytecie \u015aw. W\u0142odzimierza. Razem z W. Antonowiczem \u201echodzi\u0142 w lud\u201d, w latach 1861-1862 prowadzi\u0142 szk\u00f3\u0142k\u0119 niedzieln\u0105 w Kijowie, gdzie uczy\u0142 dzieci j\u0119zyka ukrai\u0144skiego. Nale\u017ca\u0142 do \u201eHromady\u201d kijowskiej, ale zosta\u0142 wykluczony wraz z innymi Polakami, kt\u00f3rzy nie chcieli opu\u015bci\u0107 organizacji polskich. Po zamkni\u0119ciu przez policj\u0119 szk\u00f3\u0142ki niedzielnej pracowa\u0142 w sekretariacie s\u0105du powiatowego w \u017bytomierzu. Uczestnik powstania 1863 r., adiutant pu\u0142kownika Jana Hranickiego. W latach 1863-1864 studiowa\u0142 stosunki polsko-ukrai\u0144skie w Galicji, dobrze zna\u0142 \u201ewczesnych\u201d narodowc\u00f3w. 1864-1871 \u2013 na emigracji we Francji. 1871 przyj\u0105\u0142 ofert\u0119 przedsi\u0119biorcy Leonarda Wi\u015bniewskiego, pos\u0142a na Sejm i marsza\u0142ka powiatu drohobyckiego, pracy w jego firmie zajmuj\u0105cej si\u0119 napraw\u0105 dr\u00f3g i wr\u00f3ci\u0142 do Galicji. P\u00f3\u017aniej przez 20 lat pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 sekretarza rady powiatowej w Dombrowie (Galicja Zachodnia), po czym otrzyma\u0142 stanowisko inspektora sprzeda\u017cy soli w galicyjskim Wydzia\u0142e Krajowym, gdzie pracowa\u0142 a\u017c do wybuchu Pierwszej Wojny \u015awiatowej. L. Syroczy\u0144ski, Z<\/em>przed<\/em>50 <\/em>lat<\/em>, Brody \u2013 Lw\u00f3w 1914, s. 113-116.<\/p>\n\n\n\n

[36]<\/a> \u0412. \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447, \u0429\u043e\u0434\u0435\u043d\u043d\u0456 \u043d\u043e\u0442\u0430\u0442\u043a\u0438 \u0437\u0430\u043a\u043e\u0440\u0434\u043e\u043d\u043d\u043e\u0457 \u043f\u043e\u0434\u043e\u0440\u043e\u0436\u0456 1880 \u0440.<\/em>, [w:] \u0412. \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447, \u0422\u0432\u043e\u0440\u0438<\/em>, t. 1, \u041a\u0438\u0457\u0432 1932, s. 290.<\/p>\n\n\n\n

[37]<\/a> \u041e. \u0411\u0430\u0440\u0432\u0456\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439, \u0421\u043f\u043e\u043c\u0438\u043d\u0438 \u0437 \u043c\u043e\u0433\u043e \u0436\u0438\u0442\u0442\u044f<\/em>, t. \u0406\u0406, \u0427\u0430\u0441\u0442\u0438\u043d\u0438 III \u0456 \u0406V, \u041d\u044c\u044e-\u0419\u043e\u0440\u043a \u2013 \u041a\u0438\u0457\u0432, 2009, s. 238.<\/p>\n\n\n\n

[38]<\/a> Od imienia Aleksandra Konyskiego (1836-1900), g\u0142\u00f3wnego organizatora porozumienia polsko-ukrai\u0144skiego w latach 1890-1894 ze strony ukrai\u0144skiej. Zwykle W. Antonowicz wyrabia\u0142 strategj\u0119, natomiast idee W. Antonowicza wprowadza\u0142 w \u017cycie O. Konyski.<\/p>\n\n\n\n

[39]<\/a> \u041f\u0435\u0440\u0435\u043f\u0438\u0441\u043a\u0430 \u041c\u0438\u0445\u0430\u0439\u043b\u0430 \u0414\u0440\u0430\u0433\u043e\u043c\u0430\u043d\u043e\u0432\u0430 \u0437 \u041c\u0438\u0445\u0430\u0439\u043b\u043e\u043c \u041f\u0430\u0432\u043b\u0438\u043a\u043e\u043c, \u0422. V (1886-1889), \u0427\u0435\u0440\u043d\u0456\u0432\u0446\u0456 1913, s. 403-405<\/p>\n\n\n\n

[40]<\/a> Biblioteka Zak\u0142adu Narodowego im. Ossoli\u0144skich we Wroc\u0142awiu, Rps Ossolineum 5810\/II, s.1.<\/p>\n\n\n\n

[41]<\/a> S. St\u0119pie\u0144, Te<\/em>\u0142<\/em>e<\/em>\u017c<\/em>y<\/em>\u0144<\/em>ski<\/em>Alojzy<\/em>Henryk<\/em>, Polski S\u0142ownik Biograficzny, t. LIII\/1, z. 216, s. 102-104; S. St\u0119pie\u0144, I. Czornowo\u0142, Powsta<\/em>\u0144cy Styczniowi we Lwowie<\/em>, s. 54-56; Powsta\u0144cy styczniowi wi\u0119zieni w twierdzy kijowskiej. Zarysy biogram\u00f3w, red. S. St\u0119pie\u0144, M. Micel, Przemy\u015bl 2022, s. 285-286; \u0406. \u0427\u043e\u0440\u043d\u043e\u0432\u043e\u043b, \u041f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u043e-\u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u0430 \u0443\u0433\u043e\u0434\u0430 1890-1894 \u0440\u0440., \u041b\u044c\u0432\u0456\u0432 2000; \u0426\u0414\u0406\u0410\u041a, \u0444. 472. \u043e\u043f. 1., \u0441\u043f\u0440. 106 (\u0421\u043f\u0440\u0430\u0432\u0430 \u043f\u0440\u043e \u043f\u0440\u043e\u0445\u0430\u043d\u043d\u044f \u0435\u043c\u0456\u0433\u0440\u0430\u043d\u0442\u0430 \u0443\u0447\u0430\u0441\u043d\u0438\u043a\u0430 \u043f\u043e\u0432\u0441\u0442\u0430\u043d\u043d\u044f 1863 \u0440., \u043a\u043e\u043b\u0438\u0448\u043d\u044c\u043e\u0433\u043e \u0441\u0442\u0443\u0434\u0435\u043d\u0442\u0430 \u0422\u0435\u043b\u0454\u0436\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u043f\u0440\u043e \u0434\u043e\u0437\u0432\u0456\u043b \u043f\u043e\u0432\u0435\u0440\u043d\u0443\u0442\u0438\u0441\u044f \u043d\u0430 \u0431\u0430\u0442\u044c\u043a\u0456\u0432\u0449\u0438\u043d\u0443), 103 \u0430\u0440\u043a.<\/p>\n\n\n\n

[42]<\/a> \u0412\u0456\u0434\u0434\u0456\u043b \u0440\u0443\u043a\u043e\u043f\u0438\u0441\u0456\u0432 \u041b\u044c\u0432\u0456\u0432\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u043d\u0430\u0443\u043a\u043e\u0432\u043e\u0457 \u0431\u0456\u0431\u043b\u0456\u043e\u0442\u0435\u043a\u0438 \u0456\u043c. \u0412. \u0421\u0442\u0435\u0444\u0430\u043d\u0438\u043a\u0430 \u041d\u0410\u041d \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438 (\u0434\u0430\u043b\u0456 \u2013 \u041b\u041d\u0411), \u0444. 11, \u0441\u043f\u0440. 3855 (11 \u043b\u0438\u0441\u0442\u0456\u0432), 22 \u0430\u0440\u043a.<\/p>\n\n\n\n

[43]<\/a> \u041b\u041d\u0411, \u0444. 11, \u0441\u043f\u0440. 2518 (47 \u043b\u0438\u0441\u0442\u0456\u0432), 73 \u0430\u0440\u043a.<\/p>\n\n\n\n

[44]<\/a> \u041b\u041d\u0411, \u0444. 11, \u0441\u043f\u0440. 4451 (28 \u043b\u0438\u0441\u0442\u0456\u0432), 52 \u0430\u0440\u043a.<\/p>\n\n\n\n

[45]<\/a> \u041b\u041d\u0411, \u0444. 103, \u0441\u043f\u0440. 744-IVc (33 \u043b\u0438\u0441\u0442\u0438), 106 \u0430\u0440\u043a.<\/p>\n\n\n\n

[46]<\/a> \u041e. \u0411\u0430\u0440\u0432\u0456\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439, \u0421\u043f\u043e\u043c\u0438\u043d\u0438 \u0437 \u043c\u043e\u0433\u043e \u0436\u0438\u0442\u0442\u044f<\/em>, \u0427. III \u0456 \u0406V, s. 238-239.<\/p>\n\n\n\n

[47]<\/a> \u041b\u0438\u0441\u0442\u0438 \u0412\u043e\u043b\u043e\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0430 \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447\u0430 \u0434\u043e \u041e\u043b\u0435\u043a\u0441\u0430\u043d\u0434\u0440\u0430 \u0411\u0430\u0440\u0432\u0456\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u0437\u0430 1891-1901 \u0440\u043e\u043a\u0438<\/em> [w:] \u0421\u0438\u043d \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438, t. 1, c. 237-238.<\/p>\n\n\n\n

[48]<\/a> \u0411. \u041a\u043b\u0456\u0434, \u0414\u043e \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u0457 \u00ab\u043d\u043e\u0432\u043e\u0457 \u0435\u0440\u0438\u00bb. \u041d\u0435\u043e\u043f\u0443\u0431\u043b\u0456\u043a\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0439 \u043b\u0438\u0441\u0442 \u0412\u043e\u043b\u043e\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440\u0430 \u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u043e\u0432\u0438\u0447\u0430 \u0434\u043e \u041e\u043b\u0435\u043a\u0441\u0430\u043d\u0434\u0440\u0430 \u0411\u0430\u0440\u0432\u0456\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e<\/em>, \u201e\u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0430 \u043c\u043e\u0434\u0435\u0440\u043d\u0430\u201d, 1996, \u21161, c. 146-149.<\/p>\n\n\n\n

[49]<\/a> \u041f\u0435\u0440\u0435\u043f\u0438\u0441\u043a\u0430 \u041c\u0438\u0445\u0430\u0439\u043b\u0430 \u0414\u0440\u0430\u0433\u043e\u043c\u0430\u043d\u043e\u0432\u0430 \u0437 \u041c\u0438\u0445\u0430\u0439\u043b\u043e\u043c \u041f\u0430\u0432\u043b\u0438\u043a\u043e\u043c<\/em>, \u0442. VI (1890-1891), \u0427\u0435\u0440\u043d\u0456\u0432\u0446\u0456 1910. S. 108.<\/p>\n\n\n\n

[50]<\/a> S. Grodziski, Sejm <\/em>Krajowy <\/em>galicyjski<\/em>. 1861-1914<\/em>, t. 2, Warszawa 1993, s. 233.<\/p>\n\n\n\n

[51]<\/a> \u041b\u041d\u0411. \u0424. 11, c\u043f\u0440. 3855, \u0430\u0440\u043a. 6. Zob. anex 1.<\/p>\n\n\n\n

[52]<\/a> Pami\u0119tnik Eleonory z Jaxa Chamc\u00f3w Trzecieskiej z ko\u0144ca XIX wieku<\/em> https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/?p=506<\/p>\n\n\n\n

[53]<\/a> \u041c\u043d\u043e\u0433\u043e\u0432\u0430\u0436\u043d\u0430 \u043f\u0440\u043e\u044f\u0432\u0430 \u0432 \u0441\u043f\u0440\u0430\u0432\u0456 \u0440\u0456\u0432\u043d\u043e\u043f\u0440\u0430\u0432\u043d\u043e\u0441\u0442\u0456 \u0440\u0443\u0441\u0438\u043d\u0456\u0432.<\/em> \u201e\u041f\u0440\u0430\u0432\u0434\u0430\u201d, c\u0456\u0447\u0435\u043d\u044c 1891, c. 52-54.<\/p>\n\n\n\n

[54]<\/a> \u041c. \u0412\u043e\u0437\u043d\u044f\u043a, \u041e\u043b. \u041a\u043e\u043d\u0438\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u0456 \u043f\u0435\u0440\u0448\u0456 \u0442\u043e\u043c\u0438 \u00ab\u0417\u0430\u043f\u0438\u0441\u043e\u043a\u00bb (\u0437 \u0434\u043e\u0434\u0430\u0442\u043a\u043e\u043c \u0439\u043e\u0433\u043e \u043b\u0438\u0441\u0442i\u0432 \u0434\u043e \u041c\u0438\u0442\u0440. \u0414\u0438\u043a\u0430\u0440\u0454\u0432\u0430)<\/em>, \u201e\u0417\u0430\u043f\u0438\u0441\u043a\u0438 \u041d\u0422\u0428\u201d, \u041b\u044c\u0432i\u0432 1929, \u0442. 150, s. 339-404.<\/p>\n\n\n\n

[55]<\/a> \u041b\u041d\u0411, \u0444. 11, \u0441\u043f\u0440. 3855, \u0430\u0440\u043a. 21.<\/p>\n\n\n\n

[56]<\/a> \u0406. \u0427\u043e\u0440\u043d\u043e\u0432\u043e\u043b, \u0417\u043d\u0430\u0447\u0435\u043d\u043d\u044f \u043f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u043e-\u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u0443\u0433\u043e\u0434\u0438 <\/em>1890<\/em>–<\/em>1894 <\/em>\u0440\u0440.<\/em> [w:] \u0417\u0430 \u0441\u0432\u043e\u0431\u043e\u0434\u0443. \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e-\u043f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u0434\u0456\u0430\u043b\u043e\u0433 \u0442\u0430 \u0441\u043f\u0440\u043e\u0431\u0438 \u043f\u043e\u0440\u043e\u0437\u0443\u043c\u0456\u043d\u043d\u044f \/ \u0417\u0430 \u0440\u0435\u0434. \u041c. \u041b\u0438\u0442\u0432\u0438\u043d\u0430, \u041b\u044c\u0432\u0456\u0432 2021, c. 150-178.<\/p>\n\n\n\n

[57]<\/a> Stenograficzne sprawozdania z trzeciej sesji sz<\/em>\u00f3<\/em>stego<\/em>peryodu Sejmu Krajowego Kr<\/em>\u00f3<\/em>lestwa Galicji i Lodomerji wraz z <\/em>Wielkiem Ksi<\/em>\u0119<\/em>stwem Krakowski\u0435m z roku 1892 od 3 marca do 9 kwietnia 1892<\/em>, s. 63.<\/p>\n\n\n\n

[58]<\/a> \u041b\u041d\u0411, \u0444. 11, \u0441\u043f\u0440. 3855, \u0430\u0440\u043a. 5-6.<\/p>\n\n\n\n

[59]<\/a> \u0411\u0443\u0447\u0430\u0446\u044c\u043a\u0430 \u0446\u0456\u0441\u0430\u0440\u0441\u044c\u043a\u043e-\u043a\u043e\u0440\u043e\u043b\u0456\u0432\u0441\u044c\u043a\u0430 \u0433\u0456\u043c\u043d\u0430\u0437\u0456\u044f, https:\/\/ternopedia.te.ua\/index.php<\/a><\/p>\n\n\n\n

[60]<\/a> Publikacja powsta\u0142a w ramach programu stypendialnego Centrum Dialogu im Juliusza Mieroszewskiego.<\/p>\n\n\n\n

[61]<\/a> Theodor Gartner (1843-1925) \u2013 uczony poliglot, profesor j\u0119zyk\u00f3w roma\u0144skich na Uniwersytecie w Czerniowcach.<\/p>\n\n\n\n

[62]<\/a> Szczepan Smal-Stocki (1859-1938) \u2013 profesor literatury ukrai\u0144skiej na Uniwersytecie w Czerniowcach, Wolnego Uniwersytetu Ukrai\u0144skiego w Pradze i Uniwersytetu Warszawskiego, pose\u0142 na Sejm (1892-1910) i wice-marsza\u0142ek (1904-1910)  Bukowiny, pose\u0142 do Rady Pa\u0144stwa (1911-1918). Gartner i Smal-Stocki wkr\u00f3tce wydali podr\u0119cznik gramatyki j\u0119zyka ukrai\u0144skiego, za kt\u00f3rym dzieci si\u0119 uczy\u0142y w szko\u0142ach Bukowiny i Galicji do 1928 r.<\/p>\n\n\n\n

[63]<\/a> Julian Roma\u0144czuk (1842-1932) \u2013 profesor literatury ukrai\u0144skiej w gimnazjum Akademickim, prezes towarzystwa \u201eProswita\u201d i wielu innych organizacji ukrai\u0144skich we Lwowie, cz\u0142onek i prezes Klubu Ruskiego w Sejmie Galicyjskim (1883-1895) i austriackiej Rady Pa\u0144stwa (1891-1897, 1901-1918),  jej wice-prezydent (1910-1918).<\/p>\n\n\n\n

[64]<\/a> Omelan Ogonowski (1833-1894) \u2013 profesor literatury ukrai\u0144skiej Uniwersytetu Lwowskiego.<\/p>\n\n\n\n

[65]<\/a> \u201eCzerwonaja Ru\u015b\u201d \u2013 przed tym \u201ePro\u0142om\u201d, \u201eNowy Pro\u0142om\u201d, p\u00f3\u017cniej \u201eGalickaja Ru\u015b\u201d, \u201eGaliczanin\u201d, dziennik we Lwowie, g\u0142\u00f3wny organ prasowy partii moskalofilskiej.<\/p>\n\n\n\n

[66]<\/a> Iwan Naumowicz (1826-1891) \u2013 ksi\u0105dz grecko-katolicki, dzia\u0142acz partii moskalofilskiej, pose\u0142 na Sejm Galicyjski (1861-1866, 1869) i do Rady Pa\u0144stwa (1873-1879). W 1882 r. zorganizowa\u0142 przej\u015bcie na prawos\u0142awie ch\u0142op\u00f3w wsi Gniliczki, powiat Zbara\u017c, co spowodowa\u0142o areszty przyw\u00f3dc\u00f3w moskalofil\u00f3w i g\u0142o\u015bnym procesem we Lwowie tego\u017c roku. W 1884 r. po zwolnieniu z wi\u0119zienia I. Naumowicz wyjecha\u0142 do Rosji, gdzie przeszed\u0142 na prawos\u0142awie. Zmar\u0142 zagadkow\u0105 \u015bmierci\u0105 na Kubaniu.<\/p>\n\n\n\n

[67]<\/a> W maju 1890 r. mia\u0142 odby\u0107 si\u0119 zjazd pojednawczy partii moskalofilskiej i narodowc\u00f3w ukrai\u0144skich, jednak zjazd ten zwo\u0142any nie by\u0142.<\/p>\n\n\n\n

[68]<\/a> Miko\u0142aj Siczy\u0144ski (1850-1894) \u2013 ksi\u0105dz grecko-katolicki, pose\u0142 na Sejm Galicyjski w latach 1883-1894. Odznaczy\u0142 si\u0119 swoim projektem reformy drogowej 1886 r., ostro pot\u0119pia\u0142 parti\u0119 moskalofilsk\u0105 podczys proklamacji ugody polsko-ukrai\u0144skiej w Sejmie 1890 r. Winniki \u2013 miasteczko pod Lwowem, teraz administratywna cz\u0119\u015b\u0107 Lwowa.<\/p>\n\n\n\n

[69]<\/a> Damian H\u0142adylowicz (1845-1892) \u2013 profesor gimnazjum Akademickiego, pierwszy dyrektor \u201eDi\u0142a\u201d, g\u0142\u00f3wnego organu prasowego parti narodowc\u00f3w, bliski kolega A. Tele\u017cy\u0144skiego. D. H\u0142adylowicz wkr\u00f3tce zmar\u0142.<\/p>\n\n\n\n

[70]<\/a> A. Tele\u017cy\u0144ski niednokrotnie kandydowa\u0142 na pos\u0142a do Rady Pa\u0144stwa i Galicyjskiego Sejmu Krajowego \u2013 nieskutecznie.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Antoni Chamiec, autor Stanis\u0142aw Batowski, w\u0142asno\u015b\u0107 rodziny      W lipcu 2024 nawi\u0105za\u0142 ze mn\u0105 kontakt Pan Doktor  Ihor Czarnowo\u0142 z Uniwersytetu Lwowskiego. Interesuje si\u0119 on postaci\u0105… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2807,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[40],"tags":[],"class_list":["post-2783","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly-o-rodzinie-i-czlonkow-rodziny"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2783","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2783"}],"version-history":[{"count":29,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2783\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2847,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2783\/revisions\/2847"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2807"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2783"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2783"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.witkowscy.net\/wp\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2783"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}